| YouTube Channel

श्येनचित् (zyenacit)

 
शब्दसागरः
English
श्येनचित्
m.
 (-चित्)
1. A hawk-feeder or keeper.
2. A receptacle shaped
like a hawk for a sacrificial-fire.
E.
 श्येन a hawk, and चित् what
collects.
Yates
English
श्येन-चित् (त्) 5.
m.
 A hawk feeder
or keeper
a hawk-like recep-
tacle for sacrificial fire.
Spoken Sanskrit
English
श्येनचित् - zyenacit -
adj.
 - piled in the shape of a hawk
श्येनचित् - zyenacit -
m.
 - hawk-feeder
श्येनचित् - zyenacit -
m.
 - falconer
Wilson
English
श्येनचित्
m.
 (-चित्)
1 A hawk feeder or keeper.
2 A receptacle shaped like a hawk for a sacrificial fire.
E.
 श्येन a hawk, and चित् what collects.
Monier Williams Cologne
English
श्येन—चि॑त्
mfn.
 piled in the shape of a hawk,
Śulbas.
श्येन—चि॑त्
m.
 a hawk-feeder, falconer,
W.
Apte Hindi
Hindi
श्येनचित्
पुं*
 श्येनः-चित् -
बाज़ को पकड़ कर तथा उसे बेच कर ज़ीवन निर्वाह करने वाला
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
श्येनचित्,
पुं,
 (श्येनेन चयति अन्यपक्षिण इति ।चि + क्विप् ॥
) श्येनपक्षिरक्षकः । इतिकेचित्(श्येन इव चीयते इति । कर्म्मण्यग्न्याख्या-याम् ।” ३ । २ । ९२ । इति क्विप् । अग्न्यर्थइष्टकाचयः । इति काशिका ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“चिञ् चयने”@} 2 चायकः-यिका, 3 चापकः-पिका-चायका-यिका, चिकीषक 4 ः-चिचीषकः-षिका, चेचीयक 5 ः-यिका
6 चेता-त्री, 7 प्रणिचेता-त्री, चापयिता-चाययिता-त्री, चिकीषिता-चिचीषिता-त्री, चेचीयिता-त्री
8 चिन्वन्-ती, चापयन्-चाययन्-निश्चापयन्- 9 न्ती, चिकीषन्-चिचीषन्-न्ती
चेष्यन्-न्ती-ती, चापयिष्यन्-चाययिष्यन्-न्ती-ती, चिकीषिष्यन्-चिचीषिष्यन्-न्ती-ती
-- 10 चिन्वानः, चापयमानः-चाययमानः, चिकीषमाणः-चिचीषमाणः, चेचीयमानः
चेष्यमाणः, चापयिष्यमाणः-चाययिष्यमाणः, चिकीषिष्यमाणः-चिचीषिष्यमाणः, चेचीयिष्यमाणः
चित्-चिद्-चितौ-चितः, 11 अग्निचित् 12, श्येनचित् 13, कङ्कचित्, रथचक्रचित्
चितम्-तः, 14 इष्टकचितम्-पक्वेष्टचितम्, चापितः-चायितः, चिकीषितः-चिचीषितः, चेचीयितः-तवान्
चयः, 15 सुचायी, चापः-चायः, चिकीषुः-चिचीषुः, 16 चेच्यः
17 चेतव्यम्, चापयितव्यम्-चाययितव्यम्, चिकीषितव्यम्-चिचीषितव्यम्, चेचीयितव्यम्
चयनीयम्, चापनीयम्-चायनीयम्, चिकीषणीयम्-चिचीषणीयम्, चेचीयनीयम्
चेयम्, 18 निकाय्यः, 19 20 संचाय्यः, 21 परिचाय्यः, 22 उपचाय्यः, चित्या, 23 24 अग्निचित्या, चाप्यम्-चाय्यम्, चिकीष्यम्-चिचीष्यम्, चेचीय्यम्
ईषच्चयः-दुश्चयः-सुचयः
-- -- चीयमानः, चाप्यमानः-चाय्यमानः, चिकीष्यमाणः-चिचीष्यमाणः, चेचीय्यमानः
25 पुष्पप्रचायः, 26 फलोच्चायः, पुष्पप्रचयः, 27 तण्डुलनिचायः, 28 एकनिश्चायः, 29 प्रचयः, निश्चयः 30 31 शिलोच्चयः, 32 रक्षोनिकायः, 33 काशीनिकायः, आकायः, कायः, गोमयनिकायः, भिक्षुनिकायः, सूकरनिचयः 34, 35 अपचायः, 36 चायः, चापः-चायः, चिकीषः-चिचीषः, चेचीयः
