| YouTube Channel

शोभाञ्जन (zobhAJjana)

 
शब्दसागरः
English
शोभाञ्जन
m.
(-नः) A tree, commonly Sajina or Sahajnā, (Hyperanthera
morunga
) the legumes, blossoms, and leaves are esculent, and
the root of the young tree is used as a substitute for horse-radish:
in medicine the root is used as a rubefacient externally, as a
stimulant internally, and the expressed oil of the seeds is employed
to relieve arthritic pains, &c.
E.
शोभा beauty, अञ्ज् to pervade or
anoint, and ल्युट् or युच्
aff.
also शौभाञ्जन and सोभाञ्जन, &c.
Yates
English
शोभा_ञ्जन (नः) 1.
m.
A tree,
Hyper-
anthera morunga.
Wilson
English
शोभाञ्जन
m.
(-नः) A tree, commonly Sajinā or Sahajnā,
(Hyperanthera morunga
) the legumes, blossoms, and leaves are esculent, and the
root of the young tree is used as a substitute for horse-radish: in medicine the
root is used as a rubefacient externally, as a stimulant internally, and the
expressed oil of the seeds is employed to relieve arthritic pains, &c.
E.
शोभा beauty, अञ्ज to pervade or anoint, and ल्युट् or युच्
aff
also शौभाञ्जन and सोभाञ्जन, &c.
Monier Williams Cologne
English
शोभा°ञ्जन or शोभा°ञ्ज°नक (शोभाञ्ज्°),
m.
Moringa Pterygosperma (its leaves, flowers and root are edible and are used medicinally
=
शिग्रु, q.v.),
MBh.
Suśr.
Bhpr.
Apte Hindi
Hindi
शोभाञ्जनः
पुं*
शोभा-अञ्जनः -
"एक अत्यंत उपयोगी वृक्ष, सौहंजना"
L R Vaidya
English
SoBA-aMjana {% m. %} name of a tree.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
शिग्रुः शोभाञ्जनोऽक्षीवतीक्ष्णगन्धकमोचकाः
-wordlist-
शिग्रु (पुंक्ली), शोभाञ्जन (पुं), अक्षीव (पुं), तीक्ष्णगन्धक (पुं), मोचक (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शोभाञ्जनः,
पुं,
(शोभं रुचिरं अञ्जनं यस्मात् ।)वृक्षविशेवः शजिना इति भाषा तत्पर्य्यायः ।शिग्रुः तीक्ष्णगन्धकः अक्षीवः मोचकः ।इत्यमरः
तीक्ष्णगन्धः सुतीक्ष्णः घन-पल्लवः श्वेतमरिचः इति जटाधरः
तीक्ष्णः १० गन्धः ११ गन्धकः १२ काक्षीवकः १३आक्षीवः १४ शुभाञ्जनः १५ स्त्रीचित्तहारी १६द्रविणनाशनः १७ इति शब्दरत्नावली
कृष्णगन्धा १८ मूलकपर्णी १९ इति रत्नमाला
नीलशिग्रुः २० जनप्रियः २१ मुखमोदः २२कृष्णशिग्रुः २३ चक्षुष्यः २४ रुचिराञ्जनः २५ ।अस्य गुणाः तीक्ष्णत्वम् कटुत्वम् स्वादु-त्वम् उष्णत्वम् पिच्छिलत्वम् जन्तुवातार्त्ति-शूलनाशित्वम् चक्षुर्हितत्वम् रोचनत्वञ्च ।इति राजनिर्घण्टः
