| YouTube Channel

शृङ्गारः (zRGgAraH)

 
Apte
English
शृङ्गारः [śṛṅgārḥ], [शृङ्गं कामोद्रेकमृच्छत्यनेन ऋ-अण्]
The sentiment of love or sexual passion, the erotic sentiment (the first of the eight or nine sentiments in poetical compositions
it is of two kinds: संभोगशृङ्गार and विप्रलम्भशृङ्गार q. q. v. v.)
शृङ्गारः सखि मूर्तिमानिव मधौ मुग्धो हरिः क्रीडति
Gīt.*
 1
(it is thus defined: पुंसः स्त्रियां स्त्रियाः पुंसि संभोगं प्रति या स्पृहा । स शृङ्गार इति ख्यातः क्रीडारत्यादिकारकः ॥ See S. D.* 21 also).
Love, passion, sexual love
शृङ्गारैकरसः स्वयं नु मदनो मासो नु पुष्पाकरः
V.*
 1.1.
A dress suited to amorous interviews, an elegant dress.
Coition, sextual union.
Marks made with redlead on the body of an elephant
वर्षन्तः शममानयन्नुपल- सच्छृङ्गारलेखायुधाः
Śi.*
 17.69.
A mark in general.
रम् Cloves.
Red-lead.
Undried ginger.
A fragrant powder for the dress or body.
Agallochum.
Comp.
 -चेष्टा an amorous or love-gesture
शृङ्गारचेष्टा विविधा बभूवुः
R.*
 6.12. -भाषितम् amorous talk. -भूषणम् red lead. -योनिः an epithet of the god of love. -रसः the sentiment of love. -लज्जा shame or modesty caused by love. -विधिः, -वेशः a dress suited to amorous interviews and other purposes. -सहायः an assistant in love-affairs, a confidant of the hero of a play
cf.
 नर्मसचिव.
Apte Hindi
Hindi
शृङ्गारः
पुं*
 - शृङ्गं कामोद्रेकमृच्छत्यनेन ऋ + अण्
"प्रणयरस, कामोन्माद, रतिरस "
शृङ्गारः
पुं*
 - शृङ्गं कामोद्रेकमृच्छत्यनेन ऋ + अण्
"प्रेम, प्रणयोन्माद संभोगेच्छा "
शृङ्गारः
पुं*
 - शृङ्गं कामोद्रेकमृच्छत्यनेन ऋ + अण्
"शृङ्गारिक समालापों के उपयुक्त वेश, ललित वेशभूषा"
शृङ्गारः
पुं*
 - शृङ्गं कामोद्रेकमृच्छत्यनेन ऋ + अण्
"मैथुन, संभोग "
शृङ्गारः
पुं*
 - शृङ्गं कामोद्रेकमृच्छत्यनेन ऋ + अण्
हाथी के शरीर पर बनाये गए सिंदूर के निशान
शृङ्गारः
पुं*
 - शृङ्गं कामोद्रेकमृच्छत्यनेन ऋ + अण्
चिह्न
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 शृङ्गारः
noun
साहित्यस्य नवरसेषु प्रधानः प्रसिद्धः रसः।
"नायिकायाः नायकस्य च मिलनाद्वा संयोगाद्वा उत्पन्नस्य सुखस्य वा वियोगेन उत्पन्नस्य दुःखस्य यस्मिन् वर्णनं सः शृङ्गारः इति प्रोक्तः।"
Synonyms:
 प्रेम, प्रीतिः, अभिलाषः, स्नेहः, रागः, कामः, अनङ्गरागः, शृङ्गारः, शृंगारभावः, रति, अनुरागः
प्रणयः, भावः, प्रेमबन्धः
noun
स्त्रियाः पुरुषस्य च प्राणिनां मध्ये पारस्परिकस्नेहः यः रूपस्य गुणस्य सान्निध्यस्य कामवासनायाः वा कारणात् भवति।
"हीरराँझा इत्येतयोः, शिरीफरहाद इत्येतयोः, ढोलामारू इत्येतयोः प्रेम अमरं जातम्।"
Synonyms:
 शृङ्गारः
noun
युगुले वर्तमानः सम्बन्धः।
"चलचित्रजगति नित्यं शृङ्गारस्य चर्चा प्रचलति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शृङ्गारः,
पुं,
 (शृङ्गं कामोद्रे कमृच्छतीति । ऋगतौ + “कर्म्मण्यण् ।” ३ । २ । १ । इत्यण् । यद्वा, शॄ हिंसायाम् + “भृङ्गारशुङ्गारौ ।” उणा०३ । १३६ । इति आरन्प्रत्ययेन साधुः ।)सुरतः । नाट्यरसः । गजभूषणम् । इतिमेदिनी ॥
* ॥
नाट्यरसस्य लक्षणं यथा, --“पुंसः स्त्रियां स्त्रियाः पुंसि संयोगं प्रति यास्पृहा ।स शृङ्गार इति ख्यातो रतिक्रीडादिकारणम् ॥
”इत्यमरटीकायां भरतः ॥
अपि च ।“शृङ्गं हि मन्मथोद्भेदस्तदागमनहेतुकः ।उत्तमप्रकृतिप्रायो रसः शृङ्गार इष्यते ॥
परोढां वर्जयित्वात्र वेश्याञ्चाननुरागिणीम् ।आलम्बनं नायिकाः स्युर्दक्षिणाद्याश्च नायकाः ॥
चन्द्रचन्दनरोलम्बरुताद्युद्दीपनं मतम् ।भ्रूविक्षेपकटाक्षादिरनुभावः प्रकीर्त्तितः ॥
त्यक्तोग्र्यमरणालस्यजुगुप्साव्यभिचारिणः ।स्थायी भावो रतिः श्यामवर्णोऽयं विष्णुदैवतः ॥
”स च द्विधा । विप्रलम्भः संभोगश्च । इतिसाहित्यदर्पणम् ॥
अन्यत् मैथुनशब्दे द्रष्ट-व्यम् ॥
* ॥
शृङ्गारादिभङ्गे नरको यथा, --“शृङ्गाराहारनिद्राणां यश्च भङ्गं करोति च ।स व्रजेत् कालसूत्रञ्च स्वामिनश्च विशेषतः ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते प्रकृतिखण्डे ४२ अध्यायः ॥