श्मशान (zmazAna)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English श्मशान zmazAna cemetery
उपकार्या upakAryA cemetery
कटसी kaTasI cemetery
परेतभूमि paretabhUmi cemetery
रुद्रभू rudrabhU cemetery
करवीर karavIra cemetery
करवीरक karavIraka cemetery
रुद्रावास rudrAvAsa cemetery
शिवालय zivAlaya cemetery
प्रेतवन pretavana cemetery
शवस्थान zavasthAna cemetery
शतानक zatAnaka cemetery
श्मशयन zmazayana cemetery
श्मशानाधिव्यतिक्रम zmazAnAdhivyatikrama passing over a cemetery
श्मशानवीथी zmazAnavIthI row of trees in a cemetery
श्मशानलोष्ट zmazAnaloSTa clod of earth from a cemetery
रुद्राक्रीड rudrAkrIDa cemetery or burning-ground for corpses
महाश्मशान mahAzmazAna great cemetery or place for burning the dead
श्मशान zmazAna cemetery or burial-place for the bones of cremated corpses
श्मशान zmazAna cemetery
उपकार्या upakAryA cemetery
कटसी kaTasI cemetery
परेतभूमि paretabhUmi cemetery
रुद्रभू rudrabhU cemetery
करवीर karavIra cemetery
करवीरक karavIraka cemetery
रुद्रावास rudrAvAsa cemetery
शिवालय zivAlaya cemetery
प्रेतवन pretavana cemetery
शवस्थान zavasthAna cemetery
शतानक zatAnaka cemetery
श्मशयन zmazayana cemetery
श्मशानाधिव्यतिक्रम zmazAnAdhivyatikrama passing over a cemetery
श्मशानवीथी zmazAnavIthI row of trees in a cemetery
श्मशानलोष्ट zmazAnaloSTa clod of earth from a cemetery
रुद्राक्रीड rudrAkrIDa cemetery or burning-ground for corpses
महाश्मशान mahAzmazAna great cemetery or place for burning the dead
श्मशान zmazAna cemetery or burial-place for the bones of cremated corpses
Wilson
EnglishApte
Englishश्मशानम् [śmaśānam], [श्मानः शवाः शेरते$त्र शी-आनच् डिच्च Tv.]
A cemetery, a burial or burning ground
राजद्वारे श्मशाने च यस्तिष्ठति स बान्धवः Subhāṣ.
An oblation to deceased ancestors. -अग्निः the fire of a burning ground. -आलयः a cemetery. -गोचर frequenting burning grounds
श्मशानगोचरं सूते बाह्यानामपि गर्हितम् 1.39. -निवासिन्, -वर्तिन्, -वासिन् a ghost. -भाज्, -वासिन् epithets of Śiva. -वाटः an enclosure of the cemetery
Kau. 2.4
5. -वेश्मन्
an epithet of Śiva.
a spirit, ghost. -वैराग्यम् temporary despondency, momentary renunciation of the world as at the sight of a cemetery. -शूलः, -लम् an impaling stake in a cemetery
श्मशानशूलस्य न यूपसत्क्रया 5.73.-साधनम् performance of magical rites in a cemetery to acquire control over ghosts.
Apte 1890
Englishश्मशानं [श्मानः शवाः शेरतेऽत्र शी-आनच् डिच्च Tv.] A cemetery, a burial or burning ground
राजद्वारे श्मशाने च यस्तिष्ठति स बांधवः Subhāṣ.
Comp.
अग्निः the fire of a burning ground.
आलयः a cemetery.
गोचर a. frequenting burning grounds
Ms. 10. 39.
निवासिन्,
वर्तिन्,
वासिन् m. a ghost.
भाज्,
वासिन् m. epithets of Śiva.
वाटः an enclosure of the cemetery
Māl. 5.
वेश्मन् m. {1} an epithet of Śiva. {2} a spirit, ghost.
वैराग्यं temporary despondency, momentary renunciation of the world as at the sight of a cemetery.
शूलः
लं an impaling stake in a cemetery
Ku. 5. 73.
