| YouTube Channel

श्रवण (zravaNa)

 
शब्दसागरः
English
श्रवण
mfn.
 (-णः-णा-णं) Produced in or under the sign ŚRAVAṆĀ.
mn.
(-णः-णं)
1. The ear.
2. Hearing.
3. The hypotenuse of a triangle.
n.
 (-णं)
1. Service.
2. Dripping, oozing.
mf. (-णः-णा) The twenty-
third of the lunar asterisms, represented by three footsteps, and
containing three stars or Acquilæ.
n.
 (-णं)
1. The act of hearing.
2. Studying.
3. Fame, glory.
4. Wealth.
5. That which is heard,
i. e. The Veda.
E.
 श्रु to hear, &c.,
aff.
 ल्युट् or युच्
or श्रवणा the
asterism, अण्
aff.
 of derivation, and the effect rejected.
Capeller Eng
English
1 श्र॑वण
n.
 hearing, learning
fame, (good) reputation
ear (also
m.
 ).
2 श्र॑वण
a.
 lame
m.
 (&
f.
 आ)
N.
 of a lunar mansion.
Yates
English
श्रवण (णः-णा-णं)
m.
n.
 Ear
hear-
ing. 1.
m.
f.
 Shravana, the 23rd
lunar asterism.
n.
 Service
ooz-
ing.
a. Produced under the sign
Shravana.
Spoken Sanskrit
English
श्रवण - zravaNa -
n.
 - ear
पूर्व - pUrva -
adj.
 - early
पृथिवी - pRthivI -
f.
 - earth
पृथ्वी - pRthvI -
f.
 - earth
मही - mahI -
f.
 - earth
मृत्तिका - mRttikA -
f.
 - earth
भूमि - bhUmi -
f.
 - earth
भुवन - bhuvana -
n.
 - earth
पिञ्जूष - piJjUSa -
m.
 - earwax
पार्थिव - pArthiva -
adj.
 - earthly
ऐहिकी - aihikI -
adj.
f.
 - earthly
ऐहिकः - aihikaH -
adj.
m.
 - earthly
उपार्जन - upArjana -
n.
 - earning
कर्णकुण्डल - karNakuNDala -
n.
 - earring
कुण्डल - kuNDala -
m.
 - ear-ring
कर्णिकार - karNikAra -
m.
 - earrings
कर्णशृअङ्ग - karNazRaGga -
n.
 - earhorn
मृत्कला - mRtkalA -
f.
 - earthwork
किञ्चुलुक - kiJculuka -
m.
 - earthworm
भूकम्प - bhUkampa -
m.
 - earthquake
श्रवण - zravaNa -
n.
 - ear
श्रवण-गुन - zravaNa-guna -
m.
 - acoustics [ of a room ]
Wilson
English
श्रवण
mfn.
 (-णः-णा-णं) Produced in or under the sign ŚRAVAṆĀ.
mn. (-णः-णं)
1 The ear.
2 Hearing.
n.
 (-णं)
1 Service.
2 Dripping, oozing.
mf. (-णः-णा) The twenty-third of the lunar asterisms,
represented by three footsteps, and containing three stars or α, β and
γ Aquilæ.
E.
 श्रु to hear, &c.,
aff.
 ल्युट् or युच्
or श्रवणा the asterism,
अण्
aff.
 of derivation, and the effect rejected.
Apte
English
श्रवणः [śravaṇḥ] णम् [ṇam], णम् [शृणोत्यनेन श्रु-करणे ल्युट्]
The ear
ध्वनति मधुपसमूहे श्रवणमपिदधाति
Gīt.*
 5
श्रवणाञ्जलिपुटपेयं विरचितवान् भारताख्यममृतं यः
Ve.*
 1.4.
The hypotenuse of a triangle.
णः, णा
N.
 of a lunar mansion containing three stars.
णम् The act of hearing
श्रवणसुभगम्
Me.*
 11.
Study.
Fame, glory.
That which is heard or revealed, the Veda
इति श्रवणात् 'because of such a Vedic text'.
