शोधन (zodhana)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
Englishशोधन (-नः-ना-नं) Cleaning, purifying &c., that which cleanses,
refines, &c.
(-नं)
1. Cleaning, cleansing, purifying.
2. Correcting,
freeing from faults or errors.
3. Correcting, as a writing.
4. Subtrac-
tion, (in arithmetic.)
5. The refining of metals.
6. A sort of refining,
practised for chemical or medical purposes: exposing the metals to
heat, and then sprinkling them with the urine of cows, &c.
7. Pay-
ment, acquittance.
8. Feces, ordure.
9. Green vitriol.
10. Deter-
mination.
11. Punishment.
12. Expiation.
(-नः) The lime.
(-नी) A broom.
शुध् to be make pure, ल्युट् or युच् ।
Yates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishशोधन - zodhana - - validation [ computer ]
शोधन - zodhana - - purifying
शोधन - zodhana - - cleansing
शोधन - zodhana - - cleaning
शोधन - zodhana - - purgative
शोधन - zodhana - - refining
शोधन - zodhana - - citron tree
शोधन - zodhana - - Sage leaved Alangium [ Alangium salviifolium - bot. ]
शोधन - zodhana - - payment
शोधन - zodhana - - clearing up
शोधन - zodhana - - purification
शोधन - zodhana - - improving
शोधन - zodhana - - subtraction
शोधन - zodhana - - examination
शोधन - zodhana - - ordure
शोधन - zodhana - - removal [ of dirt ]
शोधन - zodhana - - green vitriol
शोधन - zodhana - - sifting
शोधन - zodhana - - eradication
शोधन - zodhana - - means of purification
शोधन - zodhana - - act of cleaning
शोधन - zodhana - - enhancement
शोधन - zodhana - - expiation
शोधन - zodhana - - retaliation
शोधन - zodhana - - correction
शोधन - zodhana - - justifying
शोधन - zodhana - - acquittance
शोधन - zodhana - - betterment
शोधन - zodhana - - exculpating
शोधन - zodhana - - punishment
शोधन - zodhana - - correcting
शोधन - zodhana - - investigation
शोधन - zodhana - - improvement
शोधन - zodhana - - excrement
लेखा-शोधन - lekhA-zodhana - - clearing an account [ Com. ]
शोधन-सारणी - zodhana-sAraNI - - correction tables
शुन्य-विभ्रम-शोधन - zunya-vibhrama-zodhana - - correcting for zero error [ Phys. ]
देशना-विभ्रम-शोधन - dezanA-vibhrama-zodhana - - correcting for index error
शोधन - zodhana - - cleansing
धाव - dhAva - - cleansing
पवित्रवत् - pavitravat - - cleansing
पुन - puna - - cleansing
प्रसाधक - prasAdhaka - - cleansing
मलघ्न - malaghna - - cleansing
विपूय - vipUya - - cleansing
वीशोधन - vIzodhana - - cleansing
शोधिन् - zodhin - - cleansing
सम्मार्जक - sammArjaka - - cleansing
पू - pU - - cleansing
मृजा - mRjA - - cleansing
पूनि - pUni - - cleansing
मर्जू - marjU - - cleansing
शुद्धि - zuddhi - - cleansing
सम्मार्ष्टि - sammArSTi - - cleansing
दा - dA - - cleansing
सम्मार्ज - sammArja - - cleansing
मलविसर्ग - malavisarga - - cleansing
मार्ज - mArja - - cleansing
शोधन - zodhana - - purgative
भेदिन् - bhedin - - purgative
विरेचक - virecaka - - purgative
विरेचिन् - virecin - - purgative
वैरेकीय - vairekIya - - purgative
सर - sara - - purgative
भेदन - bhedana - - purgative
विरेक - vireka - - purgative
प्रस्कन्दन - praskandana - - purgative
सुनिरूहण - sunirUhaNa - - good purgative
सरत्व - saratva - - being a purgative
मन्दविभ्रंश - mandavibhraMza - - slightly purgative
मूलविरेचन - mUlavirecana - - purgative prepared from root
काललवण - kAlalavaNa - - kind of black factitious and purgative salt
क्रूरकोष्ठ - krUrakoSTha - - costive bowels unaffected by strong purgatives
शोधन zodhana refining
तापक tApaka refining
संस्कार saMskAra refining
पर्यवधारण paryavadhAraNa refining
संशोधन saMzodhana purification or a means of purification refining
शोधन zodhana improving
शोधन zodhana betterment
शोधन zodhana exculpating
Wilson
Englishशोधन
(-नः-ना-नं) Cleaning, purifying, &c., that which
cleanses, refines, &c.
