| YouTube Channel

शूर्प (zUrpa)

 
शब्दसागरः
English
शूर्प्प mn. (-र्प्पः-र्प्पं)
1. A winnowing basket.
2. A measure of two
Dronās.
f.
(-र्प्पी)
1. A small kind of winnowing basket, a toy for
children.
2. The sister of RĀVAṆA: see शूर्प्पनखा.
E.
शॄ to injure,
Unādi
aff.
प, and substituted for the vowel
or शूर्प्-घञ्
Capeller Eng
English
शू॑र्प
n.
a winnowing basket.
Yates
English
शूर्प (क) शूर्पयति 10.
a. To mete or
measure.
शूर्प्प (र्प्पः-र्प्पं) 1.
m.
n.
A winnowing
basket
measure of two
dronas.
f.
(ई)
Idem
toy for children
sister of
Rāvana.
Spoken Sanskrit
English
शूर्प - zUrpa -
m.
- winnowingbasket
अवहनन - avahanana -
n.
- winnowing
निष्पवण - niSpavaNa -
n.
- winnowing
बहुलीकरण - bahulIkaraNa -
n.
- winnowing
पव - pava -
m.
- winnowing corn
वल्ल - valla -
m.
- winnowing corn
प्रस्फोटन - prasphoTana -
n.
- winnowing corn
परिपवन - paripavana -
n.
- winnowing corn
स्फोटन - sphoTana -
n.
- winnowing grain
कटाह - kaTAha -
m.
- winnowing basket
कुल्य - kulya -
n.
- winnowing basket
प्रस्फोटन - prasphoTana -
n.
- winnowing basket
स्य - sya -
n.
- winnowing basket
परिपवन - paripavana -
n.
- winnowing basket
पवन - pavana -
n.
- winnowing of corn
उद्भट - udbhaTa -
m.
- fan for winnowing corn
शूर्प - zUrpa -
n.
- winnowing basket or fan
शूर्पपुट - zUrpapuTa -
m.
n.
- nozzle of a winnowing fan
शूर्पग्राह - zUrpagrAha -
adj.
- holding a winnowing basket
सूचि - sUci -
m.
- maker of winnowing baskets
युतक - yutaka -
n.
- edge of a winnowing basket
शूर्पाकार - zUrpAkAra -
adj.
- shaped like a winnowing fan
निकार - nikAra -
m.
- piling up or winnowing corn
शूर्पी - zUrpI -
f.
- small winnowing basket or fan
फुल्लफाल - phullaphAla -
m.
- wind raised in winnowing corn
फल्लफल - phallaphala -
m.
- wind raised in winnowing grain
शूर्पवात - zUrpavAta -
m.
- wind raised by a winnowing fan
शूर्पकर्ण - zUrpakarNa -
adj.
- having ears like winnowing fans
पूतयवम् - pUtayavam -
ind.
- at the time of winnowing barley
पूयमानयवम् - pUyamAnayavam -
ind.
- at the time of winnowing barley
निष्पाव - niSpAva -
m.
- wind caused by the winnowing sieve
शूर्पकर्णपुट - zUrpakarNapuTa -
adj.
- having ear-orifices like winnowing fans
द्विशूर्प - dvizUrpa -
adj.
- containing 2 zUrpas or winnowing baskets
शौर्प - zaurpa -
adj.
- belonging to or measured by a winnowing basket
शूर्पणखा - zUrpaNakhA -
f.
- having fingernails like winnowing fans - name of the sister of rAvaNa
शूर्प zUrpa
m.
winnowing basket
शूर्प zUrpa
m.
grain sieve
शूर्प zUrpa
n.
winnowing basket or fan
शूर्प zUrpa
n.
measure of 2 droNas
Wilson
English
शूर्प r. 10th cl. (शूर्पयति) To mete or measure.
शूर्प्प
mn. (-र्प्पः-र्प्पं)
1 A winnowing basket.
2 A measure of two Droṇas.
f.