Wealth.
Flowing, oozing.
(In
phil.
 ) The determining by means of the six signs the true doctrine of the Vedānta.
Comp.
 -अधि- कारिन्
m.
 a speaker, addresser. -इन्द्रियम् the sense of hearing, the ear. -उत्पलम् a lotus fastened in the ear.-उदरम् the hollow of the outer ear. -कातरता anxiety for bearing. -गोचर
a.
 within the range of hearing. (-रः) ear-shot
as in श्रवणगोचरे तिष्ठ 'be within earshot'. -पथः, -विषयः the reach or range of the ear
वृत्तान्तेन श्रवणविषयप्रापिणा
R.*
 14.87. -परुष
a.
hard to be listened to.
hard to the ear. -पालिः, -ली
f.
 the tip of the ear. -पाशः a beautiful ear. -पुटकः the auditory passage. -पूरकः an ear-ring or any such ornament. -प्राधुणिकः coming to any one's ear. -भृत
a.
 spoken of. -सुभग
a.
 pleasing to the ear
वचस्तस्याकर्ण्य श्रवणसुभगं पण्डितपतेरधुन्वन् मूर्धानं नृपशुरथवायं पशुपतिः Jagannātha-pandita.
Apte 1890
English
श्रवणः,
णं [शृणोत्यनेन श्रु-करणे ल्युट्] 1 The ear. ध्वनति मधुपसमूहे श्रवणमपिदधाति Gīt. 5.
2 The hypothenuse of a triangle.
णः
णा N. of a lunar mansion containing three stars.
णं 1 The act of hearing
श्रवणसुभगं Me. 11.
2 Study.
3 Fame, glory.
4 That which is heard or revealed, the Veda
इति श्रबणात् ‘because of such a Vedic text’.
5 Wealth.
6 Flowing, oozing.
Comp.
इंद्रियं the sense of hearing, the ear.
उत्पलं a lotus fastened in the ear.
उदरं the hollow of the outer ear.
गोचर a. within the range of hearing. (
रः) ear-shot
as in श्रवणगोचरे तिष्ठ ‘be within ear-shot’.
पथः,
विषयः the reach or range of the ear
वृत्तांतेन श्रवणविषयप्रापिणा R. 14. 87.
पालः-ली f. the tip of the ear.
पाशः a beautiful ear.
सुमग a. pleasing to the ear.
Monier Williams Cologne
English
1. श्र॑वण
n.
 the act of hearing (also ‘that which is heard’
=
 श्रुति, q.v.
इति श्रवणात्, ‘because it is so heard or revealed’ i.e. ‘according to a Vedic text’),
ŚBr.
Mn.
MBh.
&c.
acquiring knowledge by hearing, learning, study (cf. अ-श्रवणात्),
Kām.
Sarvad.
(in
phil.
 ) the determining by means of the six signs the true doctrine of the Vedānta (in regard to the only really existing Being),
Vedāntas.
fame, reputation,
ĀśvŚr.
Nir.
wealth,
MW.
श्र॑वण
m.
 (rarely
n.
 ) the ear,
MaitrUp.
MBh.
&c.
श्र॑वण
m.
 (= श्रमण) a Buddhist or Jain monk (cf. श्रावक),
HPariś.
the hypotenuse of a triangle or the diagonal of a tetragon
&c.
 ,
Gol.
2. श्र॑वण
mfn.
 (fr. √ 2. श्रु
for 1. श्रवण See
p.
 1096
cf.
 स्रवण) limping, lame,
KātyŚr.
श्र॑वण
m.
N.
 of the 20th (or 23rd) Nakṣatra (presided over by Viṣṇu, and containing the three stars, α, β, and γ Aquilae, supposed to represent three footsteps
cf.
 त्रि-विक्रम),
AV.
GṛS.
MBh.
&c.
a sort of disease (= श्रोण),
MW.
N.
 of a son of Naraka,
BhP.
(with भट्ट)
N.
 of a teacher,
Cat.
श्र॑वण
n.
