| YouTube Channel

श्येन (zyena)

 
शब्दसागरः
English
श्येन
m.
 (-नः)
1. A hawk, a falcon.
2. White, (the colour.)
3. White-
ness, paleness.
4. Violence, desperation.
f.
 (-नी)
1. The female
hawk.
2. A species of the Trishṭubh-metre.
E.
 श्यै to go, इनन्
Unādi
aff.
Capeller Eng
English
श्येन॑
m.
 eagle, falcon, hawk
a form of military array,
N.
of a man
f.
 श्येनी the mythol. mother of eagles etc.
Yates
English
श्येन (नः) 1.
m.
 A hawk, a falcon
whiteness, violence
f.
 (-ई) A
female hawk
a kind of metre.
Spoken Sanskrit
English
श्येन - zyena -
adj.
 - eagle-like
श्येन - zyena -
adj.
 - coming from an eagle
श्येन - zyena -
m.
 - any bird of prey
श्येन - zyena -
m.
 - particular ekAha
श्येन - zyena -
m.
 - falcon
श्येन - zyena -
m.
 - kind of array
श्येन - zyena -
m.
 - horse
श्येन - zyena -
m.
 - eagle
श्येन - zyena -
m.
 - hawk
श्येन - zyena -
m.
 - particular part of the sacrificial victim
श्येन - zyena -
m.
 - firewood laid in the shape of an eagle
मधुर-श्येन - madhura-zyena -
m.
 - bee hawk [ honey buzzard ]
श्येन - zyena -
adj.
 - eagle-like
श्येनपात - zyenapAta -
adj.
 - flying along like an eagle
श्येनावपातम् - zyenAvapAtam -
ind.
 - swooping down like an eagle or hawk
Wilson
English
श्येन
m.
 (-नः)
1 A hawk, a falcon.
2 White, (the colour.)
3 Whiteness, paleness.
4 Violence, desperation.
f.
 (-नी)
1 The female hawk.
2 A species of the Triṣṭubh metre.
E.
 श्यै to go, इञ् Uṇādi
aff.
Apte
English
श्येनः [śyēnḥ], [श्यै-इनन्
Uṇ.*
 2.45]
The white colour.
Whiteness.
A hawk, falcon.
Violence.
Ved.
 A horse.
A kind of array in battle.
Comp.
 -अवपातः the swoop of a hawk
श्येनावपातचकिता वनवर्ति- केव
Māl.
 8.8. -कपोतीय
a.
 (from Śibi story) sudden (calamity).
करणम्, करणिका burning on a separate funeral pile.
a hawk-like, i. e. rash and desperate, act. -चित्, -जीविन्
m.
 falconer
Ms.*
 3.164. -पातः the swoop of a hawk or eagle
वडवे इव संयुक्ते श्येनपाते दिवौकसाम्
Mb.
 * 3.133.26.
Apte 1890
English
श्येनः [श्यै-इनन्] 1 The white colour.
2 Whiteness.
3 A hawk, falcon.
4 Violence.
5 Ved. A horse.
Comp.
अवपातः the swoop of a hawk
Māl. 8. 8.
करणं,
करणिका {1} burning on a separate funeral pile. {2} a hawk-like, i. e. rash and desperate, act.
चित्,
जीविन् m. a falconer.
Monier Williams Cologne
English
श्येन॑
m.
 a hawk, falcon, eagle, any bird of prey (esp. the eagle that brings down Soma to man),
RV.
&c.
&c.
firewood laid in the shape of an eagle,
Śulbas.
a kind of array (in battle),
MBh.
Kām.
a partic. part of the sacrificial victim,
Kauś.
a partic. Ekāha, ṢaḍvBr.
KātyŚr.
a horse,
L.
N.
 of a Ṛṣi (having the patr. Āgneya and author of
RV.
 x, 188),
Anukr.
(with or without इन्द्रश्य)
N.
 of a Sāman, ĀrṣBr.
Lāṭy.
श्येन॑
mfn.
 eagle-like,
AitBr.
coming from an eagle (as ‘eagle's flesh’), Kṛṣṇaj. (prob. w.r. for श्यैन).
Monier Williams 1872
English
श्येन, अस्, m. white (the colour)
whiteness,
paleness
a hawk, falcon, bird of prey
‘hawk-like
conduct, ’ violence
a horse (Ved.)
a particular sacri-
ficial ceremony or imprecatory rite
N. of a Vedic
Ṛṣi (author of the hymn Ṛg-veda X. 188)
(ई),
f. white, (see above under श्येत)
a female hawk
N. of a daughter of Kaśyapa (regarded as the mother
of hawks)
a woman (described as resembling a
lily-leaf)
a species of the Tṛṣṭubh metre.
