श्वित्र (zvitra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 श्वित्र n.
  (-त्रं) Whiteness of the skin,  vitiligo.
 E.
  श्वित् to be white,  Unādi aff.
   रक् ।

Capeller Eng

English

 श्वित्र॑ a.
  whitish,  white,  leprous.  m.
  a cert.
   (domestic)
white animal
 n.
  white leprosy.

Yates

English

 श्वित्र (त्रं) 1.
n.
  Leprosy.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

श्वित्र 	-	  zvitra 	-	 m.
  	-	 vitiligo
पाण्डुर 	-	  pANDura 	-	 n.
  	-	 vitiligo
श्वैत्र 	-	  zvaitra 	-	 n.
  	-	 vitiligo
श्वैत्य 	-	  zvaitya 	-	 n.
  	-	 vitiligo

श्वित्र 	-	 zvitra 	-	 adj.
  	-	  whitish
श्वित्र 	-	 zvitra 	-	 adj.
  	-	  having white leprosy
श्वित्र 	-	 zvitra 	-	 adj.
  	-	  white
श्वित्र 	-	 zvitra 	-	 m.
  	-	  particular white domestic animal or any white animal
श्वित्र 	-	 zvitra 	-	 m.
  	-	  morbid whiteness of the skin
श्वित्र 	-	 zvitra 	-	 m.
  	-	  white leprosy
श्वित्र 	-	 zvitra 	-	 m.
  	-	  vitiligo
श्वित्र 	-	 zvitra 	-	 m.
  	-	  leprosy  [ med. ]

Wilson

English

 श्वित्र
n.
  (-त्रं) Whiteness of the skin,  vitiligo.
E.
  श्वित to be white,  Uṇādi aff.
   रक्.

Apte

English

श्वित्रम् [śvitram],  [श्वित्-रक् Uṇ.*
  2.13]

White leprosy.

A leprous spot (on the skin)
 तदल्पमपि नोपेक्ष्यं काव्ये दुष्टं कथंचन । स्याद्वपुः सुन्दरमपि श्वित्रेणैकेन दुर्भगम् Kāv.1.7.

Apte 1890

English

 श्वित्रं [श्वित्-रक्] 1 White leprosy. 
2 A leprous spot (on the skin)
 तदल्पमपि नोपेक्ष्यं काव्ये दुष्टं कथंचन । स्याद्वपुः सुंदरमपि श्वित्रेणैकेन दुर्भगं Kāv. 1. 7. 

Monier Williams Cologne

English

 श्वित्र॑ mfn.
   whitish,  white,  AV.
  
 TS.
 

 having white leprosy,  PañcavBr.
  

 श्वित्र॑ m.
  a partic.  wh° domestic animal or any wh° an°,  VS.
 

 श्वित्र॑ m.
  n.
  morbid whiteness of the skin,  white leprosy,  vitiligo,  Suśr.
 
 BhP.
  

 श्वित्र॑ m.
  =
  अन्तरिक्ष,  Sāy.
  on RV.
   v,  19,  3

Monier Williams 1872

English

 श्वित्र,  अम्,  n. morbid whiteness of the skin, 
white leprosy,  vitiligo
 = अन्तरिक्ष (Ved.,  cf.
श्वैत्रेय)
 (आ),  f. a proper N.
—श्वित्र-घ्नी,  f.
‘removing whiteness of the skin, ’ the plant Tragia
Involucrata (= पीत-पर्णी).

Macdonell

English

 श्वित्र śvit-rá,  a.
  white (V.)
 m.
  n.
  white leprosy.

Benfey

English

 श्वित्र श्वित्र (perhaps better श्वित्त्र, 
i. e. श्वित् + त्र,  or from the lost vb. श्वि
[cf.  श्वित्],  with त्र,  as चि + त्र from
चि),  n.
  White leprosy (Atharva-V.
iii. 27,  6).

