| YouTube Channel

श्वठ (zvaTha)

 
Wilson
English
श्वठ r. 10th cl. (श्वाठयति) (इ) श्वठि (श्वण्ठयति)
1 To finish.
2 To leave defective or unfinished.
3 To go, to move. (श्वठयति)
1 To speak amiss.
2 To speak well.
3 To abstain from speaking: see शठ.
Monier Williams Cologne
English
श्वठ
Pāṇ.
 vi, 1, 216.
Kridanta Forms
Sanskrit
श्वठ (श्व꣡ठ꣡ सम्यगवभाषणे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = श्वठनम्
अनीयर् = श्वठनीयः - श्वठनीया
ण्वुल् = श्वठकः - श्वठिका
तुमुँन् = श्वठयितुम्
तव्य = श्वठयितव्यः - श्वठयितव्या
तृच् = श्वठयिता - श्वठयित्री
क्त्वा = श्वठयित्वा
ल्यप् = प्रश्वठय्य
क्तवतुँ = श्वठितवान् - श्वठितवती
क्त = श्वठितः - श्वठिता
शतृँ = श्वठयन् - श्वठयन्ती
शानच् = श्वठयमानः - श्वठयमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 श्वठ्
मूलधातुः:
 श्वठ
धात्वर्थः:
 असंस्कार-गत्योः
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 श्वाठयति-ते
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
श्वठ, क गतौ । असंस्कृते । संस्कृते । इतिकविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) द्वौ वकारयुक्तौ पुनःपाठादाद्योनेदनुबन्धः । त्रयः अर्थाः । क, श्वाठयति । इ कश्वण्ठयति जनः । गच्छति किमपि संस्करोतिवा इत्यर्थः । संस्कारगत्योरिति केचित् । इतिदुर्गादासः ॥
श्वठ, इ क गतौ । असंस्कृते । संस्कृते । इतिकविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) द्वौ वकारयुक्तौ पुनःपाठादाद्योनेदनुबन्धः । त्रयः अर्थाः । क, श्वाठयति । इ कश्वण्ठयति जनः । गच्छति किमपि संस्करोतिवा इत्यर्थः । संस्कारगत्योरिति केचित् । इतिदुर्गादासः ॥
श्वठ, त् क दुर्व्वाचि । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(अदन्तचुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) वकारयुक्तः ।श्वठयति नीचः । कुत्सितं वदतीत्यर्थः । रमा-नाथस्तु सम्यग्भाषणे इति मत्वा श्वठयतिसम्यग्वदतीत्यर्थ इत्याह । सम्यग्भाग इत्यप्येकेइति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
श्वठ गतौ संस्कारे च
चु०
उभ०
सक०
 सेट् । श्वठयति--ते अशि-श्वठत् त । इदिदप्ययम् श्वण्टयति ।
श्वठ दुर्वचने अद०
चु०
उभ०
सक०
 सेट् । श्वठयति ते अशश्वठत् त ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“श्वठ असंस्कारगत्योः”@} 2 ‘गत्यसंस्कारधात्वर्थे शाठयेत् श्वाठयेदिति।।’ 3 इति देवः।
“इदित् 4 इति दुर्गः।
मैत्रेयोऽपि ‘श्वठीत्येके’” इति माधवः।
‘-- संस्कारगत्योः’ इति मैत्रेयकाशकृत्स्नकातन्त्रशाकटायनादयः।
‘-- गतिसंस्कारयोः’ इति जैनः।
‘-- गत्यसंस्कृतसंस्कृते’ इति वोपदेवः।
‘-- संस्कारे च द्रुमे’ इति धा।
का।
व्या।
5।
श्वाठकः-ठिका, शिश्वाठ- यिषकः-षिका
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि क्लापयतिवत् 6 ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१७९४)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१५६५। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। ८१)
04
=>
 [श्वठि]
05
=>
 (३-१६)
06
=>
 (२८२)
1 {@“श्वठ सम्यगवभाषणे”@} 2 अदन्तः।
‘शठयेत् श्वठयेदेते द्वे सम्यगवभाषणे।’ 3 इति देवः।
“‘-- सम्यगाभाषणे’ इति दुर्गः।
‘सम्यग्भाषणे’ इति शाकटायनः।
सम्यगाभाषणे सम्यक् वचनक्रियायामिति क्षीरस्वामी” इति पुरुषकारः।
प्रकृत- क्षीरतरङ्गिण्यां तु ‘असम्यगाभाषणे’ इत्येव दृश्यते।
श्वठकः-ठिका, शिश्वठयिषकः-षिका, श्वठयिता-त्री, शिश्वठयिषिता-त्री
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिकक्लापयतिवत् 4 ज्ञेयानि।
ण्यन्ते तत्प्रकृतिकसन्नन्ते च सर्वत्र न उपधावृद्धिः
अदन्तपाठसामर्थ्यात्।
5
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१७९५)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८५६। सक सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। ८१)
04
=>
 (२८२)
05
=>
 [पृष्ठम्१३३०+ २६]