=
 श्रवणा-कर्मन्,
ŚāṅkhGṛ.
3. श्रवण
m.
 a kind of plant used for colouring white,
Suśr.
4. श्रवण
n.
=
 श्रपण,
L.
5. श्रवण, w.r. for स्रवण.
श्रवण a
&c.
 See 1. श्रव,
p.
 1096, col. 3.
श्र॑वण 2a
&c.
 See
p.
 1097, col. 2.
Monier Williams 1872
English
1. श्रवण, अम्, n. the act of hearing
that which
is heard, i. e. Śruti or the Veda, (इति श्रवणात्, since
it is so said in the Veda, because of or according to
such a Vedic text)
studying
(according to the
Vedānta-sāra) the determining by means of the six
Liṅgas the import of the whole Vedānta in regard
to the Real and only existing Being
fame, glory
wealth
(अस्, अम्), m. n. the ear
the hypothenuse
of a triangle
(अस्, आ), m. f., N. of one of the lunar
asterisms (placed either twenty-second or twenty-third
in the common list, and presided over by Viṣṇu,
whence it is represented by three footsteps contain-
ing three stars, अ, α, β, and γ Aquilæ
cf. त्रि-विक्रम)
(अस्), m. a sort of disease, = श्रोण
(आ), f. a species
of plant, = मुण्डीरिका
(अस्, आ, अम्), produced in
or under Śravaṇā.
—श्रवण-दत्त, अस्, m., N. of
a preceptor.
—श्रवण-द्वादशी, f. a particular
Tithi or lunar day (when certain religious ceremonies
of great efficacy are observed
it is said to fall on
the twelfth of the light half of Bhādra, when that
month is connected with the asterism Śravaṇā).
—श्र-
वण-पथ, अस्, m. ‘hearing-path, ’ the ear.
—श्र-
वण-परुष, अस्, आ, अम्, hard or cruel to the ear,
hard to be listened to.
—श्रवण-पालि, इस्, f. the
tip of the ear.
—श्रवण-विधि, इस्, m. a method or
rule of hearing or studying.
—श्रवण-विधि-विचार,
अस्, m., N. of a treatise on the study of the Upani-
shads.
—श्रवण-विषय-प्रापिन्, reaching the
range of the ear.
—श्रवण-शीर्षिका, f. a kind of
plant (= श्रावणी).
—श्रवणाधिकारिन् (°ण-
अध्°), ई, m. ‘one who rules or influences the ears
(of others), ’ a speaker, addresser.
—श्रवणेन्द्रिय
(°ण-इन्°), अम्, n. the organ of hearing, the ear.
—श्रवणोत्पल (°ण-उत्°), अम्, n. ‘ear-lotus, ’ a
lotus fastened in the ear (as an ornament).
—श्र-
वणोदर (°ण-उद्°), अम्, n. the hollow of the
outer ear.
2. श्रवण, अम्, n. (for स्रवण, q. v.), the act
of flowing, dripping, oozing.
Macdonell
English
श्रवण 1. śráv-aṇa,
n.
 [√ 1. śru] hearing
learning
🞄fame, reputation (rare)
m.
 (rarely
n.
 ) 🞄ear: iti śravaṇāt, because it is so stated in 🞄the Veda.
श्रवण 2. śráv-aṇa,
a.
 [√ 2. śru] lame (S., 🞄rare)
m.
 , ā,
f.
 (rare), N. of the twentieth or 🞄twenty-fifth lunar asterism (conceined of as 🞄representing the figure of three footsteps): 🞄ā,
f.
 night of full-moon in the month of 🞄Śrāvaṇa: -karman,
n.
 ceremony on the day 🞄of full-moon in Śrāvaṇa.
श्रवण 3. śravaṇa,
n.
 incorr. for sravaṇa.
Benfey
English
श्रवण श्रवण, i. e. श्रु + अन,
I.
m.
and
n.
 The ear, Hit. i. d. 193, M.M.
II.
m.
 , and
f.
 णा, The twenty-third
lunar asterism.
III.
n.
1. Hearing,
Pañc. 188, 10.