Apte Hindi

Hindi

श्वित्रम्
नपुं*
   - श्वित् + रक्
सफ़ेद कोढ़

श्वित्रम्
नपुं*
   - श्वित् + रक्
"फुलबहरी,  कोढ का दाग़ (त्वचा पर)"

L R Vaidya

English

 Svitra {% n. %} 1. White leprosy
 2. a white spot of leprosy,  स्याद्वपुः सुंदरमपि श्वित्रेणैकेन दुर्भगम् K.D.i.7.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

skyon
१) अङ्गण २) अपक्षण ३) अपराध ४) अवलेप ५) आदीनव ६) आपत्ति ७) आम ८) आमय ९) आविल १०) ऊन ११) कलङ्क १२) कलि १३) छल १४) दुष्ट १५) दोष १६) पर्याप्ति १७) फल्गु १८) श्वित्र १९) हानि

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
श्वित्रं स्यात्पाण्डुरं कुष्ठं केशघ्नं त्विन्द्रलुप्तकम् ॥ ४६६ ॥
-wordlist-
 
श्वित्र (क्ली),  पाण्डुर (क्ली),  कुष्ठ (क्ली),  केशघ्न (क्ली),  इन्द्रलुप्तक (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

श्वित्र
श्वित्र,  कुष्ठ,  पाण्डुर
पिटकः स्फोटको गण्डः श्वित्रं कुष्ठं च पाण्डुरम् ।
verse 2.1.1.604
page 0068

Vedic Reference

English

 1. Śvitra (‘white’) is the name of a species of serpent in the
Atharvaveda^1 and the later Saṃhitās.^2
1) iii. 27,  6 (where there is a variant
citra)
 x. 4,  5,  13.
2) Taittirīya Saṃhitā,  v. 5,  10,  2
Maitrāyaṇī Saṃhitā,  ii. 13,  21,  has in
the parallel passage citra,  probably by
error.
Cf. Zimmer,  Altindisches Leben,  95
Whitney,  Translation of the Atharva-
veda,  134. Perhaps Śvitra,  in the lis
of victims at the Aśvamedha (‘horse
sacrifice’) in the Vājasaneyi Saṃhitā, 
xxiv. 39,  has this sense
 but the St.
Petersburg Dictionary explains it as ‘a
certain domestic animal, ’ or,  generally
‘a white animal.’

 2. Śvitra is found as an adjective in the Pañcaviṃśa Brāh-
maṇa (xii. 11,  11) in the sense of ‘afflicted with white leprosy.’

