धातुः: निज्
मूलधातुः: णिजिर्
धात्वर्थः: शौच-पोषणयोः
गणः: जुहोत्यादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: नेनेक्ति-नेनिक्ते


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“णिजिर् शौचपोषणयोः”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘निङ्क्ते, नेनेक्ति नेनिक्ते शौचेऽर्थे पोषणे तथा।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>नेजकः- <a href="#foot_krm04">4</a> निर्णेजकः-जिका, नेजकः-जिका, <a href="#foot_krm05">5</a> निनिक्षकः-क्षिका, नेनिजकः-जिका;</li> <li> <a href="#foot_krm06">6</a> नेक्ता-त्री, नेजयिता-त्री, निनिक्षिता-त्री, <a href="#foot_krm07">7</a> प्रणेनिजिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm08">8</a> नेनिजत् <a href="#foot_krm09">9</a> -ती, नेजयन्-न्ती, निनिक्षन्-न्ती;</li> <li> -- नेक्ष्यन्-न्ती-ती, नेजयिष्यन्-न्ती-ती, निनिक्षिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- नेनिजानः, नेजयमानः, निनिक्षमाणः, नेनिज्यमानः;</li> <li> नेक्ष्यमाणः, नेजयिष्यमाणः, निनिक्षिष्यमाणः, नेनिजिष्यमाणः;</li> <li> सुनिक्-सुनिग्-सुनिजौ-सुनिजः;</li> <li> -- -- निक्तम्-क्तः-क्तवान्, नेजितः, निनिक्षितः, नेनिजितः-तवान्;</li> <li> <a href="#foot_krm10">10</a> निजः, नेजः, निनिक्षुः, नेनिजः;</li> <li> नेक्तव्यम्, नेजयितव्यम्, निनिक्षितव्यम्, नेनिजितव्यम्;</li> <li> नेजनीयम्, नेजनीयम्, निनिक्षणीयम्, नेनिजनीयम्;</li> <li> <a href="#foot_krm11">11</a> <a href="#foot_krm12">12</a> नेग्यम्, नेज्यम्, निनिक्ष्यम्, नेनिज्यम्;</li> <li> ईषन्नेजः-दुर्नेजः-सुनेजः;</li> <li> -- -- निज्यमानः, नेज्यमानः, निनिक्ष्यमाणः, नेनिज्यमानः;</li> <li> नेगः, नेजः, निनिक्षः, नेनिजः;</li> <li> नेक्तुम्, नेजयितुम्, निनिक्षितुम्, नेनिजितुम्;</li> <li> निक्तिः, नेजना, निनिक्षा, नेनिजा;</li> <li> नेजनम्, नेजनम्, निनिक्षणम् नेनिजनम्;</li> <li> निक्त्वा, नेजयित्वा, निनिक्षित्वा, नेनिजित्वा;</li> <li> प्रणिज्य, प्रणेज्य, प्रणिनिक्ष्य, प्रणेनिज्य;</li> <li> नेजम् २, निक्त्वा २, नेजम् २, नेजयित्वा २, निनिक्षम् २, निनिक्षित्वा २, नेनिजम् २;</li> <li> नेनिजित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (६७३)</li> <li id="foot_krm02">02 => (३-जुहोत्यादिः-१०९३। सक। अनि। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। ६३)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[१। ‘उपसर्गादसमासेऽपि णोपदेशस्य’ (८-४-१४) इति धातुनकारस्य णकारः। ‘निजिर्--’ इति धातुप्रदीपादिसम्मते क्वाचित्कपाठे तु णत्वस्याप्रसक्तिरिति ज्ञेयम्। ‘निर्णेजकः स्याद् रजकः--’ इत्यमरः।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[२। अस्य धातोरनुदात्तत्वेनेडभावे, ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वात् लघूपध- गुणो न। ‘कुहोश्चुः’ (७-४-६२) इति कुत्वे, ‘आदेशप्रत्यययोः’ (८-३-५९) इति षत्वे, ‘खरि च’ (८-४-५५) इति चर्त्वम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र प्रक्रिया ज्ञेया।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[३। ‘एकाच उपदेशेऽनुदात्तात्’ (७-२-१०) इतीण्णिषेधः। एवं वलाद्यार्धधातुके सर्वत्र ज्ञेयम्। किति प्रत्यये परतः क्तादौ गुणाभावोऽपि बोध्यः।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[४। ‘उभौ साभ्यासस्य’ (८-४-२१) इति लिङ्गेन, ‘पूर्वत्रासिद्धीयमद्विर्वचने’ (परि। १२७) इत्यस्यानित्यत्वात् पूर्वं द्वित्वे, अभ्यासघटकस्यैव नकारस्य णत्वं ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[५। विकरणप्रत्ययस्य शपः, ‘जुहोत्यादिभ्यः श्लुः’ (२-४-७५) इति श्लौ, ‘श्लौ’ (६-१-१०) इति द्वित्वे, ‘निजां त्रयाणां गुणःश्लौ’ (७-४-७५) इत्यभ्यासस्य गुणः। ‘नाभ्यस्ताच्छतुः’ (७-१-७८) इति नुम्निषेधः। एवम्, नेनिजानः इत्यत्रापि गुणो बोध्यः।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[आ। ‘प्रणेनिजद्भिर्मतिमर्थतत्त्वं सुवेविजानैर्यदुभिः स विष्णुः।’ धा। का। २। ५५।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[६। ‘इगुपधज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कप्रत्ययः। कित्त्वान्न गुणः।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [पृष्ठम्०६२६+ २६]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[१। अस्य धातोर्निष्ठायामनिट्त्वात्, ‘चजोः कुघिण्ण्यतोः’ (७-३-५२) इति कुत्वम्। एवं घञन्तेऽपि जकारस्य कुत्वेन गकारो ज्ञेयः।]]</li></ul>

निज् (णि॒जिँ॑र् शौचपोषणयोः - जुहोत्यादिः - अनिट्)
ल्युट् = नेजनम्
अनीयर् = नेजनीयः - नेजनीया
ण्वुल् = नेजकः - नेजिका
तुमुँन् = नेक्तुम्
तव्य = नेक्तव्यः - नेक्तव्या
तृच् = नेक्ता - नेक्त्री
क्त्वा = निक्त्वा
ल्यप् = प्रणिज्य
क्तवतुँ = निक्तवान् - निक्तवती
क्त = निक्तः - निक्ता
शतृँ = नेनिजत् / नेनिजद् - नेनिजती
शानच् = नेनिजानः - नेनिजाना

णिजिर् - शौचपोषणयोः (जुहो० उभ० अक० अनि०) नेनेक्ति ।

पदविभागः - >धातुः
कन्नडार्थः - >ಶುಚಿ ಮಾಡು /ಶುದ್ಧ ಮಾಡು
प्रयोगाः - >"शाल्मलीफलके श्लक्ष्णे नेनिज्यान्नेजकः शनैः"
उल्लेखाः - >मनु० ८-३९६

णिजिर् - शौचपोषणयोः (जुहो० उभ० अक० अनि०) नेनेक्ति ।

पदविभागः - >धातुः
कन्नडार्थः - >ಪೋಷಿಸು

शौचपोषणयोः (zaucapoSaNayoH)

Shabdartha Kaustubha

धातुपाठः (Krishnacharya)