साधनं performance of magical rites in a cemetery to acquire control over ghosts.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishश्मशान श्मशान, अम्, n. (according to Ni-
rukta III. 5. fr. श्म for श्मन् = शरीर + शान =
शयन
or fr. श्म = शरीरम् + शृणाति or शम्-
नाति
according to others = अश्म-शयन), ‘a place
of repose for bodies, place for destroying bodies, ’ a
cemetery, sepulchre, burning or burial-ground, (पारे-
श्मशानम्, beyond the cemetery)
= ब्रह्म-रन्-
ध्र, q. v.
—श्मशान-काली, f., N. of a female evil
spirit or form of Durgā (= कालिका).
—श्मशान-
गोचर, अस्, आ, अम्, frequenting burning-grounds,
employed in places for burning the dead, (Manu
XI. 39.)
—श्मशान-निवासिन्, ई, इनी, इ, dwelling in
burial-grounds, a ghost, spectre.
—श्मशान-भाज्,
क्, m. ‘inhabiting burial-grounds, ’ epithet of Śiva.
—श्मशान-वर्तिन्, ई, इनी, इ, abiding in burial-
grounds or cemeteries, a ghost, spectre.
—श्मशान-
वाट, अस्, m. a cemetery-enclosure, burying-ground.
—श्मशान-वासिन्, ई, इनी, इ, dwelling in cemeteries,
a ghost, spectre
(ई), m. epithet of Śiva
(इनी), f.
epithet of Kālī or Durgā.
—श्मशान-वेश्मन्, आ,
m. ‘inhabiting cemeteries, ’ epithet of Śiva or Mahā-
deva
a ghost.
—श्मशान-वैराग्य, अम्, n. mo-
mentary despondency or abandonment of worldly
desire at the sight of a cemetery.
—श्मशान-शूल,
अस्, अम्, m. n. an impaling stake in a cemetery.
—श्मशान-साधन, अम्, n. magical rites per-
formed in a cemetery to obtain control over evil spirits.
—श्मशानाग्नि (°न-अग्°), इस्, m. the fire of a
burning-ground.
—श्मशानालय (°न-आल्°), अस्, m.
‘cemetery-house, ’ a cemetery.
—श्मशानालय-
वासिनी (°न-आल्°), f. ‘inhabiting cemeteries, ’ epithet
of Kālī or Durgā.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiश्मशानम्
- "श्मानः शयाः शेरतेऽत्र-शी + आनच्, डिच्च अथवा श्मन् शब्देन शवः प्रोक्त तस्य शानं शयनम्"
"शवस्थान, क़ब्रिस्तान, शवदाह स्थान, मरघट"
L R Vaidya
EnglishBopp
LatinSanskrit Tibetan
Tibetandur khrod
श्मशान
अभिधानरत्नमाला
Sanskritश्मशान
श्मशान, पितृवन
श्मशानं स्यात्पितृवनं चिता चित्या च कथ्यते ॥ ६३८ ॥
verse 3.1.1.638
page 0072
वैजयन्तीकोषः
SanskritWord: श्मशानम्
Root: श्मशान
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ प्रेतभूमिः
Meaning(s):
⇒ Cemetery
Shloka(s):
3|1|48|1 ► श्मशानं स्यात् पितृवनं स्त्रीवासः क्रिमिपर्वतः। (भूमिकाण्डः/देशाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|1|48|1 ⇢ श्मशानम् (श्मशान) (नपुं) ⇒ Cemetery ⇒ प्रेतभूमिः
➠ 3|1|48|1 ⇢ पितृवनम् (पितृवन) (नपुं) ⇒ Cemetery ⇒ प्रेतभूमिः
Related word(s):
Vedic Reference
EnglishŚmaśāna is the name of the ‘burial mound’ in which the
bones of the dead man were laid to rest (cf. Anagnidagdha).
It is mentioned in the Atharvaveda, ^1 and often later.^2 The
Śatapatha Brāhmaṇa^3 prescribes a four-cornered mound facing
the south-east, on ground inclined to the north, out of sight of
the village, in a peaceful spot amid beautiful surroundings, or
on barren ground. For an Agni-cit (‘builder of a fire-latar’)
a funeral mound like a fire-altar is prescribed. The Easterners
(Prācyāḥ) made their mounds round.
1) v. 31, 8
x. 1. 18.
