| YouTube Channel

शुष् (zuS)

 
शब्दसागरः
English
शुष्(औ, ॡ)औशुषॣ r. 4th cl. (शुष्यति)
1. To dry.
2. To be withered.
Capeller Eng
English
1 शुष् शु॑ष्यति (°ते) dry, wither, fade.
C.
शोषयति
(°ते) make dry, dry up, parch, emaciate, afflict, destroy. अनु
dry by slow degrees or after another. उद्, समुद्, उप, परि, वि, सम्
dry or shrink in
C.
make dry, dry up.
2 शुष् शुष॑ति blow, hiss (of a snake). hiss,
whistle, yell
gasp, exert one's self, endeavour to attain or
accomplish.
Yates
English
शुष् (य) शुष्यति 4.
a. To dry.
Apte
English
शुष् [śuṣ], 4
P.
(शुष्यति, शुष्क)
To be dried, become dry or parched up
तृषा शुष्यत्यास्ये पिबति सलिलं स्वादु सुरभि
Bh.*
3.92.
To be withered.
To languish, become emaciated
अपि स्थाणुवदासीनः शुष्यन् परिगतः क्षुधा
Pt.*
1.49.
To be afflicted or distressed.
Caus.
(शोषयति-ते)
To dry up, wither, parch
शोषयति मारुतः
Bg.*
2.23.
To emaciate.
To destroy.
To extinguish.
To drain, suck up, absorb.
To exhaust, empty.-With उद्, परि
to be dried up, dry up
सीदन्ति मम गात्राणि मुखं परिशुष्यति
Bg.*
1.29
विह्वलसत्त्वसंकुलः परिशुष्यन्नभवन् महाह्रदः
Bk.*
1.42.
to pine, decay, wither
इमाः शून्यमया वाचः शुष्यमाणेन भाषिताः
Rām.*
3.55. 36
अस्मत्कृते परिशुष्यति काचिदन्या
Bh.*
2.2. -वि, -सम् to be dried up.
Apte 1890
English
शुष् {c4c} P. (शुष्यति, शुष्क) 1 To be dried, become dry or parched up
तृषा शुष्यत्यास्ये पिबति सलिलं स्वादु सुरभि Bh. 3. 92.
2 to be withered.
3 To languish, become emaciated
Pt. 1. 49.
4 To be afflicted or distressed.
Caus. (शोषयति-ते) 1 To dry up, wither, parch
शोषयति मारुतः Bg. 2. 23.
2 To emaciate.
3 To destroy.
4 To extinguish.
5 To drain, suck up, absorb.
6 To exhaust, empty.
WITH उद
परि 1 to be dried up, dry up
Bk. 10. 41
Bg. 1. 29.
2 to pine, decay, wither. -वि, -सं to be dried up.
Monier Williams Cologne
English
1. शुष् (prob. for orig. सुष्, सुस्)
cl.
4.
P.
(Dhātup. xxvi, 74) शु॑ष्यति (mc. also °ते
pf. शुशोष
aor.
अशुषत्
fut. शोष्टा, शोक्ष्यति
inf.
शोष्टुम्
ind.
p.
-शु॑ष्य,
Br.
),
to dry, become dry or withered, fade, languish, decay,
AV.
&c.
&c.
:
Caus.
शोषयति (aor. अशूशुषत्), to make dry, dry up, wither, parch,
AV.
&c.
&c.
to afflict, injure, hurt, extinguish, destroy,
MBh.
:
Desid.
शुशुक्षति
Gr.
:
Intens.
शोशुष्यते, शोशोष्टि, ib.
शुष् [cf. Gk. αὔω for σαύσω
Lat.
siccus
Slav.
sǔchati
Lith.
susù, sausiù, saúsas
&c.
]
2. शुष् (ifc. ) drying, withering,
Pāṇ.
iv, 3, 166,
Vārtt.
1
drying up, parching (See पर्न-शुष्).
3. शुष् (cf. श्वस्)
cl.
6.
P.
शुष॑ति (1. sg. also -शुषे॑ and
p.
-शुषाण
See आ-√ शुष्). to hiss (as a serpent),
RV.
i, 61, 10.