(-नं)
1 Cleaning, cleansing, purifying.
2 Correcting, freeing from faults or errors.
3 Correcting, as a writing.
4 Subtraction, (in arithmetic.)
5 The refining of metals.
6 A sort of refining, practised for chemical or medical purposes
exposing the
metals to heat, and then sprinkling them with the urine of cows, &c.
7 Payment, acquittance.
8 Fæces, ordure.
9 Green vitriol.
(-नः) The lime.
(-नी) A broom.
शुघ to be or make pure, ल्युट् or युच्.
Apte
Englishशोधन [śōdhana], (-नी ) [शुध्-णिच्-ल्यु ल्युट् वा] Purifying, cleansing
नम् (a) Purifying, cleansing. (b) Cleansing or washing of a wound.
Correction, clearing away errors
(शपथं) करोतु परिषन्मध्ये शोधनार्थं ममैव च 7.95.6.
Exact determination.
Payment, discharge, acquittance.
Expiation, atonement
अज्ञान- भुक्तं तूत्तार्यं शोध्यं वाप्याशु शोधनैः 11.16.
Refining of metals.
Retaliation, requital, punishment.
Subtraction (in math.).
Green vitriol.
Feces, ordure.
Removal, eradication
कष्टकानां च शोधनम् 1.115.-नः The lime.
Apte 1890
Englishशोधन a. (नी f.) [शुध्-णिच्-ल्यु ल्युट् वा] Purifying, cleansing &c.
नं 1 (a) Purifying, cleansing. (b) Cleansing or washing of a wound.
2 Correction, clearing away errors.
3 Exact determination.
4 Payment, discharge, acquittance.
5 Expiation, atonement.
6 Refining of metals.
7 Retaliation, requital, punishment.
8 Subtraction (in math.).
9 Green vitriol.
10 Feces, ordure.
नः The lime.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishशोधन, अस्, ई, अम्, cleaning, purifying, cleansing,
refining, purgative
(अम्), n. the act of cleaning,
cleansing, purifying, refining
clearance, correction,
freeing from faults, clearing away errors, removing
or eradicating anything prejudicial or erroneous
precise determination
the cleansing of a sore or
wound
the refining of metals, a sort of refining
practised for chemical or medicinal purposes, (exposing
metals to heat and then sprinkling them with the
urine of cows, &c.)
payment, clearance or discharge
of a debt, quittance, paying off arrears, acquittance
expiation
retaliation, punishment
(in arithmetic)
subtraction
excrement, feces, ordure
green vitriol
(अस्), m. the lime (= निम्बूक)
a kind of गण्डूष,
q. v. (swallowing or rinsing the mouth ?)
(ई), f. a
broom, brush
a kind of plant (= ताम्र-वल्ली)
another plant (= नीली).
—शोधनी-वीज, अम्, n. a
kind of plant (= जय-पाल).
Benfey
Englishशोधन शोधन, i. e. शुध् + अन,
I.
Cleaning, purifying.
II. The
lime.
III. नी, A broom.
IV.
1.
Cleaning, removing what may be pre-
judicial, Hit. 97, 15
purifying.
2.
Expiation, Man. 11, 125.
3. Punish-
ment, Man. 1, 115.
4. Correcting from
faults.
5. Rooting up, Man. 9, 253.
6. Precise determination, Vedāntas. in
Chr. 212, 11.
7. The refining of metals.
8. Payment, acquittal.
9. Fæces, or-
dure.