2. Study, Vedāntas.
in Chr. 216, 2
learning, Mālat. 6, 5.
--
Comp.
उग्र-,
adj.
 dreadful to hear,
Johns. Sel. 96, 79.
Apte Hindi
Hindi
श्रवणः
पुं*
 - श्रु + ल्युट्
कान
श्रवणः
पुं*
 - श्रु + ल्युट्
किसी त्रिकोण का कर्ण
श्रवणः
पुं*
 - श्रु + ल्युट्
श्रवण नाम का नक्षत्र (जिसमें तीन तारे सम्मिलित है)
श्रवणम्
नपुं*
 - श्रु + ल्युट्
कान
श्रवणम्
नपुं*
 - श्रु + ल्युट्
किसी त्रिकोण का कर्ण
श्रवणम्
नपुं*
 - श्रु + ल्युट्
श्रवण नाम का नक्षत्र (जिसमें तीन तारे सम्मिलित है)
श्रवणम्
नपुं*
 - -
सुनने की क्रिया
श्रवणम्
नपुं*
 - -
अध्ययन
श्रवणम्
नपुं*
 - -
"ख्याति, कीर्ति"
श्रवणम्
नपुं*
 - -
जो सुना गया या प्रकट हुआ
श्रवणम्
नपुं*
 - -
दौलत
श्रवणम्
नपुं*
 - श्रु+ल्युट्
कान
श्रवणम्
नपुं*
 - श्रु+ल्युट्
त्रिकोण की एक रेखा
श्रवणम्
नपुं*
 - श्रु+ल्युट्
सुनने की क्रिया
श्रवणः
पुं*
 - श्रु+ल्युट्
कान
श्रवणः
पुं*
 - श्रु+ल्युट्
त्रिकोण की एक रेखा
श्रवणः
पुं*
 - श्रु+ल्युट्
सुनने की क्रिया
L R Vaidya
English
SravaRa {% (I) m.n. %} 1. The ear, वृत्तांतेन श्रवणविषयप्रापिणा तेन भर्तुः R.xiv.87
2. the hypotenuse of a triangle.
SravaRa {% (II) m. %} Name of a lunar asterism consisting of three stars.
SravaRa {% (III) n. %} 1. The act of hearing, श्रवण कोमलवर्णराजिः Bh.V.iii.6
2. studying
3. fame, glory
4. wealth
5. that which is heard, i.e. the Veda.
Bopp
Latin
श्रवण (r. श्रु s. अन)
1) n. auditio. MAH. 3. 8300.
2) m. n.
auris. AM.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
कर्ण
पु
कर्ण, पार्थारि, श्रवण
पार्थारौ श्रवणे कर्णः सूनुः पुत्रे तथाऽनुजे ॥ ३० ॥
verse 3.1.1.30
page 0015
Edgerton Buddhist Hybrid
English
(śravaṇa, written for śramaṇa, monk, even in Skt., see BR s.v. 4 śravaṇa
so AsP 〔323.19〕
〔324.1〕
Śikṣ 〔128.11〕
RP 〔17.13〕
〔34.12〕
Av 〔ii.69.4〕, etc. Conversely, śravaṇāya (kāṅkṣitāḥ) should be read for śramaṇāya of all mss. LV 〔399.8〕, where Lefm. em. śamanāya
desiring to hear
confirmed by Tib. thos par. At the end of this line vā, q.v. (1), = iva.)
Lanman
English
śrávaṇa,
—1. m. ear
—2. n. hearing
--3. n. fame. [√śru, 1150. 1a: for mg 3,
cf. śravas and esp. under √śru.]