चेतुम्, चापयितुम्-चाययितुम्, चिकीषितुम्-चिचीषितुम्, चेचीयितुम्
चितिः, 37 पुष्पप्रचायिका, चापना-चायना, चिकीषा-चिचीषा, चेचीया
चयनम्, चापनम्-चायनम्, चिकीषणम्-चिचीषणम्, चेचीयनम्
चित्वा, चापयित्वा-चाययित्वा, चिकीषित्वा-चिचीषित्वा, चेचीयित्वा
सञ्चित्य, प्रचाप्य-प्रचाय्य, प्रचिकीष्य-प्रचिचीष्य, प्रचेचीय्य
चायम् २ चित्वा २ चापम् २-चायम् २, चापयित्वा २-चाययित्वा २, चिकीषम्२-चिचीषम् २, चिकीषित्वा २ चिचीषित्वा २, चेचीयम् २
चेचीयित्वा २
38 इति क्त्रप्रत्ययः।
चिनोति, चीयते वा तदिति चित्रम् = नानाकारलेख्यम्, अद्भुतं च।]] चित्रम्।
39
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५१९)
02
=>
 (५-स्वादिः-१२५१। सक। अनि। उभ।)
03
=>
 [[२। ‘चिस्फुरोर्णौ’ (६-१-५४) इत्यात्वं णौ वा भवति। आत्वपक्षे, ‘अर्तिह्री--’ (७-३-३६) इत्यादिना पुगागमे ‘णेरनिटि’ (६-४-५१) इति णिलोपे रूपम्। पुगभावपक्षे, वृद्धौ, आयादेशे च चायकः इति रूपम्। एवं ण्यन्ते सर्वत्र रूपद्वयं ज्ञेयम्।]]
04
=>
 [[३। ‘विभाषा चेः’ (७-३-५८) इति सनि अभ्यासात् परस्य कुत्वम्। कुत्वस्य वैकल्पिकत्वात् पक्षे चिचीषकः इति रूपम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र रूपद्वयं बोध्यम्।]]
05
=>
 [[४। यङि परतः, ‘अकृत्सार्वधातुकयोः--’ (७-४-२५) इति दीर्घः। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
06
=>
 [पृष्ठम्०५०२+ २५]
07
=>
 [[१। ‘नेर्गदनदपतपदघुमास्यतिहन्तियातिवातिद्रातिप्सातिवपतिवहतिशाम्यतिचिनोति देग्धिषु च’ (८-४-१७) इति नित्यं नेर्णत्वम् भवति।]]
08
=>
 [[२। ‘स्वादिभ्यः--’ (३-१-७३) इति श्नुः विकरणप्रत्ययः। ‘इको यणचि’ (६-१-७७) इति यण्। एवं ‘चिन्वानः’ इत्यत्रापि ज्ञेयम्।]]
09
=>
 [[आ। ‘विस्मापयित्री जनमुग्रसेनजं द्राग् भापयित्री भृशमस्य पञ्चताम्। निश्चापयन्ती निकटे तदा वियत्युच्चैरुदस्थादशरी रिणीति गीः।।’ वा। वि। १-३८।]]
10
=>
 [[B। ‘गता स्यादवचिन्वाना कुसुमान्याश्रमद्रुमान्।’ भ। का। ६-१०।]]
11
=>
 [[३। ‘अग्नौ चेः’ (३-२-९१) इति भूते कर्मणि क्विप्। अग्निं चितवान् इत्यर्थः।]]
12
=>
 [[C। ‘अग्निचित् सोमसुत् राजा रथचक्रचिदादिषु। अनलेष्विषृवान् कस्मान्न त्वयाऽपेक्षिअः पिता।।’ भ। का। ६-१२८।]]
13
=>
 [[४। ‘कर्मण्यग्न्याख्यायाम्’ (३-२-९२) इति भूते कर्मणि क्विप्। धातूपपदप्रत्ययसमुदायेन अग्न्याधारस्थलविशेषश्चेद् गम्यते। यथा--श्येन इव चीयते श्येनचित्, कङ्क इव चीयते कङ्कचित्।]]
14
=>
 [[५। ‘इष्टकेषीकामालानां चिततूलभारिषु’ (६-३-६५) इति पूर्वपदस्य ह्रस्वः। पदाङ्गाधिकारे तस्य च तदन्तस्य च’ (परिभाषा-३०) इति न्यायात् पक्वेष्टक- चितम् इत्यपि भवति।]]
15
=>
 [[६। ताच्छील्ये णिनिः। ‘उपसर्गादृति--’ (६-१-९१) इति सूत्रे भाष्ये प्रयोगात्।]]
16
=>
 [[७। यङो लुकि, ‘न धातुलोप--’ (१-१-४) इति निषेधाद् गुणाभावे ‘एरनेकाचः--’ (६-४-८२) इति यणि रूपम्।]]
17
=>