10. Green vitriol.
Apte Hindi
Hindiशोधन
वि* - शुध् + णिच् + ल्युट्
"शुद्ध करने वाला, स्वच्छ करने वाला"
शोधनम्
- -
"शुद्ध करना, स्वच्छ करना"
शोधनम्
- -
"संशोधन, (ऋण) परिशोधन करना"
शोधनम्
- -
यथार्थ निर्धारण
शोधनम्
- -
"अदायगी, बेबाकी, ऋण चुकाना"
शोधनम्
- -
"प्रायश्चित, परिशोधन"
शोधनम्
- -
धातुओं को साफ़ करना
शोधनम्
- -
"प्रतिहिंसा, प्रतिदान, दण्ड"
शोधनम्
- -
व्यवकलन
शोधनम्
- -
तूतिया
शोधनम्
- -
"मल, विष्ठा"
शोधनम्
- शुध्+णिच्+ल्युट्
"मार्जन, परिष्करण"
शोधनम्
- -
पाप अपराधादि से शुद्ध
L R Vaidya
EnglishAnekartha-Dvani-Manjari
Sanskritधावन
क्ली
धावन, शोधन, शीघ्रवर्तन
धावनं शोधनं प्रोक्तं धावनं शीघ्रवर्तनम् ॥ ६१ ॥
verse 2.1.1.61
page 0011
Kridanta Forms
Sanskritशुध् (शु॒धँ꣡ शौचे - दिवादिः - अनिट्)
ल्युट् = शोधनम्
अनीयर् = शोधनीयः - शोधनीया
ण्वुल् = शोधकः - शोधिका
तुमुँन् = शोद्धुम्
तव्य = शोद्धव्यः - शोद्धव्या
तृच् = शोद्धा - शोद्ध्री
क्त्वा = शुद्ध्वा
ल्यप् = प्रशुध्य
क्तवतुँ = शुद्धवान् - शुद्धवती
क्त = शुद्धः - शुद्धा
शतृँ = शुध्यन् - शुध्यन्ती
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritशोधनं, (शोधयतीति । शुध + णिच् + ल्युः )कङ्कुष्ठम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
(शुध + भावेल्युट् ।) शौचम् । इति शुधधात्वर्थदर्शनात् ॥
(प्रायश्चित्तम् । यथा, मनुः । ११ । १६१ ।“अभोज्यमन्नं नात्तव्यमात्मनः शुद्धिमिच्छता ।अज्ञानभुक्तन्तूत्तार्य्यं शोध्यं वाप्याशु शोधनैः ॥
”)विष्ठा । इति शब्दचन्द्रिका ॥
कासीसम् । इतिराजनिर्घण्टः ॥
विहिताविहितमासादिविचा-रणम् । यथा, --“सूर्य्यग्रहणकालेन समानो नास्ति कश्चन ।तत्र यद्यत् कृतं सर्व्वमनन्तफलदं भवेत् ।न मासतिथिवारादिशोधनं सूर्य्यपर्व्वणि ॥
”इति मलमासतत्त्वम् ॥
* ॥
धातुनिर्द्दोषीकरणम् । यथा, --“पत्तलीकृतपत्राणि हेम्नो वह्रौ प्रतापयेत् ।निषिञ्चेत्तप्ततप्तानि तैलचक्रे च काञ्जिके ॥
गोमूत्रे च कुलत्थानां कषाये तु त्रिधा त्रिधा ।एवं हेम्नः परेषाञ्च धातूनां शोधनं भवेत् ॥
” * ॥
व्रणादिपरिष्करणम् । यथा, --“व्रणस्य त्वविशुद्धस्य क्वाथः शुद्धिकरः परः ।पटोलनिम्बपत्रस्य सर्व्वत्रैव प्रयुज्यते ॥
वातिके दशमूलानां क्षीरिणां पैत्तिके व्रणे ।आरग्वधादेः कफजे कषायः शोधनं हितम् ॥
”अपि च ।“अष्टमेनांशशेषेण चतुर्थेनार्द्धकेन वा ।अथवा क्वाथनेनैव सिद्धमुष्णोदकं वदेत् ।श्लेस्मामवातमेदोघ्नं वस्तिशोधनदीपनम् ॥
”इति च भावप्रकाशः ॥