Kridanta Forms
Sanskrit
श्रु (श्रु॒ श्रवणे - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = श्रवणम्
अनीयर् = श्रवणीयः - श्रवणीया
ण्वुल् = श्रावकः - श्राविका
तुमुँन् = श्रोतुम्
तव्य = श्रोतव्यः - श्रोतव्या
तृच् = श्रोता - श्रोत्री
क्त्वा = श्रुत्वा
ल्यप् = प्रश्रुत्य
क्तवतुँ = श्रुतवान् - श्रुतवती
क्त = श्रुतः - श्रुता
शतृँ = शृण्वन् - शृण्वती
Abhyankara Grammar
English
श्रवण hearing of a phonetic element or a word in the actual speech
audition
cf. तस्य चोदात्तस्वरितपरत्वे श्रवणं स्पष्टम् S. K. on P.I.2.32. In many technical grammatical terms, affixes and substitutes, there is sometimes a portion of them which is not a vital part of the word, but it is for the sake of causing certain pre- scribed grammatical operations. The letters or syllables which form such a portion are called इत् and they are only for the sake of gra- mmatical operations (कार्यार्थ ), as contrasted with the other ones which are actually heard (श्रुत्यर्थे or श्रवणार्थ ).
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
श्रवण m. = श्रमण, wandering Digambara ascetic, Pūrṇabh. 103, 24.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
nyan
१) कर्णिन् २) शृणुयात् ३) श्रव ४) श्रवण ५) श्रूयते
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
पूर्वाषाढा तु सोत्तरा स्याद्वैश्वी श्रवणः पुनः ॥ ११३ ॥
हरिदेवः श्रविष्ठा तु धनिष्ठा वसुदेवता ।
-wordlist-
पूर्वाषाढा (स्त्री), आपी (स्त्री), उत्तराषाढा (स्त्री), वैश्वी (स्त्री), श्रवण (पुंस्त्री), हरिदेव (पुं), श्रविष्ठा (स्त्री), धनिष्ठा (स्त्री), वसुदेवता (स्त्री)
--source--
शुश्रूषा श्रवणं चैव ग्रहणं धारणं तथा ॥ ३१० ॥
p{0017}
ऊहापोहोऽर्थविज्ञानं तत्त्वज्ञानं च धीगुणाः ।
-wordlist-
धीगुण (पुं), शुश्रूषा (स्त्री), श्रवण (क्ली), ग्रहण (क्ली), धारण (क्ली), ऊह (पुं), अपोह (पुं), अर्थविज्ञान (क्ली), तत्त्वज्ञान (क्ली)
--source--
भाले गोध्यलिकालीकललाटानि श्रुतौ श्रवः ।
शब्दाधिष्ठानपैञ्जूषमहानादध्वनिग्रहाः ॥ ५७३ ॥
कर्णः श्रोत्रं श्रवणं च वेष्टनं कर्णशष्कुली ।
-wordlist-
भाल (पुंक्ली), गोधि (स्त्री), अलिक (क्ली), अलीक (क्ली), ललाट (क्ली), श्रुत (स्त्री), श्रव (क्ली), शब्दाधिष्ठान (क्ली), पैञ्जूष (पुंक्ली), महानाद (पुं), ध्वनिग्रह (पुं), कर्ण (पुं), श्रोत्र (क्ली), श्रवण (पुंक्ली), वेष्टन (क्ली), कर्णशष्कुली (स्त्री)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
नारायणे तीर्थपादः पुण्यश्लोको वलिंदमः ।
उरुक्रमोरुगायौ च तमोघ्नः श्रवणोऽपि च ॥ ६३ ॥
उदारथिर्लतापर्णः समुद्रः पांसुजालिकः ।
