| YouTube Channel

श्रमण (zramaNa)

 
शब्दसागरः
English
श्रमण
mfn.
(-णः-णा-णं)
1. Following a low or degraded business or pro-
fession.
2. Base, vile, bad.
m.
(-णः)
1. A religious character, an
ascetic, a Yatī, one devoted to meditation for the purpose of ob-
taining final emancipation from existence, probably the Sarmanes
of the Greek writers.
2. A beggar, the religious mendicant.
f.
(-णा or णी)
1. Indian spikenard, (Valeriana Jatamansi.)
2. Bengal
madder, (Rubia manjith.)
3. A handsome woman.
4. A woman
of low caste or business.
5. A female mendicant.
E.
श्रम् to be
wearied,
aff.
युच्
Capeller Eng
English
श्रमण॑
m.
&
f.
ascetic, mendicant
n.
toil,
exertion.
Yates
English
श्रमण (णः-णा-णं)
m.
A religious cha-
racter, an ascetic, a beggar. 1.
f.
Indian spikenard
a fine or a
low woman.
a. Following a low
trade, base.
Spoken Sanskrit
English
श्रमण - zramaNa -
adj.
- making effort or exertion
श्रमण - zramaNa -
adj.
- toiling
श्रमण - zramaNa -
adj.
- base
श्रमण - zramaNa -
adj.
- naked
श्रमण - zramaNa -
adj.
- bad
श्रमण - zramaNa -
adj.
- vile
श्रमण - zramaNa -
adj.
- making effort
श्रमण - zramaNa -
adj.
- following a toilsome or menial business
श्रमण - zramaNa -
adj.
- labouring
श्रमण - zramaNa -
m.
- female mendicant or nun
श्रमण - zramaNa -
m.
- religious mendicant
श्रमण - zramaNa -
m.
- mendicant
श्रमण - zramaNa -
m.
- one who performs acts of mortification or austerity
श्रमण - zramaNa -
m.
- Buddhist monk
श्रमण - zramaNa -
m.
- devotee
श्रमण - zramaNa -
m.
- hard-working woman
श्रमण - zramaNa -
m.
- ascetic
श्रमण - zramaNa -
m.
- Buddhist monk or mendicant
श्रमण - zramaNa -
m.
- muNDIrI
श्रमण - zramaNa -
m.
- monk
श्रमण - zramaNa -
m.
- mAMsI
श्रमण - zramaNa -
n.
- exertion
श्रमण - zramaNa -
n.
- labour
श्रमण - zramaNa -
n.
- toil
श्रमण zramaNa
adj.
toiling
आयस्त Ayasta
adj.
toiling
शशमान zazamAna
adj.
toiling
श्रमयु zramayu
adj.
toiling
स्वेद sveda
adj.
toiling
स्वेदुहव्य sveduhavya
adj.
toiling
अतिवहन ativahana
n.
excessive toiling
अतिवाहन ativAhana
n.
excessive toiling or enduring
श्रेयःपरिश्राम zreyaHparizrAma
m.
toiling after final emancipation
पर्यारिन् paryArin
adj.
toiling a long time without success
श्रमण zramaNa
m.
muNDIrI
श्रमण zramaNa
adj.
labouring
आयस्त Ayasta
adj.
labouring
कृतायास kRtAyAsa
adj.
labouring
अभिप्लुत abhipluta
adj.
labouring under
कर्मोद्युक्त karmodyukta
adj.
actively labouring
शापभाज् zApabhAj
adj.
labouring under a curse
उद्युक्त udyukta
adj.
labouring for some desired end
उद्यत udyata
adj.
labouring diligently and incessantly
श्रमण zramaNa
m.
mAMsI
Wilson
English
श्रमण
mfn.
(-णः-णा-णं)
1 Following a low or degraded business or profession.
2 Base, vile, bad.
m.
(-णः)
1 A religious character, an ascetic, a Yati, one devoted to meditation for
the purpose of obtaining final emancipation from existence, probably the
Sarmanes of the Greek writers.
2 A beggar, the religious mendicant.
f.
(-णा or णी)
1 Indian spikenard, (Valeriana Jatamansi.)
2 Bengal madder, (Rubia manjith.)
3 A handsome woman.
4 A woman of low caste or business.
5 A female mendicant.
E.
श्रम to be wearied,
aff.
युच्.
Apte
English
श्रमण [śramaṇa],
a.
(-णा, -णी
f.
) [श्रम्-युच्]
Labouring, toiling.
Low, base, vile.
Naked.
णः An ascetic, a devotee, religious mendicant in general
श्रमणो$श्रमणः (भवति) Bṛi.
Up.*
4.3.22
Mb.
* 12.154.21
Bhāg.*
5. 3.2.
A Buddhist or Jain ascetic.
A beggar.
णा, णी A female devotee or mendicant.