(-र्प्पी) A small kind of winnowing
basket, a toy for children.
2 The sister of RĀVAṆA: see शूर्प्पनखा.
E.
शृ to injure, Uṇādi
aff.
प, and substituted for the vowel.
Apte
English
शूर्पः [śūrpḥ] र्पम् [rpam], र्पम् (शॄ-पः ऊश्च नित्
Uṇ.*
3.26) A winnowing-basket
Ms.*
5.117. -र्पः A measure of two Droṇas.
Comp.
-कर्णः an elephant. -खारी a kind of measure (= 16 द्रोणs). -णखा (for नखा) 'having finger-nails like winnowing-baskets',
N.
of a sister of Rāvaṇa. [She was attracted by the beauty of Rāma and solicited him to marry her. But he said that as he had already got a wife she had better go to Lakṣmaṇa and try him. But he too rejected her, and back she came to Rāma. This circumstance excited Sītā's laughter, and the revengeful demoness, feeling herself grossly insulted, assumed a hideous form and threatened to eat her up. But Lakṣmaṇa cut off her ears and nose, and thus doubly deformed her
see
R.*
12.32-4.]-वातः wind produced by shaking a winnowing-basket.-श्रुतिः an elephant.
Apte 1890
English
शूर्पः
र्पं A winnowing-basket.
र्पः A measure of two Droṇas.
Comp.
कर्णः an elephant.
णखा (for नखा) ‘having finger-nails like winnowing-baskets’, N. of a sister of Rāvaṇa. [She was attracted by the beauty of Rāma, and solicited him to marry her. But he said that as he had already got a wife she had better go to Lakshmaṇa and try him. But he too rejected her, and back she came to Rāma. This circumstance excited Sītā's laughter, and the revengeful demoness, feeling herself grossly insulted, assumed a hideous form and threatened to eat her up. But Lakṣmaṇa cut off her ears and nose, and thus doubly deformed her
see R. 12. 32-40].
वातः wind produced by shaking a winnowing-basket.
श्रुतिः an elephant.
Monier Williams Cologne
English
शू॑र्प
n.
(and
m.
g. अर्धर्चादि
also written सूर्प) a winnowing basket or fan (i.e. a kind of wicker receptacle which, when shaken about, serves as a fan for winnowing corn
also personified as a Gandharva),
VS.
&c.
&c.
a measure of 2 Droṇas,
ŚārṅgS.
Monier Williams 1872
English
शूर्प, अस्, अम्, m. n. (according to Uṇādi-s. III.
26. fr. rt. शॄ
also written सूर्प), a winnowing
basket or a kind of wicker receptacle which, when
shaken about, serves as a fan for winnowing corn
(अस्), m. a measure of two Droṇas
(ई), f. a small
winnowing basket or fan
a toy for children
N. of
the sister of Rāvaṇa, (see शूर्प-णखा।)
—शूर्प-
कर्ण, अस्, m. ‘having ears like winnowing fans,
an elephant.
—शूर्प-णखा, f. or शूर्प-णखी, f.
‘having finger-nails like winnowing fans, N. of the
sister of the Daitya Rāvaṇa, (she fell in love with
Rāma and, being rejected by him, attacked Sītā, but
was beaten off and mutilated by Lakṣmaṇa
in
revenge she incited her brother to carry off Sītā.)
—शूर्प-निष्पाव, अस्, m. a basket-full of win-
nowed corn.
—शूर्प-पर्णी, f. a sort of bean,
Phaseolus Trilobus.
—शूर्प-वात, अस्, m. the wind
raised by shaking a winnowing basket.
—शूर्प-
श्रुति, इस्, m. ‘having ears like winnowing fans,
an elephant.
Macdonell
English
शूर्प śū́rpa,
n.
winnowing basket: -karṇa, 🞄a. having ears like winnowing baskets: -puṭa,
a.
id.