2) Taittirīya Saṃhitā, v. 2, 8, 5
4, 11, 3
Kāṭhaka Saṃhitā, xxi. 4
Maitrāyaṇī Saṃhitā, iii. 4, 7
Śata-
patha Brāhmaṇa, iv. 5, 2, 15, etc.
3) xiii. 8, 1, 1 et seq. Cf. Eggeling.
Sacred Books of the East, 44, 424 et seq.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 407
Hopkins, Journal of the American Oriental
Society, 16, cliii.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritश्मशानं, (श्मनां शवानां शानं शयनं यत्र ।यद्वा, शवानां शयनमिति । “पृषोदरादीनियथोपदिष्टानि ।” ६ । ३ । १०९ । इति शव-शब्दस्य श्मादेशः शयनशब्दस्यापि शानशब्दआदेशः ।) शवदाहस्थानम् । तत्पपर्य्यायः ।पितृवनम् २ । इत्यमरः ॥
शतानकम् ३ रुद्राक्रीडः ४ दाहसरः ५ इति त्रिकाण्डशेषः ॥
अन्तशय्या ६ पितृकाननम् ९ । इति जटा-धरः ॥
* ॥
तस्य व्युत्पत्तिर्यथा, --“श्मशब्देन शवः प्रोक्तः शानं शयनमुच्यते ।निर्व्वचन्ति श्मशानार्थं मुने शब्दार्थकोविदाः ॥
महान्त्यपि च भूतानि प्रलये समुपस्थिते ।शेरतेऽत्र शवा भूत्वा श्मशानन्तु ततो भवेत् ॥
”महाश्मशानं यथा, --“वाराणसीति विख्याता रुद्रावास इति द्विजाः ।महाश्मशानमित्येवं प्रोक्तमानन्दकाननम् ॥
”इति श्रीस्कान्दे काशीखण्डे ३० अध्यायः ॥
* ॥
“उत्सवे व्यसने चैव दुर्भिक्षे शत्रु विग्रहे ।राजद्वारे श्मशाने च यस्तिष्ठति स बान्धवः ॥
”इति चाणक्यम् । १७ ॥
* ॥
श्मशाने गत्वा विष्णुस्पर्शे दोषो यथा, --वराह उवाच ।“श्मशानं यो नरो गत्वा अस्नात्वैव तु मां-स्पृशेत् ।मम दोषापराधस्य शृणु तत्त्वेन यत् फलम् ॥
जम्बुको जायते भूमे वर्षाणां नव पञ्च च ।गृध्रस्तु सप्तवर्षाणि जायते खचरेश्वरः ॥
चरन्तौ मानुषं मांसं उभौ तौ गृध्रजम्बु कौ ।पिशाचो जायते तत्र वर्षाणि नव पञ्च च ॥
ततस्तु कुणपोच्छिष्टं त्रिं शद्धर्षाणि खादति ।ततो नारायणाच्छ्रु त्वा धरणी वाक्यमब्रवीत् ॥
एतन्मे परमं गुह्यं लोकनाथ जनार्द्दन ।परं कौतूहलं देव निखिलं वक्तुमर्हसि ॥
श्मशानं पुण्डरीकाक्ष ईश्वरेण प्रशंसितम् ।तत्र किं विगुणं देव पावित्रे शिवभाषिते ॥
स तत्र रमते नित्यं भगवांस्तु महाद्युतिः ।कपालं गृह्य देवोऽत्र दीप्तिमन्तं महौजसम् ॥
प्रशंसितञ्च रुद्रेण भवता किं विनिन्दितम् ।श्मशाणं पद्मपत्राक्ष रुद्रस्य च निशि प्रियम् ॥
वराह उवाच ।शृणु तत्त्वे न मे देवि इदमाख्यानमुत्तमम् ।अद्यापि ते न जानन्ति अनघे शंसितव्रताः ॥
कृत्वा सुदुष्करं कर्म्म सर्व्वभूतपतिर्हरः ।हत्वा च बालवृद्धानि त्रिपुरे रूपिणीः स्त्रियः ॥
तेन पापेन सम्बद्धो न शक्नोति विचेष्टितुम् ।तत ईशो मया चोक्तो वाक्यमेव सुखावहम् ॥
किमिदं तिष्ठसे रुद्र कश्मलेन समावृतः ।तव चैव प्रियार्थाय येनाहमिदमागतः ॥
