| YouTube Channel

शुद्धात् (zuddhAt)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“छृदी सन्दीपने”@} 2 ‘छृद--’ इति केचित् पठन्ति।
‘छृदी सन्दीपने वा णौ छर्दयेच्छर्दतीत्युभे।
छृन्ते छृणत्तीति पदे दीप्तिदेवनयोः श्नमि।।’ 3 इति देवः।
अस्य धातोः आधृषीयत्वेन णिज्विकल्पः।
ण्यन्तात्, णिजभावपक्षे शुद्धात् शुद्ध- प्रकृतिकसन्नन्तात्-यङन्ताच्च छर्दकः र्दिका, छर्दकः-र्दिका, 4 चिच्छर्दिषकः-षिका, चरीच्छृदकः-दिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि रौधादिकछर्दतिवत् 5 ज्ञेयानि।
निष्ठायाम्- 6 छर्दितः।
ण्यन्तात् सनि तु इमानि रूपाणीति विशेषः।
चिच्छर्दयिषकः-षिका, चिच्छर्दयिषिता-त्री, चिच्छर्दयिषन्-न्ती, चिच्छर्द- यिषिष्यन्-न्ती-ती, चिच्छर्दयिषमाणः, चिच्छर्दयिषिष्यमाणः, 7 चिच्छर्दयिट्- यिषौ-यिषः, चिच्छर्दयिषितः-तवान्, चिच्छर्दयिषुः, चिच्छर्दयिषितव्यम्, चिच्छर्दयिषणीयम्, चिच्छर्दयिष्यम्, ईषच्चिच्छर्दयिषः-दुश्चिच्छर्दयिषः- सुचिच्छर्दयिषः, चिच्छर्दयिष्यमाणः, चिच्छर्दयिषितुम्, चिच्छर्दयिषा, चिच्छर्दयिषणम्, चिच्छर्दयिषित्वा, प्रचिच्छर्दयिष्य, चिच्छर्दयिषम् २, चिच्छर्दयिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(५७४)
02
=>
(१०-चुरादिः-१८२१। सक। सेट्। उभ। आधृषीयः)
03
=>
(श्लो। ११५)
04
=>
[[२। ‘सेऽसिचि--’ (७-२-५७) इति इड्विकल्पः नास्य धातोर्भवति। तत्र रुधादि- साहचर्येण, ‘उ छृदिर्--’ इति रौधादिकधातोरेव ग्रहणात्। अत एवात्र धातौ ईदित्करणं सार्थकम्। अन्यथा, णिजभावपक्षे, ‘सेऽसिचि-’ (७-२-५७) इतीड्वि- कल्पनेन, ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्णिषेधे सिद्धे ईदित्करणं व्यर्थं स्यात्। प्रकृते तु णिजभावपक्षे शुद्धे ‘श्वीदितः--’ (७-२-१४) इतीण्णिषेधः।]]
05
=>
(५७३)
06
=>
[[आ। ‘प्रजहार हरिं रणेष्वतर्पन् सुदृढं छर्दितमन्युरप्रदर्भन्।।’ धा। का। ३। ४९।]]
07
=>
[[३। अतो लोपे जश्त्वचर्त्वयोः रूपम्।]]