-ṇakhā,
f.
N. of a Rākṣasī, sister 🞄of Rāvaṇa
-puṭa, spout of a winnowing 🞄basket
-śruti,
m.
(having ears like a winnowing 🞄basket), elephant.
Benfey
English
शूर्प शूर्प (and probably better
सूर्प सूर्प, q. cf. ),
I.
m.
and
n.
A
winnowing basket, Man. 5, 117.
II.
m.
A measure of two द्रोणस्।
III.
f.
पी।
1. A small winnowing basket, a toy
for children.
2. A proper name.
Apte Hindi
Hindi
शूर्पः
पुं*
- शृ + पः ऊरच् नित्
छाज
शूर्पम्
नपुं*
- शृ + पः ऊरच् नित्
छाज
शूर्पः
पुं*
- -
दो द्रोण का तोल
L R Vaidya
English
SUrpa {% (I) m.n. %} A winnowing basket.
SUrpa {% (II) m. %} A measure equal to two Droṇas.
Lanman
English
śū́rpa, n. a plaited basket for winnowing
grain.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
शूर्प्
मूलधातुः:
शूर्प
धात्वर्थः:
माने
गणः:
चुरादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
उभयपदी
रूपम्:
शूर्पयति
धातुप्रदीपः
Sanskrit
शूर्पँ शूर्प माने
- शूर्पयति शूर्पः 79
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
चालनी तितउः शूर्पं प्रस्फोटनमथान्तिका
चुल्ल्यश्मन्तकमुद्धानं स्यादधिश्रयणी सा १०१८
-wordlist-
चालनी (स्त्रीक्ली), तितउ (पुंक्ली), शूर्प (क्ली), प्रस्फोटन (क्ली), अन्तिका (स्त्री), चुल्ली (स्त्री), अश्मन्तक (क्ली), उद्धान (क्ली), अधिश्रयणी (स्त्री)
Tamil
Tamil
சூ’ர்ப : சூர்பம் = முறம்.
Vedic Reference
English
Śūrpa in the Atharvaveda^1 and later^2 denotes a wickerwork
basket for winnowing grain. It is called varṣa-vṛddha, ‘swollen
by rain, in the Atharvaveda, ^3 which shows, as Zimmer^4 says,
that it was sometimes made of reeds, not of dry wood.
1) ix. 6, 16
x. 9, 26
xi. 3, 4
xii. 3,
19 et seq.
xx. 136, 8.
2) Taittirīya Saṃhitā, i. 6, 5, 4
iii. 2,
5, 11. etc.
3) xii. 3, 19.
4) Altindisches Leben, 238.
Cf. Lanman in Whitney's Translation
of the Atharvaveda, 686
Bloomfield,
Hymns of the Atharavaveda, 649.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: शूर्पम्
Root: शूर्प
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
grain sieve
winnowing basket
Shloka(s):
2|9|26|1 प्रस्फोटनं शूर्पमस्त्री चालनी तितउः पुमान्। (वैश्यवर्गः)
Synonym(s):
2|9|26|1 प्रस्फोटनम् (प्रस्फोटन) (नपुं) beating, opening, bombing, striking, bursting, splitting, rubbing out, wiping away, winnowing corn, winnowing basket, causing to blow or bloom, making evident or manifest
2|9|26|1 शूर्पः (शूर्प) (पुं)
2|9|26|1 शूर्पम् (शूर्प) (नपुं)
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः पाकस्थानम्
परा_अपरासंबन्धः उपकरणम्
