| YouTube Channel

शोकः (zokaH)

 
Apte
English
शोकः [śōkḥ], [शुच्-घञ्] Sorrow, grief, distress, affliction, lamentation, wailing, deep anguish
श्लोकत्वमापद्यत यस्य शोकः
R.*
 14.7.
Comp.
 -अग्निः, -अनलः the fire of grief. -अपनोदः removal of grief. -अभिभूत, -आकुल, -आविष्ट, -उपहत, -विह्वल
a.
 afflicted or agonized by grief. -अरिः the Kadamba tree. -कर्षित
a.
 afflicted or agonized with grief. -चर्चा indulgence in grief. -नाशः the Aśoka tree. -निहत
a.
 overcome with sarrow.-परायण, -लासक
a.
 engrossed in grief, wholly given up to grief. -रुग्ण
a.
 broken down with sarrow. -विकलa. overwhelmed with grief. -स्थानम् any cause of sorrow.
Apte 1890
English
शोकः [शुच्-घञ्] Sorrow, grief, distress, affliction, lamentation, wailing, deep anguish
श्लाकत्वमापद्यत यस्य शोकः R. 14. 70.
Comp.
अग्निः,
अनलः the fire of grief.
अपनोदः removal of grief.
अभिभूत.
आकुल,
आविष्ट,
उपहत,
विह्वल a. afflicted or agonized by grief.
अरिः the Kadamba tree.
कर्षित a. afflicted or agonized with grief.
चर्वा indulgence in grief.
नाशः the Aśoka tree.
परायण,
लासक a. engrossed in grief, wholly given up to grief.
विकल a. overwhelmed with grief.
स्थानं any cause of sorrow.
Apte Hindi
Hindi
शोकः
पुं*
 - शुच् + घञ्
"अफसोस, रंज, दुःख, कष्ट, विलाप, रुदन, वेदना"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 विलापः, रोदनम्, परिदेवनानम्, परिदेवितम्, शोकः, विलपनम्, रुदितम्, आक्रोशः, विक्रोशः, आक्रन्दनम्, क्रन्दनम्, क्रन्दितम्
noun
क्रन्दनात् उत्पन्नः शब्दः।
"तस्य विलापः सुदूरं श्रूयते।"
Synonyms:
 शोकः, शोचनम्, अनुशोचनम्, विलपनम्, विलापः, परिदेवनम्, परिदेवना, रोदनम्, रुदनम्, क्रन्दनम्, आक्रन्दनम्
noun
कस्यचित् मृत्योः कारणात् जायमानम् दुःखम्।
"राष्ट्रपितुः गान्धीमहोदयस्य मृत्योः कारणात् देशे सर्वत्र शोकः आसीत्।"
Synonyms:
 शोकः, खेदः, दुःखम्, क्लेशः, मन्युः, शोचनम्, मनस्तापः, आधिः, शुक्
noun
कष्टात्मकः मनोभावः यः प्रियव्यक्तेः निधनाद् अनन्तरम् अनुभूयते।
"रामस्य वनगमनाद् अनन्तरम् सकला अयोध्यानगरी शोकम् अन्वभवत्।"
Synonyms:
 पश्चात्तापः, अनुतापः, अनुशोकः, अनुशोचनम्, मनस्तापः, तापः, सन्तापः, उद्नेगः, अनुशयः, शोकः, खेदः, दुःखम्, मनोदुःखम्, मनोव्यथा, उत्कः, विप्रतीसारः
noun
अग्रतो अकार्ये कृते चरमे तापः।
"तेन पितुः अवज्ञा कृता अतः पश्चातापं करोति।"
Tamil
Tamil
சோ’க: : துக்கம், துன்பம், வேதனை, அழுகை.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: शोकः
Root: शोक
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ hot
⇒ pain
⇒ glow
⇒ heat
⇒ grief
⇒ flame
⇒ sorrow
⇒ burning
⇒ trouble
⇒ anguish
⇒ grief for
⇒ affliction
⇒ Sorrow personified
Shloka(s):
1|7|25|1 ► वैरं विरोधो विद्वेषो मन्युशोकौ तु शुक्स्त्रियाम्। (नाट्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 1|7|25|1 ⇢ मन्युः (मन्यु) (पुं) ⇒ rage, mood, mind, zeal, fury, grief, anger, wrath, sorrow, mettle, spirit, ardour, passion, distress, sacrifice, affliction, high spirit, indignation, high spirit or temper
➠ 1|7|25|1 ⇢ शोकः (शोक) (पुं) ⇒ hot, pain, glow, heat, grief, flame, sorrow, burning, trouble, anguish, grief for, affliction, Sorrow personified
➠ 1|7|25|1 ⇢ शुक् (शुच्) (स्त्री) ⇒ pain, glow, heat, flame, sorrow, lustre, shining, brightness, tears [pl.], grief or regret for
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ मनोविकारः
जातिः ➡ मानसिकभावः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शोकः,
पुं,
 शुच + घञ् ।) चित्तविकलता ।इष्टवियोगानुचिन्तनम् । इति नागोजीभट्टः ॥
बन्ध्वादिवियोगजनिता मनःपीडा । इति भाव-प्रकाशः ॥
तत्पर्य्यायः । मन्युः २ शुक् ३ । इत्य-मरः ॥
शुचा ४ निशमः ५ । इति शब्दरत्ना-वली ॥
शोचनम् ६ खेदः ७ । इति हेमचन्द्रः ॥
तन्निवारणहेतुर्यथा, --“भरतं पतितं दीनं शोचन्तं सुभृशं तदा ।शोचमानं वशिष्ठस्तु वारयामास हेतुभिः ॥
शोचमानस्तु सस्नेहा बान्धवाः सुहृदस्तथा ।पातयन्ति गतं स्वर्गादश्रुपातेन राघव ॥
भूरिद्युम्नो गतः स्वर्गं पुण्येन पतितः पुनः ।शोचितो बन्धुवर्गश्च मृतस्ने हं परित्यज ॥
”इति वह्निपुराणम् ॥
अपि च । अथ शोकापनोदनम् । याज्ञवल्क्यः ॥
“कृतोदकान् समुत्तीर्णान् मृदुशाद्वलसंस्थि-तान् ।स्नातानपनुदेयुस्तानितिहासैः पुरातनैः ॥
मानुष्ये कदलीस्तम्भे निःसारे सारमार्गणम् ।यः करोति स संमूढो जलवुद्वुदसन्निभे ॥
पञ्चधा संभृतः कायो यदि पञ्चत्वमागतः ।कर्म्मभिः स्वशरीरोत्थैस्तत्र का परिवेदना ॥
गन्त्री वसुमती नाशमुदधिर्दैवतानि च ।फेनप्रख्यः कथं नाशं मर्त्यलोको न यास्यति ॥
श्ले ष्माश्रु बान्धवैर्मुक्तं प्रेतो भुङ्क्ते यतोऽवशः ।अतो न रोदितव्यहि क्रियाकार्य्या विधानतः ॥
”इति शुद्धितत्त्वम् ॥
अन्यच्च ।श्रीभगवानुवाच ।“अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे ।गतासूनगतासंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः ॥
अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्य्योऽयमुच्यते ।तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥
अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् ।तथापि त्वं महाबाहो नैनं शोचितुमर्हसि ॥
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्नुवं जन्म मृतस्य च ।तस्मादपरिहार्य्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥
देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्व्वस्य भारत ।तस्मात् सर्व्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥
”इति श्रीभगवद्गीतायाम् २ अध्यायः ॥