अपि ।“शोभाञ्जनः कटुस्तिक्तः शोथविद्रधिगुल्मनुत् ।”इति राजवल्लभः
अन्यच्च अथ शोभाञ्जनः श्यामः श्वेतः रक्तश्च ।“शोभाञ्जनशिग्रुतीक्ष्णगन्धकाक्षीवमोचकाः ।तद्बीजं श्वेतमरिचं मधुशिग्रः सलोहितः
शिग्रुः कटुः कटुः पाके तीक्ष्णोष्णो मधुरो लघुः ।दीपनो रोचनो रूक्षः क्षवस्तिक्तो विदाहकृत्
संग्राह्यशुक्रलो हृद्यः पित्तरक्तप्रकोपणः ।चक्षुष्यः कफवातघ्नो विद्रधिश्वयथुकृमीन्
मेदोपचीविषप्लीहगुल्मगण्डव्रणान् हरेत् ।श्वेतः प्रोक्तगुणो ज्ञेयो विशेषाद्दाहकृद्भवेत्
प्लीहानं विद्रधिं हन्ति व्रनघ्नः पित्तरक्तकृत् ।मधुशिग्रुः प्रोक्तगुणो विशेषाद्दीपनः सरः ।शिग्रुवल्कलपत्राणां स्वरसः परमार्त्तिहृत्
*
क्षक्षुष्यं शिग्रुजं बीञं तीक्ष्णोष्णं विषनाशनम् ।सवृष्यं कफवातघ्नं तन्नस्येन शिरोऽर्त्तिनुत्
शिग्रु शाकं हिमं स्वादु चक्षुष्यं वातपित्तहृत् ।बृंहणं शुक्रकृत् स्निग्धं रुच्यं मदकृमिप्रणुत्
”अस्य पुष्पगुणाः ।“शिग्रोः पुष्पन्तु कटुकं तीक्ष्णोष्णं स्नायुशोथनुत् ।कृमिहृत् कफवातघ्नं विद्रधिप्लीहगुल्मजित्
”अस्य फलगुणाः ।“शोभाञ्जनफलं स्वादु कषायं कफपित्तनुत् ।शूलकुष्ठक्षयश्वासगुल्महृत् दीपनं परम्
”इति भावप्रकाशः
अथ रक्तशोभानपर्य्यायः ।“सुरङ्गी स्वादुगन्धा मधुलग्नः शुभाञ्जनः
”इति रत्नमाला
अन्यच्च ।“रक्तशोभाञ्जने तुल्यौ मधुशिग्रु मधुद्रवौ ।”इति शब्दरत्नावली
अस्य पुष्पगुणाः ।“मधुशिग्रोस्त्वक्षिहितं रक्तपित्तप्रसादनम्
”इति भावप्रकाशः
अन्यत् रक्तशिग्रु शब्दे द्रष्टव्यम्
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
शोभाञ्जन
पु०
शोभायै अज्यते अन्ज--ल्युट् (शजना)वृक्षे अमरः “तद्वीजं श्वेतमरिचं मधुशिग्रुः लोहितः ।शिग्रुः कटुः कटुः पाके तीक्ष्णोष्णो मधुरो लघुः दीपनोरोश्चनो रूक्षः क्षवस्तिक्तो विदाहकृत् संग्राह्यशुक्रलोहृत्यः पित्तरक्तपकोपणः चक्षुष्यः कफवातघ्नो विद्रधिश्वपयक्रमीन् मेदोऽपचीविषप्लीहमुल्मगण्डव्रणान्हरेत् श्वेतः प्रोक्तगुणो ज्ञेयो विशेषात् दाहकृत् भ-वेत् प्लीहानं विद्रधिं हन्ति ग्रणघ्नः पित्तरक्तकृत् ।रक्तशिग्रुः प्रोक्तगुणो विशेषाद्विपनः सरः शिग्रुवल्-कलपत्त्राणां स्वरसः परमार्त्तिहृत् चक्षुष्यं शिग्रुजंवीजं तीक्ष्णोष्णं विषनाशनम् सुवृष्यं कफवातघ्नंतन्नस्यं तु शिरोर्त्तिनुत् शिग्रुशाकं हिमं स्वादु चक्षुष्यंवातपित्तहृत् वृंहणं श्रुक्रकृत् स्निन्धं रुच्यं गदक्रमि-प्रणुत् शिग्रोः पुष्पन्तु कटुकं स्निग्धोष्णं स्नायुशोथनुत् ।छमिहृत् कफवातघ्नं विद्रधिप्लीहगुल्मजित् शोमा-ञ्जनफलं स्वादु कषायं कफपिक्षनुत् शूलकुष्ठक्षयश्वासगुल्महृत् दीपनं परम्” भावप्र० अधिकं शिग्रुशब्देदृश्यम्