| YouTube Channel

श्रीरामनवमी (zrIrAmanavamI)

 
Monier Williams Cologne
English
श्री—राम—नवमी
f.
 the ninth of the light half of the month Caitra (observed as a festival in honour of the birthday of Rāma-candra),
MW.
 (-निर्णय
m.
N.
 of wk.)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
श्रीरामनवमी,
स्त्री,
 (श्रीरामस्य नवमी तज्जन्मदिनत्वात् ।) चैत्रशुक्लनवमी । सा च श्रीरामस्यजन्मतिथिः ॥
तद्व्रतकथा यथा, --“पुरैकदा सुखासीन ब्रह्माणं जगतां पतिम् ।उवाच सहसागत्य सनकः संजितेन्द्रियः ॥
सनक उवाच ।राज्ञा दशरथेनैव राज्ञ्या कोशल्ययापि वा ।कस्मात् कर्म्मवशाल्लब्धः पुत्त्रोऽसौ जगतीपतिः ।दूर्व्वादलश्यामरामो विस्तार्य्य कथयस्व मे ॥
ब्रह्मोवाच ।साधु पृष्टं त्वया वत्म जगतां हितकारकम् ।पुरा राजा दशरथः कौशल्या च समाहितौ ॥
जजाप मन्त्रं दुर्गायाः शिवस्य च विशेषतः ।तयोर्जपेन तुष्टः सन् शिवः प्रत्यक्षतां गतः ॥
दशरथ उवाच ।अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः ।अद्य मे सफलं चक्षुर्यतस्त्वमवलोकितः ॥
श्रीशिव उवाच ।किन्ते काम्यं महाराज कथयस्व ददामि तत् ॥
दशरथ उवाच ।देवदेवाप्यपुत्त्रोऽहमिति दुःखेन दुःखितः ।चिरं विचार्य्य मनसा शिवाराधनतत्परः ॥
इति श्रुत्वा महादेवस्तमुवाच दयापरः ।कुरु राजन् वंशयज्ञं ततस्ते जगतीपतिः ॥
श्रीरामनामा पुत्त्रोऽसौ कौशल्यायां भविष्यति ।इत्युक्त्वा तं महादेवस्तयोरन्तर्हितोऽभवत् ॥
* ॥
इति रुद्रमुखात् श्रुत्वा राजा दशरथः सुखी ।ततश्चक्रे वशयज्ञं स देव्या सह तत्परः ॥
ततः काले महाराज्ञी गर्भं धत्ते मनोहरम्चैत्रे मासि सिते पक्षे नवम्यां शोभने दिने ।अतिपुण्यसुसंलग्ने जातो रामः स्वयं हरिः ।पुनव्वस्वक्षसंयुक्ता सा तिथिः सर्व्वकामदा ।श्रीरामनवमी प्रोक्ता कोटिसूर्य्यग्रहाधिका ॥
अस्मिन् दिने महापुण्ये राममुद्दिश्य भक्तितः ।यत्किञ्चित् क्रियते कर्म्म तदक्षयकरं स्मृतम् ॥
उपोषणं जागरणं पितॄनुद्दिश्य तर्पणम् ।तस्मिन् दिने तु कत्तव्यब्रह्मप्राप्तिमभीपसुभिः ।तस्मिन् दिने महापुण्ये राममुद्दिश्य भक्तितःजपेदेकान्त आसीनो यावत् स्याद्दशमौदिनम् ॥
तेनैव स्यात् पुरश्चर्य्या दशम्यां भोजयेद्धिजान् ।भक्ष्यभोज्यैर्बहुविधैर्भक्त्या दद्याच्च दक्षिणाम् ।कृतकृत्यो भवेत्तेन सद्यो रामः प्रसीदति ॥
यस्तु रामनवम्यान्तु भुङ्क्ते मर्त्यो विमूढधीः ।कुम्भोपाकेषु घोरेषु पच्यते नात्र संशयः ॥