चतुर्व्यूहो नवव्यूहो नवशक्तिः प्रगण्डजित् ॥ ६४ ॥
द्वादशमूलः शतको दशावतार एकदृक् ।
हिरण्यकेशः सोमोऽहिस्त्रिधामा त्रिककुन्त्रिपात् ॥ ६५ ॥
मानंजरः पराविद्धः पृश्निगर्भोऽपराजितः ।
हिरण्यनाभः श्रीगर्भो वृषोत्साहः सहस्रजित् ॥ ६६ ॥
उर्ध्वकर्मा यज्ञधरो धर्मनेमिरसंयुतः ।
पुरुषो योगनिद्रालुः खण्डास्यः शलकाजितौ ॥ ६७ ॥
कालकुण्ठो वरारोहः श्रीकरो वायुवाहनः ।
वर्धमानश्चतुर्दंष्ट्रो नृसिंहवपुरव्ययः ॥ ६८ ॥
कपिलो भद्रकपिलः सुषेणः समितिंजयः ।
क्रतुधामा वासुभद्रो बहुरूपो महाक्रमः ॥ ६९ ॥
विधाताधार एकाङ्गो वृषाक्षः सुवृषोऽक्षजः ।
रन्तिदेवः सिन्धुवृषो जितमन्युर्वृकोदरः ॥ ७० ॥
बहुशृङ्गो रत्नबाहुः पुष्पहासो महातपाः ।
लोकनाभः सूक्ष्मनाभो धर्मनाभः पराक्रमः ॥ ७१ ॥
पद्महासो महाहंसः पद्मगर्भः सुरोत्तमः ।
शतवीरो महामायो ब्रह्मनाभः सरीसृपः ॥ ७२ ॥
वृन्दाङ्कोऽधोमुखो धन्वी सुधन्वा विश्वभुक्स्थिरः ।
शतानन्दश्चरुश्चापि यवनारिप्रमर्दनः ॥ ७३ ॥
यज्ञनेमिर्लोहिताक्ष एकपाद्द्विपदः कपिः ।
एकशृङ्गो यमकील आसन्दः शिवकीर्तनः ॥ ७४ ॥
शद्रुर्वंशः श्रीवराहः सदायोगी सुयामुनः ।
-wordlist-
तीर्थपाद (पुं), पुण्यश्लोक (पुं), बलिन्दम (पुं), उरुक्रम (पुं), उरुगाय (पुं), तमोघ्न (पुं), श्रवण (पुं), उदारथि (पुं), लतापर्ण (पुं), सुभद्र (पुं), पांशुजालिक (पुं), चतुर्व्यूह (पुं), नवव्यूह (पुं), नवशक्ति (पुं), षडङ्गजित् (पुं), द्वादशमूल (पुं), शतक (पुं), दशावतार (पुं), एकदृश् (पुं), हिरण्यकेश (पुं), सोम (पुं), अहि (पुं), त्रिधामन् (पुं), त्रिककुद् (पुं), त्रिपाद् (पुं), मानञ्जर (पुं), पराविद्ध (पुं), पृश्निगर्भ (पुं), अपराजित (पुं), हिरण्यनाभ (पुं), श्रीगर्भ (पुं), वृषोत्साह (पुं), सहस्रजित् (पुं), ऊर्ध्वकर्मन् (पुं), यज्ञधर (पुं), धर्मनेमि (पुं), असंयुत (पुं), पुरुष (पुं), योगनिद्रालु (पुं), खण्डास्य (पुं), शलिक (पुं), अजित (पुं), कालकुण्ठ (पुं), वरारोह (पुं), श्रीकर (पुं), वायुवाहन (पुं), वर्धमान (पुं), चतुर्दंष्ट्र (पुं), नृसिंहवपुस् (पुं), अव्यय (पुं), कपिल (पुं), भद्रकपिल (पुं), सुषेण (पुं), समितिञ्जय (पुं), क्रतुधामन् (पुं), वासुभद्र (पुं), बहुरूप (पुं), महाक्रम (पुं), विधातृ (पुं), धार (पुं), एकाङ्ग (पुं), वृषाक्ष (पुं), सुवृष (पुं), अक्षज (पुं), रन्तिदेव (पुं), सिन्धुवृष (पुं), जितमन्यु (पुं), वृकोदर (पुं), बहुशृङ्ग (पुं), रत्नबाहु (पुं), पुष्पहास (पुं), महातपस् (पुं), लोकनाभ (पुं), सूक्ष्मनाभ (पुं), धर्मनाभ (पुं), पराक्रम (पुं), पद्महास (पुं), महहंस (पुं), पद्मगर्भ (पुं), सुरोत्तम (पुं), शतवीर (पुं), महामाय (पुं), ब्रह्मनाभ (पुं), सरीसृप (पुं), वृन्दाङ्क (पुं), अधोमुख (पुं), धन्विन् (पुं), सुधन्वन् (पुं), विश्वभुज् (पुं), स्थिर (पुं), शतानन्त (पुं), शरु (पुं), यवनारि (पुं), प्रमर्दन (पुं), यज्ञनेमि (पुं), लोहिताक्ष (पुं), एकपाद् (पुं), द्विपद (पुं), कपि (पुं), एकशृङ्ग (पुं), यमकील (पुं), आसन्द (पुं), शिवकीर्तन (पुं), शद्रु (पुं), वंश (पुं), श्रीवराह (पुं), सदायोगिन् (पुं), सुयामुन (पुं)
अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः
Sanskrit
--source--
भद्रकृत् तीर्थकृद्भद्रः श्रमणः श्रवणोऽपि च ।
-wordlist-
तीर्थकृत् (पुं), भद्र (पुं), श्रवण (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
कर्ण
कर्ण, श्रोत्र, श्रुति, श्रव, श्रवण
अङ्गुल्यः करशाखाः कर्णः श्रोत्रं श्रुतिः श्रवः श्रवणम् ।
verse 2.1.1.516
page 0059
नाममाला
Sanskrit
श्रवण, श्रोत्र, श्रव, कर्ण, श्रुति
श्रवणं श्रोत्रं श्रवश्चापि कर्णं चैव श्रुतिं विदुः ॥ ९८ ॥
verse 0.1.1.98
page 0049
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: श्रवणम्
Root: श्रवण
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ श्रवण-नक्षत्रम्
Meaning(s):
⇒ One of the 27 nakṣatras
Shloka(s):
2|1|40|2 ► श्रवणे श्रोणा मूले तु मूलवर्हण्यथ श्रविष्ठासु॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|40|2 ⇢ श्रवणम् (श्रवण) (नपुं) ⇒ One of the 27 nakṣatras ⇒ श्रवण-नक्षत्रम्
➠ 2|1|40|2 ⇢ श्रोणा (श्रोणा) (स्त्री) ⇒ Epithet of Śravaṇa nakṣatra ⇒ श्रवण-नक्षत्रम्
Related word(s):
isa_k ➡ २७ नक्षत्राः
परा_अपरासंबन्धः ➡ नक्षत्रम्
जातिः ➡ नक्षत्रम्
Mahabharata
English
Śravaṇa, a nakshatra (v. Sū. Si.). § 574 (Jambūkh.): VI, 3, 81 (ºṇe ca Bṛhaspatiḥ, sc. vakraḥ, omens), 85 (vakrānuvakraṃ kṛtvā ca Śravaṇaṃ pāvakaprabhaḥ | Brahmarāśiṃ samāvṛtya Lohitāṅgo vyavasthitaḥ, where according to Nil. Brahmarāśi is another name of Ś., omens).--§ 614 (Gadāyuddhap.): IX, 34, 1952 (catvāriṃśad ahāny adya dve ca me niḥsṛtasya vai | Pushyena samprayāto 'smi Śºe punar āgataḥ).--§ 746 (Ānuśāsanik.): XIII, 64, 3279 (the merit acquired by gifts under the constellation Ś.).--§ 749 (do.): XIII, 89, 4265. (the merit of performing śrāddhas under the constellation Ś.).--§ 759 (do.): XIII, 110, 5393 (description of the candravrata).--§ 782g (Guruśishyasaṃv.): XIV, 44, 1213 (Ś. is the first of the constellations--ṛkshāṇi).
पुराणम्
English
श्रवण १ / ŚRAVAṆA I. A son of Murāsura. Murāsura had seven sons. They were: tāmra, antarīkṣa, śravaṇa, vasu, vibhāvasu, nabhasvān and aruṇa. They were all killed by śrī kṛṣṇa. (bhāgavata, skandha 10).
श्रवण २ / ŚRAVAṆA II. One of the twentyseven stars (nakṣatras). Those who perform śrāddha on the day of this star will attain heaven. (M.B. anuśāsana parva, Chapter 39, Verse 11).