A lovely woman.
A woman of low caste.
A hard-working woman.
Bengal madder.
The spikenard. -णम् Toil, exertion.
Apte 1890
English
श्रमण a. (णा
णी f.) [श्रम्-युच्] 1 Labouring, toiling.
2 Low, base, vile.
णः 1 An ascetic, a devotee, religious mendicant in general.
2 A Buddhist ascetic.
3 A beggar.
णा-णी 1 A female devotee or mendicant.
2 A lovely woman.
3 A woman of low caste.
4 Bengal madder.
5 The spikenard.
Monier Williams Cologne
English
श्रमण॑ mf(आ or ई)n. making effort or exertion, toiling, labouring, (esp. ) following a toilsome or menial business,
W.
base, vile, bad, ib.
naked,
L.
श्रमण॑
m.
one who performs acts of mortification or austerity, an ascetic, monk, devotee, religious mendicant,
ŚBr.
&c.
&c.
a Buddhist monk or mendicant (also applied to Buddha himself
cf.
MWB.
23
&c.
also applied to a Jain ascetic now commonly called Yati),
MBh.
R.
&c.
N.
of a serpent-demon,
Buddh.
(आ or ई), a female mendicant or nun,
L.
a hard-working woman,
L.
श्रमण॑
n.
toil, labour, exertion,
ŚāṅkhŚr.
Monier Williams 1872
English
श्रमण, अस्, or ई, अम्, making effort or exertion,
toiling, labouring
following a low or menial busi-
ness
base, vile, bad
(अस्), m. one who performs
acts of penance and austerity, an ascetic, devotee,
one who restrains his passions and mortifies his body
a religious mendicant
a Buddhist ascetic
a beggar
(आ, ई), f. a woman of low caste or business
a female
mendicant, (कुमार-श्रमणा, a female mendicant
even in girlhood)
a handsome woman
Bengal
madder (= मञ्जिष्ठा)
another plant (= मुण्-
डीरी)
Indian spikenard (= जटा-मांसी).
Macdonell
English
श्रमण śram-aṇá,
m.
(mortifying the flesh), 🞄ascetic, mendicant, sp. Buddhistic or Jain (a 🞄term sts. applied to Buddha himself)
n.
🞄effort, exertion: -ka,
m.
mendicant
i-kā,
f.
🞄mendicant nun
-ācārya,
m.
Buddha.
Benfey
English
श्रमण श्रमण, i. e. श्रम् + अन,
I.
adj.
1. Following a low business.
2. Base.
II.
m.
1. An ascetic, a
Bauddha friar, Rājat. 5, 427.
2. A
religious mendicant, Rām. 1, 13, 13.
III.
f.
णा।
1. A female mendicant
also णी, Rām. 2, 38, 5.
2. A woman of
low caste or business.
3. A handsome
woman.
Apte Hindi
Hindi
श्रमण
वि* - श्रम् + युच्
"परिश्रमी, मेहनती"
श्रमण
पुं*
- श्रम् + युच्
"बौद्धभिक्षु, जैन यति"
L R Vaidya
English
SramaRa {% (I) a. (f. णा or णी) %} 1. Labouring, toiling
2. base, vile.
SramaRa {% (II) m. %} 1. An ascetic, a devotee, a religious mendicant
2. a Buddhist ascetic (as in ब्राह्मणश्रमणम्).
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Śramaṇa, n. of a nāga: Mvy 〔3329〕
cf. Śrāmaṇeraka (2). (On śramaṇa for śravaṇa see the latter.)
Indian Epigraphical Glossary
English
Śramaṇa (EI 8
CII 3
LL
BL), a Buddhist or Jain monk
an ascetic.