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 श्वित्रं,  क्ली,
   (श्वेतते इति । श्वित शौक्ल्ये +“स्फायितञ्चिवञ्चीति ।” उणा० २ । १३ । इतिरक् ।) श्वेतकुष्ठम् । तत्पर्य्यायः । कुष्ठम् २ ।वत्यमरः ॥
 श्वेतम् ३ श्वेत्रम् । इति तट्टीका ॥
(यथा,  भागवते । ७ । १ । १८ ।“शपतोरसकृद्विष्णुं यद्ब्रह्म परमव्ययम् ।श्विनं न जातं जिहायां नान्धं विविशतुस्तमः ॥
”)अथ त्वगृष्टिसाम्यात् कुष्ठभेदत्वच्चात्रैव श्वित्र-माह ।“कुष्ठैकसम्भवं श्वित्रं किलासञ्चारुणं भवेत् ।निर्द्दिष्टमपरिस्रावि त्रिधातूद्भवसंश्रयम् ॥
”कुष्ठैकसम्भवं कुष्ठोन सह एकस्तुल्यः सम्भवोनिदानं यस्य तत् । श्वित्रस्य भेदानाह ।किलासं चारुणं भवेत् । श्वित्रमेव रक्तमांसा-श्रयात् किलासमरुणं भवेत् इत्यन्वयः । ननुकुष्ठस्य श्वित्रस्य को भेदः इत्यत आह । निर्दिष्ट-मपरिस्रावीति । श्वित्रमपरिस्रावि भवतिकुष्ठन्तु स्रावि अथच त्रिधातूद्भवसंश्रयमितित्रयो धातवो वातपित्तकफास्तेभ्यः पृथग्भूतेभ्यउद्भवो यस्य तत् । अथ च त्रयो धातवो रक्त-मांसमेदांसि संश्रयोऽधिष्ठानं यस्य तत् । कुष्ठंसान्निपातिकं सर्व्वधातुगतञ्च भवति इतिभेदः ॥
 दोषभेदेन लक्षणभेदमाह ।“वाताद्रूक्षारुणं पित्तात्ताम्रं कमलपत्रवत् ।सदाहं रोमविध्वंसि कफाच्छेतं घनं गुरु ॥
सकण्डूकं क्रमात् रक्तं मांसमेदः स चादिशेत् ।वर्णेनैवेदमुभयं कष्टं तच्चोत्तरोत्तरम् ॥
”अरुणमीषल्लोहितम् । कमलपत्रवत् इत्यनेनमध्ये श्वेतभन्ते लोहितं बोधयति ।“घनं पुष्टं क्रमाद्रक्तं मांसमेदासु चादिशेत् ।”तथा च चरकः ।“अरुणं रक्तगे वाते ताम्रं पित्ते पलङ्गते ।श्वेतं श्लेष्मणि मेदःस्थे श्वित्रं कुष्ठं परं परम् ॥
”इति ॥
उभयं द्विविधमपि श्वित्रं वर्णेन ईदृगेव । अरुणंताम्रं श्वेतञ्च दोषभेदात् । द्विविधं दोषजंव्रणजञ्च । तथा च भोजः ।“श्वित्रञ्च द्विविधं विद्याद्दोषजं ब्रणजं तथेति ॥
”श्वित्रं साध्यमसाध्यमाह ।“अशुक्लरोमावहलमसंसृष्टं मिथो नवम् ॥
अनग्निदग्धजं साध्यं श्वित्रं वर्ज्यमतोऽन्यथा ॥
”अवहलं तनु । अन्यच्च ।“गुह्यपाणितलौष्टेषु जातमप्यचिरन्तनम् ।वर्ज्जनीयं विशेषेण किलासं सिद्धिमिच्छता ॥
”मुह्य मेहनं भगञ्च । तलमत्र पादतलम् ।सुश्रुतेनान्ते जातमिति सामान्यतो निर्द्दिष्ट-त्वात् ॥
 * ॥
 अथ श्वित्रस्य चिकित्सा ।“विभीतकत्वङ् मलपूजटानांक्वाथेन कृत्वा गुडसंयुतेन ।अवल्गुजं बीजमपाकरोतिश्वित्राणि कृच्छ्राण्यपि पुण्डरीकम् ॥
”मलपूः कटुवरी । अवल्गुजः वाकुची ॥
 १ ॥
“कुडवावल्गुजबीजं हरितालं तच्चतुर्थांशम् ।मनःशिला तालकार्द्धा गुञ्चाफलमग्निमूलञ्च ॥