ततो मम वचः श्रुत्वा लब्धसंज्ञो महेश्वरः ।उवाच मधुरं वाक्यं पापसन्तप्तलोचनः ॥
तव विष्णो प्रसादेन मया तत्त्रिपुरं हतम् ।निहता दानवास्तत्र गर्भिण्यश्च निपातिताः ॥
बालवृद्धा हतास्तत्र विष्फुरन्तो दिशो दश ।तस्य पापस्य दोषेण न शक्नोमि विचेष्टितुम् ॥
प्रनष्टयोगमायश्च नष्टेश्वर्य्यश्च माधव ।किं मया विप्रकर्त्तव्यमेनोऽवस्थेन माधव ॥
विष्णो तत्त्वेन मे ब्रूहि शोधनं पापनाशनम् ।येन वै कृतमात्रेण शीघ्नं मुच्येत किल्विषात ॥
एवं चिन्तात्मनस्तत्र मया रुद्रस्य भाषितम् ।कपालमालां संगृह्य समलं गच्छ शङ्कर ॥
ममैवं वचनं श्रुत्वा भगवान् परमेश्वरः ।उवाच मां पुनर्व्यक्तं मां बोधय जगत्पते ॥
कीदृशः समलो विष्णो यत्र गच्छामहे वयम् ॥
ततस्तस्य वचः श्रुत्वा शङ्करस्य यशस्विनि ।तत्पापशोधनार्थाय मयावासं प्रभाषितम् ॥
श्मशानं समलो रुद्र पूतिको व्रणगन्धिकः ।स्वयं तिष्ठति वै तत्र मनुजा विगतस्पृहाः ॥
तत्र गृह्य कपालानि रम तत्रैव शङ्कर ।तत्र वर्षसहस्राणि दिव्यान्येव दृढव्रतः ॥
ततो भक्षय मांसानि पापक्षयचिकीर्षुकः ।हिंस्यमानानि भोज्यानि ये च भोज्यास्तवप्रियाःएवं सर्व्वैर्गणैः सार्द्धं रम तत्र सुनिश्चितः ।पूर्णे वर्षसहस्रे तु स्थित्वा त्वं समले पुनः ॥
एष्यसि स्वाश्रमं पुण्यं गौतमस्य महामुनेः ।तत्र ज्ञास्यसि चात्मानं आश्रमे विधिसंस्थिते ॥
प्रसादात् गोतमस्याथ भविता गतकिल्विषः ।एवं तस्य वरं दत्त्वा तत्रै वान्तरधीयत ॥
रुद्रोऽपि भ्रमते तत्र श्मशाने पापसंवृते ।एवं न रोचते भूमे श्मशानं मे कदाचन ॥
यत्र रुद्रकृतं पापं स्थितं किल भयावहम् ।एतत्ते कथितं भद्रे श्मशानं मे जुगुप्सितम् ॥
विष्ट्वापि कृतसंस्कारो मम कर्म्मपरायणः ।प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि येन शुध्यति किल्विषात्कृत्वा चतुर्थभक्षन्तु दिनानि दश पञ्च च ।आकाशशयनं कुर्य्यात् एकभक्तः कुशास्तरे ॥
प्रभाते पञ्चगव्यन्तु पातव्यं कर्म्मशोधनम् ।प्रमुक्तः सर्व्वपापेभ्यो मम लोकाय गच्छति ॥
”इति वाराहे श्मशानप्रवेशापराधप्रायश्रित्त-नामाध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
SanskritBurnouf
FrenchStchoupak
Frenchश्मशान-
nt. cimetière, emplacement pour la crémation des cadavres.
°गोचर- a. employé dans les cimetières.
°निकेतन- a. qui habite le cimetière.
°पाल- gardien d'un cimetière.
°वाट- enclos du cimetière.
°वीथी- rangée d'arbres dans un cimetière.
°वेताल- d'un joueur.
°शूल- nt. pal (pour empaler les criminels) dans un cimetière.
°सुमनस्- nt. fleur de cimetière.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.