| YouTube Channel

श्योनाक (zyonAka)

 
Monier Williams Cologne
English
श्योणाक or श्योनाक
m.
 Bignonia Indica,
Car.
Suśr.
VarBṛS.
Apte Hindi
Hindi
श्योनाकः
पुं*
 - श्यै + ओनाक
"एक वृक्ष का नाम, सोना पाड़ा"
L R Vaidya
English
SyonAka {% m. %} Name of a tree.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
श्यो(णा)नाकः,
पुं,
 (श्यायते इति । श्यै ङगतौ +पिणाकादश्चेति निपातनात् साधुः ।) वृक्ष-विशेषः । शोनागाछ इति भाषा । तत्पर्य्यायः ।मण्डूकपर्णः २ पत्रोर्णः ३ नटः ४ कट्वङ्गः ५टुण्टुकः ६ शुकनासः ७ ऋक्षः ८ दीर्घवृन्तः ९कुटन्नटः १० शोणकः ११ अरलुः १२ । इत्य-मरः ॥
स्योनाकः १३ । इति भरतः ॥
शोणः१४ अवटुः १५ दीर्घवृन्दकः १६ । इति शब्द-रत्नावली ॥
पृथुशिम्बिः १७ शल्लकः १८ ।इति जटाधरः ॥
कटम्भरः १९ मयूरजङ्घः २०अरलुकः २१ प्रियजीवः २२ । तद्भेदा यथा, --“श्योनाकः पृथुशिम्बोऽन्यो भल्लूको दीर्घवृन्तकःटेन्द्रकः पीतवृक्षश्च भूतसारो मुनिद्रुमः ॥
निःसारः फलवृन्ताकः पूतिपत्रो वसन्तकः ।मण्डूकवर्णः पीताङ्गो जम्बुकः पीतपादकः ॥
वातारिः पीतकः शोणः कुलटश्च विरोचनः ।भ्रमरेष्टो वह्निजङ्घो नेत्रनेत्रमिताभिधः ॥
”पुस्तकान्तरे टेन्द्रकस्थाने टुण्टकः फलवृन्ताक-स्थाने फल्गुवृन्ताकः पीतपादकस्थाने पीत-पादपः कुलटस्थाने कुनटः वह्निजङ्घस्थाने वर्हि-जङ्घ इति च पाठः ॥
तयोर्गुणाः ।“श्योनाकयुगलं तिक्तं शीतलञ्च त्रिदोषजित् ।पित्तश्लेष्मातिसारघ्नं सन्निपातज्वरापहम् ॥
”इति राजनिर्घण्टः ॥
* ॥
अपिच ।“श्योनाकः शोषणश्च स्यान्नटकट्वङ्गटुण्टुकाः ।मण्डूकपर्णपत्रोर्णशुकनासकुटन्नटाः ॥
दीर्घवृन्तोऽरलुश्चापि पृथुशिम्बः कटम्भरः ।श्योनाको दीपनः पाके कटुकस्तुवरो हिमः ॥
ग्राही तिक्तोऽनिलश्ले ष्मपित्तक्राशामनाशनः ।कटुकस्य फलं बालं रूक्षं वातकफायहम् ॥
हृद्यं कषायं मधुरं रोचनं लघु दीपनम् ।गुल्मार्शः कृमिहृत् प्रोक्तं गुरु वातप्रकोपणम्” ॥
इति भावप्रकाशः ॥