धातुः: श्वि
मूलधातुः: टुओश्वि
धात्वर्थः: गति-वृद्ध्योः
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: श्वयति


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“<a href="#foot_krm02">2</a> श्वि गतिवृद्ध्योः”@} <a href="#foot_krm03">3</a> यजादिः। </li> <li>श्वायकः-यिका, श्वायकः-यिका, शिश्वयिषकः-षिका, <a href="#foot_krm04">4</a> शेश्वीयकः-शोशूयकः-यिका;</li> <li> श्वयिता-त्री, श्वाययिता-त्री, शिश्वयिषिता-त्री, शेश्वीयिता-शोशूयिता-त्री;</li> <li> इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककिधातुवत् <a href="#foot_krm05">5</a> बोध्यानि। </li> <li><a href="#foot_krm06">6</a> शूनः- <a href="#foot_krm07">7</a> उच्छूनः-शूनवान्, <a href="#foot_krm08">8</a> उदश्वित्, <a href="#foot_krm09">9</a> श्वयथुः, <a href="#foot_krm10">10</a> इति निपातनात् साधुः। </li> <li>मातरि = सर्वस्य परिच्छेत्तरि आकाशे श्वयति = वर्धते इति मातरिश्वा वायुः। </li> <li>‘तत्पुरुषे कृति--’ <a href="#foot_krm11">11</a> इति सप्तम्या अलुक्।]] श्वा-मातरिश्वा, <a href="#foot_krm12">12</a> शवः, <a href="#foot_krm13">13</a> श्वयीचिः, इत्यादीनि विशेषरूपाणि। </li> <li><a href="#foot_krm14">14</a> शेश्वीयमानः।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१८०३)</li> <li id="foot_krm02">02 => [टु अओ]</li> <li id="foot_krm03">03 => (१-भ्वादिः-१०१०। सक। अक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[५। यङन्ते ‘विभाषा श्वेः’ (६-१-३०) इति सम्प्रसारणविकल्पः। सम्प्रसारणपक्षे पूर्वरूपहलादिशेषादिषु शोशूयकः इत्यादीनि रूपाणि। सम्प्रसारणाभावपक्षे शेश्वीयकः इत्यादीनि रूपाणीति ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => (१८९)</li> <li id="foot_krm06">06 => [[६। निष्ठायाम् यजादित्वात् (६-१-१५) सम्प्रसारणम्, ‘श्वीदितः--’ (७-२-१४) इतीण्निषेधः। ‘ओदितश्च’ (८-२-४५) इति निष्ठातकारस्य नकारः। अत्र न्यासः “ओदितश्च’ (८-२-४५) इति ओदितोऽनन्तरस्य निष्ठातकारस्य नत्वविधानादेवेडभा- वस्य सिद्धेः श्वयतिग्रहणं (७-२-१४ सूत्रे इति शेषः) शक्यमकर्तुम्” इति। ‘वैचि- त्र्यार्थम् ग्रहणम्’ इति समाहितं च। परं तु ‘ओ लडि’ इत्यादिषु व्यवहितेऽपि निष्ठानत्वस्य कैश्चिदङ्गीकृतत्वात् तद्वदत्र मा भूदित्येवमर्थं ग्रहणमिति युक्तं समाधानम्।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [पृष्ठम्१३३२+ ३०]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[१। उदकेन श्वयतीति उदश्वित् तक्रम्। क्विपि, तुकि च रूपमेवम्। ‘उदकस्योदः संज्ञायाम्’ (६-३-५७) इति उदकशब्दस्य उदादेशः। ‘उदश्वितोऽन्यतरस्याम्’ (४-२-१९) इति निर्देशसामर्थात् यजादित्वेऽपि न सम्प्रसारणं क्विब्विषये इत्यव- धेयम्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[२। ‘ट्वितोऽथुच्’ (३-३-८९) इत्यथुच्प्रत्ययो भावे। श्वयथुः = कुष्ठरोगविशेषः। ‘रोगाख्यायाम्--’ (३-३-१०८) इति ण्वुलोऽपवादोऽप्ययमिति केचित्।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[३। श्वयति = गच्छति निरन्तरमिति श्वा = शुनकः। ‘श्वनुक्षन्--’ [द। उ। ६-५५]</li> <li id="foot_krm11">11 => (६-३-१४)</li> <li id="foot_krm12">12 => [[४। श्वयति सन्त्यक्तः प्राणिभिरिति शवः इति दशपाद्युणाद्याम् (९-५३) उक्तम्। ‘शवतिर्गतिकर्मा कम्बोजेषु, विकार एवैनमार्याः प्रभाषन्ते’ (पस्पशाह्निके) इति भाष्यविरोधादेतदुपेक्ष्यम्।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[५। श्वयति वर्धते इति श्वयीचिः चन्द्रमाः। औणादिके (द। उ। १-४०) ईचिप्रत्यये साधुः।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[आ। ‘आबद्धभीमभ्रुकुटिविभङ्गः शोश्वीयमानारुणरौद्रनेत्रः।’ भ। का। ३-३०।]]</li></ul>

श्वि (टुओँश्वि꣡ गतिवृद्ध्योः - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = श्वयनम्
अनीयर् = श्वयनीयः - श्वयनीया
ण्वुल् = श्वायकः - श्वायिका
तुमुँन् = श्वयितुम्
तव्य = श्वयितव्यः - श्वयितव्या
तृच् = श्वयिता - श्वयित्री
क्त्वा = श्वयित्वा
ल्यप् = प्रशूय
क्तवतुँ = शूनवान् - शूनवती
क्त = शूनः - शूना
शतृँ = श्वयन् - श्वयन्ती

INTERMEDIATE, Sanskrit to English, Cologne Edition

INTERMEDIATE, Sanskrit to English. Vedic context for the words

Śvayatha in the Śatapatha Brāhmaṇa^1 means ‘swelling.’
Possibly śīyathu, the disease prevalent in Videha according to the
Baudhāyana Śrauta Sutra,^2 was a kind of ‘swelling’ (? goitre).
1) iv. 2, 1, 11 (of the eye, in a
myth).
2) ii. 5: Caland, Über das rituelle Sūtra
des Baudhāyana, 35, 36.


श्वयथ (zvayatha)

Capeller Eng

Monier Williams Cologne

Vedic Reference

Capeller