Monier Williams 1872
English
शुष् शुष् (thought to be for सुष्, which
again was probably for an original सुस्),
cl. 4. P. शुष्यति (ep. also A. -ते), शुशोष, शोक्ष्-
यति, अशुषत्, शोष्टुम्, to dry, become dry, dry
up
to wither, become withered
to languish, be-
come emaciated
to be afflicted: Caus. शोषयति,
-ते, -यितुम्, Aor. अशूशुषत्, to make dry, dry up,
wither, parch
to emaciate
to destroy
to extinguish:
Desid. शुशुक्षति: Intens. शोशुष्यते, शोशोष्टि
[cf. Zend hushka: Gr. σαυαρός, σαυσαρισμός,
σαυκός (= शुष्क), σαυχμός, αὐχμός, σαχνός,
αὔω, αὖος, αὐστηρός: Lat. siccus: Goth. siuk,
sauht: Old Germ. siuh, siuchi, siuhjan, suht:
Angl. Sax. seoc, seac, sioc, sic, suht: Slav. such,
‘dry:’ Lith. sausa-s: Hib. seacadh, ‘parched,
frozen
sioc, ‘frost
sican.]
Macdonell
English
शुष् 1. ŚUṢ, Ⅳ. P. (Ā. metr.) śúṣya, 🞄become dry or parched, wither
cs. śoṣáya, P. (Ā. metr.) dry up, wither, parch 🞄(V., C.)
destroy (C.): pp. śoṣita. anu, 🞄gradually dry up (int.), wither away
wane 🞄after (ac.). ud, dry up (int.)
cs. dry up, 🞄wither (tr.). upa, cs. id. pari, be dried up, 🞄shriveled
cs. dry up, wither (tr.), emaciate. 🞄prati, be blighted (fame
RV.¹). vi, be 🞄dried up, wither away
cs. dry up, wither 🞄(tr.). sam, be dried up
cs. dry up (tr.).
शुष् 2. ŚUṢ, Ⅵ. P. śuṣá [weak form of 🞄√ śvas], hiss (of a snake
RV.). ā, Ā. 🞄whizz (stone): only pr. pt. ā-śuṣāṇá
aspire, 🞄[Page317-2] 🞄be eager to fulfil (RV.)
only ā́ śuṣe and 🞄ā-śuṣāṇá.
शुष् śuṣ,
a.
(—°) drying up, withering (tr. & 🞄int.).
Benfey
English
शुष् शुष् (for सुष्, and that for
original सुस्
श् for स्, by the assimilating
influence of ष्), i. 4, Par. (in epic
poetry also Ātm. , Rām. 2, 96, 34),
1.
To become dry, literally and figura-
tively, Rām. 2, 69, 19
MBh. 2, 1685
3, 591.
2. To be withered, to be
afflicted, Draup. 6, 11. Ptcple. of the
pf. pass. शुष्क।
1. Dried up, Pañc.
51, 5
dry, Pañc. ii. d. 96.
2. Cause-
less, Pañc. 172, 1.
3. Unprofitable.
4. Offensive, Man. 11, 35. Caus.
1. To
dry up, Pañc, i. d. 117
MBh. 3, 189
2. To emaciate, Man. 6, 24.
3. To
destroy, Gīt. 12, 5. -- With the prep.
उद् उद्, Caus.
1. To dry up, Rām.
2, 64, 65.
2. To emaciate, Chr. 57,
23. -- With समुद् सम्-उद्, To become
dried up, Bhaṭṭ. 16, 17. -- With उप उप,
Caus.
1. To dry up, MBh. 3, 12874.
2. To emaciate, MBh. 1, 4624. -- With
परि परि,
1. To become dried up
and withered, Rām. 2, 30, 25.
2.
To be afflicted, Chr. 12, 25. परि-
शुष्क,
1. Completely dry, Rām. 2,
59, 9.
2. Withered.
3. Emaciated,
Rām. 4, 16, 35. Caus. To emaciate,
Pañc. 182, 11. -- With वि वि, विशुष्क,
1. Very dry, thirsty, Ṛt. 1, 15
2.
Withered, Mālat. 78, 4. Caus. To dry
up, MBh. 3, 10767. -- With सम् सम्,
To be dried up, MBh. 1, 8230. सं-
शुष्क, Completely dry, Ṛt. 1, 22.
Caus. To dry up, Ragh. 6, 36. -- Cf.
σαυσαρός, σαυκός (= शुष्क for सुस् +
क), σαυχμός, αὐχμός, σαχνός, αὔω, αὖος, αὐστηρός
Lat. siccus (= शुष्क for
सुस् + क)
Goth. siuk
A.S. seoc, seac,
sioc, sic
O.H.G. siuh, siucī, siuhjan
Goth. sauht
A.S. and O.H.G. suht.