—श्येन-
कपोतीय, अम्, n. the story of the hawk and
pigeon
[cf. शिवि।]
—श्येन-करण, अम्, n. or
श्येन-करणिका, f. acting like a hawk (i. e. rashly
or desperately)
burning on a separate funeral pile.
—श्येन-घण्टा, f. a kind of plant (= दन्ती)।
—श्येन-चित्, त्, m. a hawk-feeder, hawk-keeper,
falconer
a receptacle shaped like a hawk (for sacri-
ficial fire &c.)
—श्येन-जित्, त्, m. a proper N.
—श्येनजिद्-आख्यान, अम्, n., N. of an episode in
the Mahā-bhārata.
—श्येन-जीविन्, ई, m. one who
lives by selling or training hawks, a falconer.
—श्ये-
न-पत्वन्, आ, अरी, अ, Ved. going like a hawk or
going as fast as a horse.
—श्येनोपदेश (°न-उप्°),
अस्, m. recommendation or injunction to women to
burn on a separate funeral pile.
Macdonell
English
श्येन śyená,
m.
 eagle (that brings down Soma 🞄to man
V.)
falcon, hawk
kind of ekāha 🞄(S.)
kind of battle-array (C.)
a.
 eagle-like 🞄(breast
Br., S.): -jīvin,
m.
 falconer
🞄(á) -patvan,
a.
 flying with eagles (car
🞄RV.¹)
-avapātam, ad. swooping down like 🞄an eagle or hawk.
Benfey
English
श्येन श्येन (akin to the last),
I.
m.
1. White (the colour).
2. A hawk,
Pañc. 188, 15.
II.
f.
 नी। A female
hawk.
Apte Hindi
Hindi
श्येनः
पुं*
 - श्यै + इनन्
सफेद रंग
श्येनः
पुं*
 - श्यै + इनन्
सफेदी
श्येनः
पुं*
 - श्यै + इनन्
"बाज़, शिकरा"
श्येनः
पुं*
 - श्यै + इनन्
"हिंसा, प्रचण्डता"
L R Vaidya
English
Syena {% m. %} 1. The white colour
2. a hawk, a falcon
3. violence.
Bopp
Latin
श्येन m. falco.
Lanman
English
śyená, m. eagle
falcon
hawk. [cf.
ἰ-κτῖνο-ς, ‘kite.’]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
श्येन °eine best. dämonische Gottheit, Mgs II, 14, 29.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
khra
१) अलिको २) उत्तरपाल्गुनी ३) पदेक ४) किकि ५) वञ्चक ६) श्येन
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
वृषो गजोऽश्वः प्लवगः क्रौञ्चोऽब्जं स्वस्तिकः शशी ।
मकरः श्रीवत्सः खड्गी महिषः सूकरस्तथा ॥ ४७ ॥
श्येनो वज्रं मृगश्छागो नन्द्यावर्तो घटोऽपि च ।
कूर्मो नीलोत्पलं शङ्खः फणी सिंहोऽर्हतां ध्वजाः ॥ ४८ ॥
-wordlist-
तीर्थङ्करचिह्न (पुं), वृष (पुं), गज (पुं), अश्व (पुं), प्लवग (पुं), क्रौञ्च (पुं), अब्ज (क्ली), स्वस्तिक (पुं), शशिन् (पुं), मकर (पुं), श्रीवत्स (पुं), खड्गिन् (पुं), महिष (पुं), शूकर (पुं), श्येन (पुं), वज्र (क्ली), मृग (पुं), छाग (पुं), नन्द्यावर्त (पुं), घट (पुं), कूर्म (पुं), नीलोत्पल (क्ली), शङ्ख (पुं), फणिन् (पुं), सिंह (पुं)
--source--
चिल्लः शकुनिरातापी श्येनः पत्त्री शशादनः ॥ १३३४ ॥
-wordlist-
चिल्ल (पुं), शकुनि (पुं), आतापिन् (पुं), श्येन (पुं), पत्त्रिन् (पुं), शशादन (पुं)
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: श्येनः
Root: श्येन
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ श्येनः इति पक्षिविशेषः
Meaning(s):
⇒ Hawk
falcon
Shloka(s):
2|3|19|2 ► व्याघ्राटस्तु भरद्वाजः क्षिप्रिः श्येन सुपर्णकः॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|3|19|2 ⇢ क्षिप्रः (क्षिप्र) (पुं) ⇒ Hawk
falcon ⇒ श्येनः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|19|2 ⇢ श्येनः (श्येन) (पुं) ⇒ Hawk
falcon ⇒ श्येनः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|19|2 ⇢ सुपर्णकः (सुपर्णक) (पुं) ⇒ Hawk
falcon ⇒ श्येनः इति पक्षिविशेषः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पक्षी
जातिः ➡ पक्षी
Mahabharata
English
Śyena, a ṛshi. § 266 (Śakrasabhāv.): II, 7, 293 (in the palace of Indra).