कुर्य्याद्रामनवम्यां य उपोषणमतन्द्रितः ।न शेते मातृजठरे स्वयं रामो भवेत्तु सः ॥
श्रीरामनवमी नाम पुण्यात् पुण्यतमय्रतम् ।इति श्रुत्वा सुसंतुष्टः सनकः पुनरब्रवीत् ।विधिना केन कर्त्तव्यं वद मे कमलोद्भव ॥
* ॥
ब्रह्मोवाच ।व्रतपूर्व्वदिने स्नात्वा सकृद्भुक्त्वा निरामिषम् ।त्यक्त्वा च योषिच्छयनं शयीत स्थण्डिले कुशे ॥
ब्राह्मे मुहूर्त्ते चोत्थाय कृत्वा प्रातः क्रियां ततः ।प्रातः स्नात्वा शुचिर्भूत्वा सङ्कल्पं विधिनाचरेत्प्रतिमायां घटे वापि पटे वा यन्त्रतोऽपि वा ।शालग्रामशिलायान्तु तुलसीदलकल्पिता ॥
पूजा श्रीरामचन्द्रस्य कोटिकोटिगुणाधिका ।कौशल्या पूजनीयादौ राजा चैव ततः परम् ॥
षडङ्गं पूजयेत्तत्र लक्ष्मणादीन् विशेषतः ।पूजयेत् परया भक्त्या परिवारं ततः परम् ॥
ततो ग्रहांश्च दिक्पालांस्तदस्त्राणि च पूजयेत् ।उच्चस्थे ग्रहपञ्चके सुरगुरौ सेन्दौ नवम्यां तिथौलग्ने कर्क्कटके पुनर्व्वसुदिने मेषं गते पूषणि ।निर्द्दग्धुं निखिलाः पलाशसमिधो मध्यादयो-ध्यारणे-राविर्भूतमभूदपूर्व्वविभवं यत्किञ्चिदेकं महः ॥
ततो वाद्यादिकं कृत्वा दद्यादर्घ्यं विशेषतः ।मूलमन्त्रेण दद्याद्वै भक्त्या पुष्पाञ्जलित्रयम् ॥
एवमष्टसु यामेषु अष्टधा च जपेद्व्रती ।इतिहासकथां श्रुत्वा गीतनृत्यैर्निशां नयेत् ॥
ततः परदिने प्रातः स्नानं कृत्वा विधानतः ।रामं दूर्व्वादलश्यामं भक्त्या भक्त्या प्रपूजयेत् ।दक्षिणां विधिवद्दत्त्वा ततोऽच्छिद्रावधारयेत् ।भोजयित्वा ततो विप्रान् स्वयं पारणमाचरेत् ।य इदं शृणुयान्नित्यं पुण्याहे च विशेषतः ।बहुपुत्त्रो धनाढ्यश्च अन्ते ब्रह्मत्वमाप्नुयात् ॥
संग्रामे वैरिणो हन्ता सर्वत्र विजयी भवेत्राजद्वारे महाघोरे संग्रामे शत्रुसङ्क ले ॥
दूर्व्वादलश्यामरामस्तस्य रक्षाकरो भवेत् ॥
भक्त्या यः शृणुयाद्रोगी उल्लाषः स भवेत् सदाबन्ध्या पुत्त्रवती सा च पतिचित्तानुवर्त्तिनी ।सपत्नीदर्पदलनी सा भवेन्नात्र संशयः ॥
दरिद्रो लभते वित्तं भीतो भवति निर्भयः ।यज्ञदानतपांस्यस्य तीर्थस्नानादिकाः क्रियाः ॥
न रामनवमी-नाम-व्रतस्यैककला-समाः ।यस्मै कस्मै न दातव्यं न प्रकाश्यं कदाचन ॥
शिष्याय भक्तियुक्ताय शुचयेऽपि प्रदापयेत् ।शठाय परतन्त्राय विकत्थनरताय च ॥
भ्रमादपि न वक्तव्यं यदीच्छेदात्मनो हितम् ।मयैतत् कथितं वत्स तव स्नेहाद्व्रतोत्तमम् ॥
य इदं कुरुते भक्त्या श्रीरामनवमीव्रतम् ।सर्व्वपापप्रमुक्तश्च अन्ते ब्रह्मत्वमाप्नुयात् ॥
”इति श्रीरामभक्तितरङ्गिण्यां ब्रह्मसनकसंवादेश्रीरामनवमीव्रतकथा समाप्ता ॥