Vedic Reference
English
Śravaṇa. See Nakṣatra.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
श्रवणं,
क्ली,
 (श्रूयतेऽनेनेति । श्रु + करणे ल्युट् ।)कर्णः । इत्यमरः ॥
न स्त्रियां श्रवणः कर्णः ।इति हेममाली । इति तट्टीकायां भरतः ॥
षण्मासाभ्यन्तरे श्रवणयोश्छिद्रं भवति । इतिसुखबोधः ॥
श्रुतिः । सा तु कर्णेन्द्रियज्ञानम् ।इति मेदिनी ॥
शोना इति भाषा ॥
(यथा, मनुः । ८ । ७४ ।“समक्षद्रर्शनात् साक्ष्यं श्रवणाच्चैव सिध्यति ॥
”तत्तु नीतिशास्त्रोक्तधीगुणानामन्यतमम् । यथा, कामन्दकीये । ४ । २२ ।“शुश्रूषा श्रवणञ्चैव ग्रहणं धारणं तथा ।ऊद्वोऽपोहोऽर्थविज्ञानं तत्त्वज्ञानञ्च धीगुणाः ॥
”)वड्विधलिङ्गैरशेषवेदान्तानामद्वितीये वस्तुनितात्पर्य्यावधारणम् । लिङ्गानि तु उपक्रमोप-संहाराभ्यासापूर्व्वता फलार्थवादोपपत्त्या-ख्यानि । इति वेदान्तसारः ॥
श्रवणः,
पुं,
क्ली,
 श्रवणानक्षत्रम् । इति मेदिनी ॥
(यथा च स्मृतिः ।“अमार्कपाते श्रवणं यदि स्यादिति ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
श्रवण
न०
 शृणोत्यनेन श्रु--वरणे ल्युट् । १ कर्णे शब्दग्राह-केन्द्रियभेदे अमरः । भावे ल्युट् । २ श्रुतौ अश्वन्यादिषुद्वाविंशे ३ नक्षत्रे पुंस्त्री० ज्यो० त० क्लीवत्वमपि “अमा-र्कपाते अवणं यदि स्यादिति” स्मृतिः । ४ मुण्डरिकावृक्षेस्त्री रत्नमा० ।
Capeller
German
1. श्र॑वण
n.
 das Hören, Lernen
Ruf, Leumund
Ohr (öfter
m.
 ).
2. श्र॑वण lahm
m.
 (f. ) N. eines Mondhauses.
Grassman
German
(śrávaṇa), a., lahm (v. 2. śru BR. siehe śroṇá).
Stchoupak
French
१ श्रवण-
nt. fait d'entendre, d'apprendre
chose entendue, tradition
orale, enseignement
m.
 (nt.) oreille.
°कातरता-
f.
 anxiété d'entendre.
°गोचर-
m.
 champ auditif.
°पथ-
m.
 région des oreilles, conduit auditif
°पथ-गत- a. v.
qui atteint l'oreille (dit de l'œil et dit d'une flèche sur un arc bandé à
l'extrême)
°पथ-पर्यन्त-गमन- nt. fait d'arriver jusqu'aux oreilles.
°परुष- a. rude aux oreilles, qui a un son âpre.
°पालि-
f.
 lobe de l'oreille.
°पूरक-
m.
 boucle d'oreille.
°भृत- a. v. porté à l'oreille de qq'un, dont on entend parler.
°मूल- nt. racine de l'oreille.
°विदारण- a. qui déchire les oreilles (discours).
°विषय-
m.
 = {%°gocara-
°viṣaya-prāpin- %} a. qui arrive à
l'oreille.
°सुख- °सुभग- a. agréable à l'oreille.
श्रवणोदर- nt. conduit auditif.
२ श्रवण-
m.
n.
 du 20{^e^} (ou 23 {^e^}) Nakṣatra (aussi -आ-
f.
 )
fils de Naraka.
°द्वादशी-
f.
n.
 d'un jour lunaire lié à des observances.