*Śyena, pl. (ºāḥ) (“hawks”). § 126 (Aṃśāvat.): I, 66, 2621 (the offspring of Śyenī).
पुराणम्
English
श्येन १ / ŚYENA I. A class of birds. A daughter named “Śyenī” was born to kaśyapa prajāpati by his wife tāmrā. Śyenas were the sons of śyenī. (M.B. Ādi Parva, Chapter 66, Verse 56).
श्येन २ / ŚYENA II. An ancient sage. mahābhārata, Sabhā Parva Chapter 7, Verse 11, describes him as shining in Indra's assembly.
Vedic Reference
English
Śyena is the name in the Rigveda^1 of a strong bird of prey,
most probably the ‘eagle’
later^2 (as in post-Vedic Sanskrit)
it seems to mean the ‘falcon’ or ‘hawk.’ It is the swiftest of
birds, ^3 and a source of terror to smaller birds.^4 It is the
strongest of birds, ^5 and even attacks herds.^6 It watches over
men (nṛ-cakṣas), ^7 a reference, no doubt, to its lofty flight in air.
It brings the Soma from heaven.^8
1) i. 32, 14
33, 2
118, 11
163, 1
165, 2, etc.
2) Av. iii. 3, 4
vii. 41, 2
xi. 9, 9, etc.
3) Taittirīya Saṃhitā, ii. 4, 7, 1
v. 4,
11, 1
Ṣaḍviṃśa Brāhmaṇa, iii. 8.
4) Rv. ii. 42, 2
Av. v. 21, 6.
5) Kāṭhaka Saṃhitā, xxxvii. 14.
6) Rv. iv. 38, 5. This corresponds
well enough with the eagle's known
habit of carrying off young lambs.
7) Av. vii. 41, 2.
8) See Bloomfield, Journal of the
American Oriental Society, 16, 1-24, who
cites all relevant passages.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 87,
88, who points out that the epithet
ṛjipya, ‘flying upwards, ’ applied to the
eagle, appears as an actual name of the
eagle in Iranian.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: श्येनः
Root: श्येन
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ hawk
⇒ eagle
⇒ horse
⇒ falcon
⇒ eagle-like
⇒ kind of array
⇒ any bird of prey
⇒ particular ekAha
⇒ coming from an eagle
⇒ firewood laid in the shape of an eagle
⇒ particular part of the sacrificial victim
Shloka(s):
2|5|14|2 ► पारावतः कलरवः कपोतोऽथ शशादनः॥ (सिंहादिवर्गः)
2|5|15|1 ► पत्री श्येन उलूकस्तु वायसारातिपेचकौ। (सिंहादिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|5|14|2 ⇢ शशादनः (शशादन) (पुं)
➠ 2|5|15|1 ⇢ पत्री (पत्रिन्) (पुं)
➠ 2|5|15|1 ⇢ श्येनः (श्येन) (पुं) ⇒ hawk, eagle, horse, falcon, eagle-like, kind of array, any bird of prey, particular ekAha, coming from an eagle, firewood laid in the shape of an eagle, particular part of the sacrificial victim
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पक्षी
जातिः ➡ पक्षी
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
श्येनः,
पुं,
 (श्यै ङ गतौ + श्यास्त्याहृञविभ्यइनच् ।” उणा० २ । ४६ । इति इनच् ।)पाण्डुरवर्णः । इति मेदिनी ॥
पक्षिविशेषः ।सञ्चालः इति वाज् इति च भाषा । तत्पर्य्यायः ।शशादनः २ पत्री ३ । इत्यमरः ॥
कपोतारिः ४पतद्भीरुः ५ । इति शब्दरत्नावली । घाति-पक्षी ६ ग्राहकः ७ मारकः ८ । इति जटा-धरः ॥
शशादः ९ क्रव्यादः १० क्रूरः ११ वेगी १२खगान्तकः १३ करगः १४ नीलपिच्छः १५लम्बकर्णः १६ रणप्रियः १७ रणपक्षी १८पिच्छवाणः १९ स्थूलनीलः २० भयङ्करः २१ ।इति राजनिर्घण्टः ॥