मूत्रेण गवां पिष्टं सवर्णताकारकं श्वित्रस्या ।” २ ।“श्वित्रकुष्ठं व्रजत्यस्तं पक्षार्द्धेनाधिकेन वा ।गिरिकर्ण्याः सितायाश्च मूलेन परिलेपितम् ॥
”गिरिकर्णी नीलापराजिता । धन्वन्तरौतिलोके ॥
 ३ ॥
“काथः सवाकुचीचूर्णं धात्रीखदिरसारयोः ।शङ्खेन्दुकुन्दधवलं श्वित्रं संसेवितो हन्ति ॥
 ४ ॥
मथितेन पिबेच्चूर्णं काकोदुम्बरवल्गुर्जम् ।तैलाक्तं घर्म्मसेवी स्यात्तक्राशी श्वित्रहृद्भवेत् ॥
”मथितं निर्जलं विलोडितं दधि । तक्रं चतुर्थांशजलयुक्तं वस्त्रपुतं दधि ॥
 ५ ॥
“खदिरस्य पलान्यष्टौ सोमराज्याः पलद्वयम् ।त्रिफला पिचुमर्द्दश्च दारुदार्व्यथ पर्पटः ॥
पृथक् फलान् समुद्धृत्य सिंहिकायाः पलद्वयम्जलाढकद्वये साध्यं यावत् पादावशेषितम् ॥
क्वाथ्यमानञ्च मृद्वग्नौ घृतप्रस्थं विपाचयेत् ।चतुःपलं सोमराज्याः खदिरस्य पलं तथा ॥
पटोलमूलत्रिफलात्रायमाणा दुरालभा ।कषार्द्धं कटुकञ्चापि कार्षिकान् सूक्ष्मपेवितान् ॥
पलद्वयं कौषिकस्य शुद्धस्यात्र प्रदापयेत ।सिद्धं सर्पिरिदं श्वित्रं हन्यादम्भ इवानलम् ॥
अष्टादशानां कुष्ठानां परमं वै तथौषधम् ।सोमराजीघृतं नाम निर्म्मितं ब्रह्मणा पुरा ॥
लोकानामुपकाराय श्वित्रकुष्ठादिरोगिणाम् ॥
”इति सोमराजीघृतम् ॥
 ६ ॥
“महौषधं महामेदां निम्बपत्राणि सर्षपाः ।मनःशिला च सिन्दूरं पद्मवारिण्यवल्गुजम् ॥
हरिद्रे हरितालञ्च त्रिफला पीतगन्धकान् ।एतानि समभागानि विषार्द्धांशानि योजयेत् ॥
सर्पिषश्च पलान्य ष्टौ देवदारुरसं शुभम् ।हिगुणं त्रिगुणं क्षीरं गोमूत्रञ्च चतुर्गुणम् ॥
ताम्रपात्रे तु संस्थाप्य शनैर्म्मृद्वग्निना पचेत् ।चतुर्भागावशेषन्तु सकल्कमवतारयेत् ॥
अग्नौ क्षिप्तन्तु निःशब्दं जलमुक्तं विचक्षणः ।अभ्यङ्गपानयोगात्तदाशु सर्व्वान् गदान् जयेत्अष्टादशानां कुष्ठानां दद्रूणां श्वित्रिणां तथादुष्टनाडीषु मर्त्यानां स्राविणां कीटिनां तथा ।असृक्सावपरीता ये ये च त्यक्तभिषक्क्रियाःसर्व्वग्रहवियुक्तानां शीर्णाङ्गानां विशेषवः ॥
सर्व्वधातुगते कुष्ठे पतितभ्रूशिरोरुहम् ।घर्घराव्यक्तघोषाणां तथा सर्व्वाङ्गवातिनाम् ॥
पानेऽभ्यङ्गे तथा नस्ये वस्तिकर्म्मणि नित्यशः ।सप्तरात्रप्रयागेण सर्व्वकुष्ठानि नाशयेत् ॥
द्विसप्ताहप्रयोगेण पूर्णचन्द्रनिभाननः ।जातकेशनखश्मश्रुर्भाति षोडशवर्षवत् ॥
अनङ्गसहितं साक्षात् सर्व्वामयविनाशनः ।एतद्घृतं महाश्रेष्ठं भार्गवेणावतारितम् ॥
मनुष्याणां हितार्थाय सर्व्वव्याधिहरं परम् ।महामार्त्तण्डकमिदं घृतं सर्व्वामरार्च्चितम् ॥
 ७ ॥