 [पृष्ठम्०५०३+ २५]
18
=>
 [[आ। ‘न प्राणाय्यो जनः कश्चित् निकाय्यं तेऽधितिष्ठति, भ। का। ६-६७।]]
19
=>
 [[१। निचीयतेऽस्मिन् धान्यादिकम् इति निकाय्यः = निवासः। अधिकरणे यत्। ‘पाय्यसान्नाय्यनिकाय्यधाय्यामानहविर्निवाससामिधेनीषु’ (३-१-१२९) इत्यनेन ण्यति, आयादेशे धात्वादेः ककारश्च निपात्यते।]]
20
=>
 [[२। संचीयतेऽसौ संचाय्यः = क्रतुविशेषः। कर्मणि ण्यत्। ‘क्रतौ कुण्डपाय्य- सञ्चाय्यौ’ (३-१-१३०) इत्यनेन ण्यदायादेशौ निपात्येते।]]
21
=>
 [[‘३। अग्नौ परिचाय्योपचाय्यसमूह्याः’ (३-१-१३१) इति ण्यदायादेशौ निपात्येते अग्न्याधारस्थलविशेषस्य एवं नाम।]]
22
=>
 [[B। ‘कथाभी रमसे नित्यमुपचाय्यवतां शुमे।।’ भ। का। ६। ६८।]]
23
=>
 [[४। चीयतेऽसौ चित्यः = अग्निः। कर्मणि यत्प्रत्यये निपातनात् तुक्। अग्नेः चयनमग्निचित्या। भावे यत्प्रत्ययः, निपातनात् तुक् च। ‘चित्याग्नि- चित्ये च’ (३-१-१३२) इति निपातितौ। अग्निचित्या इत्यत्र स्त्रीत्वं स्वभावात्।]]
24
=>
 [[C। ‘कुण्डपाय्यवतां कच्चिदग्निचित्यावतां तथा।’ भ। का। ६-६८।]]
25
=>
 [[५। ‘हस्तादाने चेरस्तेये’ (३-३-४०) इति घञ्, अजपवादः। ‘अस्तेये’ इत्युक्तत्वात् चौर्येण आदाने ‘एरच्’ (३-३-५६) इत्यजेव। पुष्पप्रचयः इति यथा।]]
26
=>
 [[ड्। ‘निशोपशायः कर्तव्यः फलोच्चायश्च संहतैः।।’ भ। का। ७-४१।]]
27
=>
 [[६। ‘परिमाणाख्यायां सर्वेभ्यः’ (३-३-२०) इति घञ्। अजपवादः। एवं एक- निश्चायः इत्यत्रापि परिमाणार्थकत्वात् घञेव।]]
28
=>
 [[E। ‘ततः कपिसमाहारमेकनिश्चायमागतम्।’ भ। का। ७-३४।]]
29
=>
 [पृष्ठम्०५०४+ २९]
30
=>
 [[१। ‘ग्रहवृदृनिश्चिगमश्च’ (३-३-५८) इति अप्। अचोऽपवादः। स्वरे भेदः।]]
31
=>
 [[आ। ‘भ्रेमुः शिलोच्चयांस्तुङ्गाम् उत्तेरुरतरान् नदान्। आशंसवो लवं शत्रोः सीतायाश्च विनिश्चयम्।।’ भ। का। ७-५५।]]
32
=>
 [[B। ‘सीता रक्षोनिकायेषु स्तोककायैश्छलेन च। मृग्या शत्रुनिकायानां व्यावहासीमनाश्रितैः।।’ भ। का। ७-४२।]]
33
=>
 [[२। ‘निवासचितिशरीरोपसमाधानेष्वादेश्च कः’ (३-३-४१) इति घञ्। धात्वादेः ककारश्च। निवासे--काशीनिकायः। चितिः = चयनम्-आकायः। आची- यतेऽस्मिन् इष्टका इत्याकायः। ‘आकायमग्निं चिन्वीत’ इति विधिः। शरीरे-कायः। चीयतेऽस्मिन् अस्थ्यादिकम् इति कायः = शरीरम्। यद्वा, चीयते = आर्ज्यते सुखदुःखादिकं कर्मानेनेति कायः। करणे घञ्। उपसमा- धानम् = राशीकरणम्। तत्र यथा--गोमयनिकायः-गोमयसमूह इति यावत्।]]
34
=>
 [[३। ‘सङ्घे चानौत्तराधर्ये’ (३-३-४२) इति घञ्। ‘अनौत्तराधर्ये’ इत्युक्तत्वात् सूकरनिचयः इत्यत्र अजेव।]]
35
=>
 [[C। ‘करतलैरपचायमथेक्षणैरपचयं च वनेषु जनेषु च।’ चम्पूरामायणे ४-३।]]
36
=>
 [[ड्। ‘व्रीहेस्त्रयोऽत्र चायाः तिलस्य खारीमितः प्रचायोऽयम्। इति संख्यामानाभ्यां प्रमितत्वे ऽन्यत्र पश्य धान्यचयम्।।’ इति प्रक्रिया- सर्वस्वे।]]
37
=>
 [[४। ‘संज्ञायाम्’ (३-३-१०९) इति स्त्रियां भावे ण्वुल्।]]
38
=>
 [[५। ‘अमिचिमि--’ [द।-उ। ८-८६]
39
=>
 [पृष्ठम्०५०५+ २४]