शशघातकः २२ । इतिभावप्रकाशः ॥
अस्य मांसगुणाः प्रसहशब्देद्रष्टव्याः ॥
* ॥
तस्य शुभाशुभसूचकत्वं यथा, --“प्रदक्षिणीकृत्य नरं व्रजन्तोयात्रासु वामेन गताः प्रवेशे ।श्येनाः प्रशस्ताः प्रकृतस्वरास्तेशान्ताः प्रदीप्ता विततस्वरास्ते ॥
श्येनो नृणां दक्षिणवामपृष्ठ-भागेषु भाग्यैः स्थितिमादधाति ।तिष्ठन् पुरस्तान्मृतये करोतियुद्धे जयं छन्नरथध्वजस्थः ॥
”इति वसन्तराजशाकुने अष्टमवर्गः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
श्येन पुंस्त्री० श्यै--इनन् । १ पक्षिभेदे (वाज) अमरः । २ पा-ण्डुरवर्णे च ३ तद्वति
त्रि०
 मेदि० ।तत्खगस्य शुभागुभसूचनं यथा “प्रदक्षिणीकृत्य नरंव्रजन्तो यात्रासु वामेग गताः प्रवेशे । श्येनाः प्रशस्ताःप्रकृतस्वरास्ते शान्ताः प्रदीप्ता वित्ततस्वस्तस्ते । श्येनोनृणां दक्षिणवामपृष्ठभागेषु भाग्यैः स्थितिमादधाति ।तिष्ठन् पुरस्तान्मृतये कणेति युद्धे जयं छन्नरथध्वजस्थः”इति वसन्तराजः । “श्येनेनाभिचरन् यजेत” श्रुतिविहिते२ यागभेदे अभिचारशब्दे दृश्यम् ।
Capeller
German
श्येन॑
m.
 großer Raubvogel, Adler, Falke
o. Habicht
f.
 श्येनी die Urmutter ders.
Adj. adlerartig.
Grassman
German
śyená, m., der grösste und stärkste Raubvogel, wol ursprünglich der nach seiner röthlich-weissen Farbe benannte Lämmergeier, aber auch wol in allgemeinerem Sinne Adler, Falke
er bringt den Soma herbei, und dieser wird (im neunten Buche) mit ihm verglichen
vgl. die Adj. áyas-apāṣṭi, arthín, āśú, āśupátvan, iṣitá, ṛjipyá, ṛjīpín, kṛ́tvan, camūṣád, jásuri, taktá, dī́yat, dhrájat, pakṣín, pataṃgā, pruṣitápsu, bhītá, raghú, vā́tasvanas.
-ás {32, 14}
{33, 2}
{93, 6}
{233, 2}
{277, 7}
{314, 13}
{322, 4}. _{322, 5}—_{322, 7}
{323, 1}. _{323, 3}. _{323, 4}
{398, 11} (āsām)
{399, 9}
{461, 6}
{579, 5}
{691, 9}
{750, 4}
{769, 3}
{773, 21}
{774, 4}
{777, 19}
{779, 14}. _{779, 15}
{780, 6}
{783, 6}
{789, 2}
{794, 1}
{808, 19}
{837, 4}
{925, 8}
{970, 5}
gṛ́dhrāṇām {808, 6}.
-ám {334, 2}. _{334, 5}
{654, 9}.
-ā́ya {970, 3}
divás {531, 4} (agnáye).
-ásya jávasā {118, 11}
{432, 4}
pakṣā́ {163, 1}
aṅkasám {336, 3}
putrás {970, 4}.
-aú {655, 9}.
-ā́ [du.] {428, 9}
{682, 4}.
-ā́sas {118, 4} (Gespann der Aśvinen)
{302, 10}
{640, 10}
{903, 5}
{953, 5}
divás {918, 6} (marútas).
-ā́s {331, 8}
{572, 3}.
-ā́n {165, 2}
{487, 13}.
-ébhias [Ab.] {322, 4}.
śyená:
-ás {798, 35}
-ébhis {625, 7}.
Burnouf
French
श्येन श्येन
m.
 (श्यै
sfx. इन) couleur blanche, cf.
श्वेत।
Faucon
l'oiseau d'Indra
le feu sacré, Vd. -- F.
श्येनी femelle d'épervier ou de faucon.
श्येनचित्
m.
 (चित्) éleveur de faucons.
Lieu où l'on
place le feu sacré.
Stchoupak
French
श्येन-
m.
 le plus grand des oiseaux de proie, aigle, faucon
disposition
particulière d'une armée
2 -ई-
f.
 fille de Kaśyapa (mère des oiseaux
de proie).
°कपोतीय- a. du faucon et de la colombe (histoire).
°गामिन्-
m.
n.
 d'un Rākṣasa.
°जित्-
m.
n.
 d'un homme
°जिद्-आख्यान- nt.
n.
 d'un épisode du MhBh.
°जीविन्-
m.
 fauconnier.
°पात- a. qui s'envole comme un aigle
m.
 un certain tour de jongleur.