उपाधि गार्हिकोपकरणम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शूर्प, माने इति कविकल्पद्रुमः
(चुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) षष्ठस्वरी क, शूर्पयतिधान्यं गृही इति दुर्गादासः
शूर्पः,
पुं,
क्ली,
(शूर्पयति धान्यादीनिति शूर्प +अच् यद्वा शॄहिंसायाम् + “षुशॄभ्यां निच्च ।”उणा० २६ इति पः चकारात् चकित् ।) तण्डुलादिस्फोटनार्थं वंशादिनिर्म्मित-पात्रविशेषः कुला इति भाषा तत्पर्य्यायः ।प्रस्फोटनम् इत्यमरः
सूर्पः कुल्यः ४प्रस्फोटनी इति शब्दरत्नावली
(यथा, “विसृज्य सूर्पवत् दोषान् गुणान् गृह्णन्तिसाधवः
”)द्रोणद्वयपरिमाणम् इति शब्दमाला
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
शूर्प माने
चु०
उभ०
सक०
सेट् शूर्पयति ते अशुशूर्पत्
शूर्प
पु०
शूर्प्यते धान्यादिकमनेन शूर्प--घञ् (कुला) धान्या-दिस्फोटके वंशमयपात्रे द्रोणद्वयपरिमाणे शब्दच०
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“शूर्प माने”@} 2 दुर्गश्रीभद्रमैत्रेयादयः एवं पठन्ति।
तदनुसारेण धातुरयं लिखितः।
3 शूर्पम्, 4 शौर्पम्-शौर्पिकम् इमानि रूपाणि विशेषः।
अन्यानि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकचूर्णयतिवत् 5 ऊह्यानि।
घञि-शूर्पः।
शूर्पसदृशं नखमस्या इति 6 शूर्पनखा 7।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१७४६)
02
=>
(१०-चुरादिः-१६१२। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
[[१। एरचि पचाद्यचि वा णिलोपे रूपमेवम्। शूर्पम् = प्रस्फोटनम्।]]
04
=>
[[२। शूर्पेण कीतं शौर्पम् शौर्पिकम्। अत्र ‘शूर्पादञ् अन्यतरस्याम्’ (५-१-२६) इति आर्हीयेष्वर्थेषु अञ्प्रत्ययः। ठञोऽपवादः। पक्षे सोऽपि भवति।]]
05
=>
(५५०)
06
=>
[[३। ‘नखमुखात् संज्ञायाम्’ (४-१-५) इति ङीप्। ‘पूर्वपदात् संज्ञायामगः’ (८-४-३) इति णत्वं संज्ञायामेवेति णत्वाभावष्टाप् च’ इति धा। का। व्याख्यायाम् (३-२२)। मल्लिनाथस्तु ‘शूर्पणखा’ इति णत्वविशिष्टमेव पठित्वा व्याचख्यौ। (रघुवंशव्याख्याने (१२-३२)।]]
07
=>
[[आ। ‘संपालयेद् विमतलूष्यपशुल्बभूमा क्ष्मामेष राम इव शूर्पनखाविचोटी।।’ धा। का। ३-२२।]]
Capeller
German
शू॑र्प
n.
Getreideschwinge, Wanne. Adv.
शूर्पवत्.
Burnouf
French
शूर्प शूर्प
m.
n.
mesure de deux द्रोणस्।
Van.
-- F. शूर्पी petit van servant de Jouet d'enfant.
Np. cf.
शूर्पनखा।
शूर्पक
m.
np. d'un démon ennemi de Kāma.
शूर्पकर्ण
m.
éléphant [dont l'oreille est grande comme un
van].
शूर्पनखा
f.
np. de la sœur de Rāvaṇa.
शूर्पपर्णी
f.
phaseolus trilobus.
शूर्पयामि (dén. ) mesurer [avec un शूर्प].
शूर्पवात
m.
vent produit par le van.
शूर्पश्रुति cf. शूर्पकर्ण।
Stchoupak
French
शूर्प-
nt. van.
°कर्ण- a. qui a des oreilles comme des vans (Gaṇeśa)
°कर्ण-पुट- id.
°णखा- (-ई- °नखा- -ई-)
f.
n.
d'une Rākṣasī, sœur de
Rāvaṇa.