Apte Hindi
Hindi
शुष्
"दिवा* पर* , " - -
"सूखना, शुष्क होना, खुश्क होना"
शुष्
"दिवा* पर* , " - -
मुर्झा जाना
शुष्
"दिवा* उभ*, प्रेर* , " - -
"सुखाना, मुर्झाना, खुश्क होना"
शुष्
"प्रेर* , " - -
कृश करना
L R Vaidya
English
Suz {% vi. 4P (pp. शुष्क
pres. शुष्यति) %} 1. To become dry
2. to be withered.With परि-, to dry up, to wither, to pine.With सम्-, to be dried up.
Bopp
Latin
शुष् 4. P. arescere, siccari. A. 8. 8.: अस्त्रं विशोषणम्…
प्राहिणवङ् घोरम् अशुष्यत् तेन वै जलम्
DR. 6. 11.:
किन् ते मुखं शुष्यति
MAH. 3. 591.: शुष्येत् तोयनि-
धिः. Etiam A. R. Schl. II. 96. 34.: शुष्यमानान्. --
Caus. siccare. BH. 2. 23.: नचै ऽनङ् क्लेदयन्त्य् आपो
शोषयति मारुतः
A. 8. 9. (शुष् non e कुष् -v. p.
340. - sed e सुष् ortum esse videtur, quâ formâ nituntur
zend. 𐬵𐬎𐬴𐬐𐬀 hus'ka siccus, v. शुष्क, slav. sûch sic-
cus, v. gr. comp. 255. m., lith. sáusa-s id., gr. σαυσαϱός, σαυσαϱισμός,
lat. siccus per assim. e. sis-cus =
शुष्क q. v.
hib. seacadh «parched, dried, frozen, hard»,
seacaighim «I parch, dry, freeze», sioc «frost», sican
id.)
c. उत् Caus. exsiccare. R. Schl. II. 64. 65.: शोक उच्छो-
«षयति प्राणान् वारिस्तोकम् इवा» तपः.
c. उप Caus. id. MAH. 1. 4624.
c. परि i. q. simpl. BH. 1. 29.
c. वि Caus. siccare. MAH. 1. 1336. 3. 10767.
c. सम् A. siccari. MAH. 1. 8230.: धाराः…खेसमशुष्यन्त.
-- Caus. siccare. RAGH. 6. 36.
Lanman
English
√śuṣ (śúṣyati
-śúṣya). be dry, dry up
[for *suṣ (see śaśa), as shown by Avestan
√hush, ‘dry’: cf. αὕω, ‘dry’
Syracusan
σαυ-κός, ‘dry’
AS. seārian, ‘dry up,
denom. of seār, Eng. sear.]
Kridanta Forms
Sanskrit
शुष् (शु॒षँ꣡ शोषणे - दिवादिः - अनिट्)
ल्युट् = शोषणम्
अनीयर् = शोषणीयः - शोषणीया
ण्वुल् = शोषकः - शोषिका
तुमुँन् = शोष्टुम्
तव्य = शोष्टव्यः - शोष्टव्या
तृच् = शोष्टा - शोष्ट्री
क्त्वा = शुष्ट्वा
ल्यप् = प्रशुष्य
क्तवतुँ = शुष्कवान् - शुष्कवती
क्त = शुष्कः - शुष्का
शतृँ = शुष्यन् - शुष्यन्ती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
शुष्
मूलधातुः:
शुष
धात्वर्थः:
शोषणे
गणः:
दिवादिः
कर्मकत्वं:
अकर्मकः
इट्त्वं:
अनिट्
उपग्रहः:
परस्मैपदी
रूपम्:
शुष्यति
अनुबन्धादिविशेषः:
पुषादिः
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
शुष्, परिशुष्
verb
जलस्नेहादीनां न्यूनीभवनानुकूलः व्यापारः।
"अत्यौष्णतया सरांसि शुष्यन्ति।"
Synonyms:
निःश्वस्, निश्वस्, विनिःश्वस्, विनिश्वस्, श्वस्, क्ष्विद्, क्ष्विड्, शरशराय, शुष्
verb
सर्पस्य शब्दनानुकूलः व्यापारः।
"भुजङ्गः स्फटम् उन्नीय निःश्वसिति।"
Synonyms:
शुष्, शोषं या, शोषं गम्, आश्यै, नीरसीभू, शुष्कीभू
verb
स्नेहरहितभावानुकूलः व्यापारः।
"तीव्रेण आतपेन क्षुपाः शुष्यन्ति।"
Synonyms:
परिम्लै, जॄ, परिशुष्, पै, प्रग्लै, प्रतिशुष्, प्रम्लै, विम्लै, विशुष्, शुष्
verb
पुष्प-पत्र-क्षुपादीनां उच्छुष्कीभवनानुकूलः व्यापारः।
"अत्युष्णतया केचन क्षुपाः पर्यम्लायन्।"
Synonyms:
म्लै, प्रम्लै, परिम्लै, प्रम्लानीभू, शुष्, शॄ
verb
कान्तेः तेजोहानानुकूलव्यापारः।
"दुर्वार्तां श्रुत्वा तस्य मुखम् अम्लायत।"
Capeller
German
1. शुष्, शु॑ष्यति (°ते) trocknen, dörren,
welken. Caus. शोष॑यति (°ते) tronknen,
dörren (trans.), welken machen, ver-
vernichten .उद्, परि, वि u. सम् eintrocknen
(intr.). Caus. ausdörren.