Kridanta Forms
Sanskrit
श्रम् (श्र꣡मुँ꣡ तपसि खेदे - दिवादिः - सेट्)
ल्युट् = श्रमणम्
अनीयर् = श्रमणीयः - श्रमणीया
ण्वुल् = श्रमकः - श्रमिका
तुमुँन् = श्रमितुम्
तव्य = श्रमितव्यः - श्रमितव्या
तृच् = श्रमिता - श्रमित्री
क्त्वा = श्रमित्वा / श्रान्त्वा
ल्यप् = प्रश्रम्य
क्तवतुँ = श्रान्तवान् - श्रान्तवती
क्त = श्रान्तः - श्रान्ता
शतृँ = श्राम्यन् - श्राम्यन्ती
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
श्रमण m. *N. pr. eines Schlangendämons, Mahāvy. 168.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
dge sbyong
१) श्रमण २) श्रामण्य
dge sbyong gi skyon du brtsi ba la
श्रमण
dge sbyong gi yo byad kyi ming la
श्रमण
ngal gsos
१) विश्रान्त २) श्रमण
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
महानन्दोऽमृतं सिद्धिः कैवल्यमपुनर्भवः
शिवं निःश्रेयसं श्रेयो निर्वाणं ब्रह्म निर्वृतिः ७४
महोदयः सर्वदुःखक्षयो निर्याणमक्षरम्
मुक्तिर्मोक्षोऽपवर्गोऽथ मुमुक्षुः श्रमणो यतिः ७५
वाचंयमो व्रती साधुरनगार ऋषिर्मुनिः
निर्ग्रन्थो भिक्षुरस्य स्वं तपोयोगशमादयः ७६
-wordlist-
महानन्द (पुं), अमृत (क्ली), सिद्धि (स्त्री), कैवल्य (क्ली), अपुनर्भव (पुं), शिव (क्ली), निःश्रेयस् (क्ली), श्रेयस् (क्ली), निर्वाण (क्ली), ब्रह्मन् (पुं), निर्वृति (स्त्री), महोदय (पुं), सर्वदुःखक्षय (पुं), निर्याण (क्ली), अक्षर (क्ली), मुक्ति (स्त्री), मोक्ष (पुं), अपवर्ग (पुं), मुमुक्षु (पुं), श्रमण (पुं), यति (पुं), वाचंयम (पुं), व्रतिन् (पुं), साधु (पुं), अनगार (पुं), ऋषि (पुं), मुनि (पुं), निर्ग्रन्थ (पुं), भिक्षु (पुं), मुमुक्षुस्व (क्ली), तपस् (क्ली), योग (पुं), शम (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
रजोहरणधारिन्
रजोहरणधारिन्, श्वेतवासस्, सिताम्बर, नग्नाट, दिग्वासस्, क्षपण, श्रमण
रजोहरणधारी श्वेतवासाः सिताम्बरः ३४४
नग्नाटो दिग्वासाः क्षपणः श्रमणश्च जीवको जैनः
आजीवो मलधारी निर्ग्रन्थः कथ्यते सद्भिः ३४५
verse 2.1.1.344
page 0041
Mahabharata
English
Śramaṇa = Vishṇu (1000 names).
Vedic Reference
English
Śramaṇa ‘mendicant monk, is first found in the Upaniṣads.^1
According to Fick, ^2 anyone could become a Śramaṇa. For the
time of Megasthenes this seems indicated by his evidence,
which, however, refers only to the east of India, beyond the
Madhyadeśa proper.^3 The Vedic evidence is merely the name
and the fact that Tāpasa, ‘ascetic, follows it in the Bṛhad-
āraṇyaka Upaniṣad and the Taittirīya Āraṇyaka.
1) Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad, iv. 3, 22
Taittirīya Āraṇyaka, ii. 7, in Indische-
Studien, 1, 78.
2) Die sociale Gliederung, 39 et seq.
3) Strabo, xv. 1, 49, 60
Arrian
Indica, xii. 8, 9.
Cf. Weber, Indian Literature, 27, 28,
129, 138.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
श्रमणः,
पुं,
(श्राम्यति तपस्यतीति श्रम + स्यु ।)यतिविशेषः इति मेदिनी
(स तु बौद्व-सन्न्यासी ।) तत्पर्य्यायः ।“मुक्तिर्मोक्षोऽपवर्गोऽथ मुमुक्षुः श्रमणो यतिः ।वाचंयमो व्रती साधुरनगार ऋषिर्मुनिः
निर्ग्रन्थो भिक्षुरस्य स्यं तपोयोगशमादयः ।”इति हेमचन्द्रः
(यथा, रामायणे १४ १२ ।“तापसा भूञ्जते चापि श्रमणाश्चैव भुञ्जते
”)निन्द्यजीविनिं त्रि, इति मेदिनी
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
श्रमण
पु०
श्रम--युच् यतिभेदे भिक्षाजीविनि
त्रि०
।३ जटामांस्यां मुण्ड्यीव्यां शवरीभेदे सुदर्शनायांस्त्रियां स्त्री मेदि०
Capeller
German
श्रमण॑
m.
, u.
f.
Bettelmönch, -nonne
n.
Mühr, Anstrengung.
Grassman
German
(śramaṇa), a., sich abmühend, ermüdend in a-śramaṇá.
Burnouf
French
श्रमण श्रमण
m.
[f. ई] (श्रम्
sfx. अन)
ascète
religieux
religieuse, Bd.
Le श्रमण गौतम
[Samanacodom], le Buddha. -- F. श्रमणा valeriana jaṭāmāṃsī
rubia manjith
bot.
श्रमणाये (dén. ) devenir pauvre comme un ascète.
Stchoupak
French
श्रमण-
m.
(f. -ई-) qui accomplit des pénitences ou des
austérités
moine mendiant, religieux
moine ou mendiant bouddhique (ou
qqfois. jaina)
-क- (f. -इका-) id.
श्रमणाचार्य-
m.
maître bouddhique.