इति भावप्रकाशः ॥
अपि च ।“धात्रीखदिरयोः क्वाथं पीत्वा च जम्बुसंयुतम् ।शङ्केन्दुधवलश्वित्रं हन्ति तूर्णं न संशयः ॥
”इति गारुडे १७५ अध्यायः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 श्वित्र न०
  श्वित--रक् । श्वेतकुष्ठभेदे (धवल) अमरः ।तन्निदानादि भावप्र० उक्तं यथा“कुष्ठैकमम्भनं श्चित्रं किलास चारुणं भवेत् । निर्दिष्ट-मपरिसांवि त्रिधातूद्भवसंश्रयम्” । कुष्ठैकसम्भवं कुष्ठेनसह सम्भवो निदानं यस्य तत् । अथ श्वित्रस्य भदमाहकिलासञ्चारुणं भवेत् श्वित्रमेव रक्तमांसाश्रयात्किलास-मरुणञ्च भवेदित्यर्थः । ननु कुष्ठात् श्वित्रस्य को भेदइत्यत आह निर्दिष्टमपरिस्रावीति श्वित्रमपरिस्रावि भ-वति कुष्ठन्तु स्रावि अथ च त्रिधातूद्भवसंश्रयमितिश्वित्रम त्रयोधातवो रक्तवांसमेदांसि सश्रयोऽधिष्ठानंयस्य तत् । कुष्ठन्तु सान्निपातिकं मर्वधातुगतं भवतीतिभदः । दोषभेदेव लक्षणभेदान्याह “वाताद्रूक्षारुणंपित्तात् ताम्रं कमलपत्रव! । सदाहं रोमविध्वंसिकफात् श्वेतं घनं गुरु सकण्डूकं क्रमाद्रक्तमांसमेदःसुचादिशेत् । वर्णेनेवेदृगुभय कुष्ठं तच्चोत्तरोत्तरम्” । अरु-णमीषल्नोहितम् । कमलपत्त्रवदित्यनेन मध्ये श्वेतमन्तेलाहित बोधयति । घनं पुष्टम् । क्रमाद्रक्तमांसमेदःसुआदिशेत् । तथा च चरकः “अरुणं रक्तगे वाते ताम्रंपित्ते पलङ्गते । श्वेतं श्लेष्मणि मेदःस्थे श्वित्रं कुष्ठं परं-परम्” इति । उभयं द्विविधमपि श्वित्रं वर्णेन ईदृगेव ।अरुणं ताम्रं श्वेतञ्च दोषभेदात् । द्विविधं दोषजं व्रणजंच । तथा च भोजः “श्वित्रं तु द्विविधं विद्याद्दोषजंव्रणजं तथा” इति । श्वित्रं साध्यमसाध्यञ्चाह “अशुक्ल-रोमाबहलमसृग्युक्तमथो नबम् । अनग्निदग्धजं साध्यंश्वित्रं वर्ज्यमतोऽन्यथा” । अब्रहलं तनु । अन्यच्च“गुह्यपाणितलाष्ठेषु जातमप्यचिरन्तनम् । वर्ज्जनीयंविशेषेण किलासं सिद्धिमिच्छता” । गुह्यं मेहनम् भगञ्चतलमत्र पदतलं सुश्रुतेनान्ते जातमिति सामान्यतोनिर्दिष्टत्वात् । अप्यचिरन्तनम् नवमपि” ।

Capeller

German

 श्वित्र॑ dass.
 m.
  ein best. Tier,  der weiße
Aussatz.

Grassman

German

 (śvitrá),  m.,  weiss.
-ás AV. 3, 27, 6.
-ám kasarṇīlam AV. 10, 4, 5.

Burnouf

French

 श्वित्र श्वित्र n.
  (sfx. र) l'air,  l'éther (?).
		 Lèpre
blanche.
श्वित्रघ्नि f.
  (हन्) tragia involucrata,  bot.

Stchoupak

French

 श्वित्र-
 m.
  nt. lèpre blanche 
 -क- -इन्- a. lépreux.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.