2. शुष्, शुष॑ति zischen, pfeifen. dass.,
nur आशुषाण॑.
Grassman
German
1. √śuṣ, 1〉 trocken, dürr werden
2〉 vertrocknen, verschmachten vor Begierde [I.] nach jemand [A.], oder nach jemand [L.] schmachten. [Page1408] Ebenso mit ní. Im RV. nur mit práti verdorren, zusammenschrumpfen in bildlichem Sinne.
Stamm śúṣya (betont AV. 6, 139, 2):
(-a) kā́mena mā́m AV. 6, 139, 2.
-atu 1〉 āsíam AV. 6, 139, 2. 2〉 máyi te hṛ́dayam AV. 6, 139, 2. práti yáśas asya (dípsatas) {620, 11}.
(-antu) 2〉 kā́mena mā́m AV. 6, 9, 1.
(Verbale śúṣ)
in parṇa-śuṣ (trocken machend), phalapākaśuṣ siehe BR.
2. √śuṣ, schnaufen, siehe śvas.
√śvas, √śuṣ, bezeichnet das Geräusch bei starkem Athemholen
daher 1〉 schnaufen bei heftiger Bewegung oder Arbeit
2〉 Wuth schnauben von Dämonen
3〉 zischen von Gänsen und Feuer im Wasser. Intens. verstärkend in Bed. 1 und 2.
Mit abhí 1〉 schnaufen von Agni
2〉 aufstossen (vom Magen).
ā́ 1〉 schnaufen bei angestrengter Arbeit
2〉 anfachen [A.]
3〉 in Thätigkeit setzen [A.]
4〉 anregen, erregen.
úd aufathmen, aufwallen in ucchvāsá.
úpa Caus. mit Brausen erfüllen [A.].
Stamm I. śvas:
-siti 3〉 apsú haṃsás sī́dan (agnís) {65, 9}. [Page1434]
Stamm II. śuṣ:
-ṣe ā́ 4〉 (índram) rā́dhase mahé {702, 16}.
Stamm des Caus. śvāsaya:
-a úpa pṛthivī́m utá dyā́m {488, 29} (dundubhe).
Part. śvasát:
-án abhi 1〉 stanáyan eti nā́nadat {140, 5}.
-ántam 1〉 (agním) {179, 4}. 2〉 dānavám {383, 4}
(vṛtrám) {641, 11}.
-ántas 1〉 vṛ́ṣaṇas {920, 6}.
śuṣāṇá [von Stamm II.]:
-ás ā 1〉 jaritā́ grā́vā‿ iva {390, 4} (íyarti vā́cam bṛhát 〰).
-ā́s ā 2〉 ṛtám {297, 13}
{298, 14}. _{298, 16}. 3〉 sā́ptam {210, 7}. 4〉 {147, 1}.
-ā́sas [m.] ā 3〉 iṣṭī́s {609, 8}.
-ā́sas [f.] ā 4〉 kṣitáyas mithás árṇasātau {320, 4}.
Part. des Intens. śā́śvasat:
-atas 2〉 etā́n {874, 6}.
-adbhis 1〉 (áśvais) {30, 16} (neben pópruthadbhis).
Verbale śvás als Inf.:
-ásas abhi 2〉 bhīmásya vṛ́ṣṇas jaṭhárāt {918, 8} (abhiśvása zu streichen).
Burnouf
French
*शुष् शुष्। शुष्यामि 4
p. शुशोष
f2.
शोक्ष्यामि
a2. अशुषम्
pp. (ou a.) शुष्क। Se sécher,
se dessécher: शुष्यति जलम् l'eau s'évapore
शुष्यति मे
कण्ठस् mon gosier se dessèche.
Au fig. dépérir.
Stchoupak
French
शुष्-
{%śuṣyati -te
śoṣayati -te %} (शोष्यते) -- se sécher, se
dessécher, se flétrir
caus. sécher, dessécher
abattre, détruire.