* ॥
लिखितपत्रादेः प्रमाणीकरणम् । यथा । लेख्य-शोधनमाह कात्यायनः ।“स्वहस्तलेख्यसन्देहे जीवतो वा मृतस्य च ।तत् स्वहस्तकृतैरन्यैः पत्रैस्तल्लेख्यनिर्णयः ॥
” *विरुद्धलिखितस्य शुद्धीकरणम् । थथा । तच्छो-धनमाह बृहस्पतिः ।“न्यूनाधिकं पूर्व्वपक्षं तावद्वादी विशोधयेत् ।न दद्यादुत्तरं यावत् प्रत्यर्थी सभ्यसन्निधौ ॥
”कात्यायनः ।“शोधयेत् पूर्व्वपक्षन्तु यावन्नोत्तरदर्शनम् ।उत्तरेणावरुद्धस्य निवृत्तं शोधनं भवेत् ॥
”इति व्यवहारतत्त्वम् ॥
* ॥
अङ्खस्य हरणम् । यथा, --“भाज्याद्धरः शुध्यति यद्गुणः स्या-दन्त्यात् फलं तत् खलु भागहारे ।समेन केनाप्यपवर्त्त्य हार-भाज्यौ भजेद्वा सति सम्भवे तु ॥
इति लीलावती ॥
अन्यत् शुद्धिशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
शोधनः, त्रि, (शोधयतीति । शुध + णिच् + ल्युः ।)शुद्धिकारकः । यथा, --“महासान्तपनः शुद्ध्यै तप्तकृच्छ्रस्तु पावनः ।जलोपवासकृच्छ्रस्तु ब्रह्मकूर्च्चस्तु शोधनः ॥
”इति प्रायश्चित्ततत्त्वधृतविश्वामित्रवचनम् ॥
यथा च ।“तैलसैन्धवयष्ट्याह्वनिम्बपत्रनिशायुगैः ।त्रिवृद्घनयुतैः पिष्टैः प्रलेपो ब्रणशोधनः ॥
इति भावप्रकाशः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritशोधन शुध--णिच्--ल्युट् । १ शौचे २ विष्ठायां शब्दच० ।३ कासीसे राजनि० । ४ मलादेर्विरेचने ५ दोषविवारणे६ ऋणादिनिर्यातये च । शुध--णिच्--ल्यु । ७ निन्यूकेपु० राजनि० । ८ शुद्धिकारके । शुध्यत्यनया करणेल्युट् ङीप् । ९ सम्मार्जन्याम् स्त्री अमरः । १० ताम्बूल-वल्ल्यां ११ नील्याञ्च स्त्री ङीप् । १२ विहिताविहितमा-सादिविचारणे “सूर्य्यग्रहणकालेन समानो नास्तिकश्चन । तत्र यद्यत् कृतं सर्वमबन्तफलदम्भवेत् । नमासतिथिवारादिशोधनं सूर्य्यपर्वणि” मल० त० । दोष-निवारणञ्च धातुविशेषस्य द्रव्यान्तरेण संयोजनम् “पत्त-लोकृतपत्त्राणि हेम्नो वह्नौ प्रतापयेत् । निषिञ्चेततप्ततप्तानि र्तले तक्रे च काञ्जिके । गोभूत्रे च कुनत्थानां कषाये तु त्रिधा त्रिधा । एवं हेम्न परेषःञ्चधातूनां शोधनं भवेत्” इत्यादिपकारेण धात्वादीनांदोषनिवारणम् । १३ व्रणादेः क्लेदपूयाद्यपसारणे च“व्रणस्य त्वविथुद्धस्य क्वाथः शुद्धिकरः स्मृतः । पटोल-निम्बपत्त्रस्य सर्वत्रैव प्रयुज्यते । वातिके दशमूलानांक्षीरिणां पैत्तिके व्रणे । आरग्बधादेः कफजे कषयाःशोधनं मतम्” । १४ पाण्डुलेख्यादेर्दोषनिवारणे भाषा-शब्दे दृश्यम् । १५ भाज्याङ्गात् भाजकस्य हरणे ।
Capeller
GermanNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.