| YouTube Channel

शुठि (zuThi)

 
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
शुण्ठ्
मूलधातुः:
शुठि
धात्वर्थः:
शोषणे, प्रतिघाते
गणः:
भ्वादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
परस्मैपदी
रूपम्:
शुण्ठति
धातुः:
शुण्ठ्
मूलधातुः:
शुठि
धात्वर्थः:
शोषणे
गणः:
चुरादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
उभयपदी
रूपम्:
शुण्ठयति-ते
धातुप्रदीपः
Sanskrit
शुठिँ शुठि शोषणे
- शुण्ठति शुण्ठः शुण्ठी पचाद्यजन्ताद् गौरादिङीष् ।। 346 ।।
शुठिँ शुठि शोषणे
- शुण्ठयति 107
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
शुठिँ शुठि गतिप्रतिघाते
- शुण्ठति शुठ इति दुर्गः-शोठति 334
शुठिँ शुठि शोषणे
- शुण्ठति शुण्ठी एनं कौशिको नाध्यैष्ट चुरादौ (1095) शुण्ठयति 337
शुठिँ शुठि शोषणे
- शुण्ठयति शुण्ठि विश्वा [केचिदेनमकारान्तं पठन्ति, लक्ष्यतस्तदपि प्रमाणम् ] चन्द्रो भ्वादिना (1240) साधयति 104
धातुवृत्तिः
Sanskrit
शुठिँ शुठि (अर्थः) शोषणे
( शुण्ठति शुण्ठः शुण्ठी ) शोठतीति गतिप्रतिघाते गतः 340
शुठिँ शुठि (अर्थः) शोषणे
( शुण्ठयति शुष्ठति ) अत्र क्षीरस्वामी केचिदेनमकारान्तं पठन्ति, लक्ष्यतस्तदपि प्रमाणमिति, एवं तु आलस्ये इति पूर्वत्रैव शोषणमपि निर्दिशेत् शोषणे शोठयतीति प्रयोगो दृष्टश्चेत् शोठयतेरनेकार्थत्त्वेन निर्वाह्यः, तस्माच्छुठि शोषणइति युक्तः पाठः अस्येदित्त्_वादेव शुण्ठतीति सिद्धे भ्वादौ शुणठेः पाठः प्रपञ्चार्थः 111
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“शुठि खण्डनप्रमर्दनयोः”@} 2 ‘-- गतिप्रतिघाते’ इति क्षीरस्वामी।
‘शुठ--’ इति दुर्गः।
पुरुषकारे तु “‘शूठ गति…’ इति क्षीरस्वामी” इत्युक्तम्
परं तु क्षीरतरङ्गिण्यां ‘शुठ’ इत्येव दृश्यते।
शुण्ठकः-ण्ठिका, शुण्ठकः-ण्ठिका, शुशुण्ठिषकः-षिका, शोशुण्ठकः-ण्ठिका
इत्यादिकानि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककुण्ठतिवत् 3 ऊह्यानि।
शुण्ठी ओषधिमूलिकाविशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१७२९)
02
=>
(१-भ्वादिः-३४१-। सक। सेट्। पर।)
03
=>
(२०९)
1 {@“शुठि शोषणे”@} 2 ‘शुण्ठयेत् शुण्ठतीत्येवं शोषणे णौ शपि क्रमात्।।’ 3 इति देवः।
शुण्ठकः-ण्ठिका, शुण्ठकः-ण्ठिका, शुशुण्ठिषकः-षिका, शोशुण्ठकः-ण्ठिका
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककुण्ठतिवत् 4 ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१७३०)
02
=>
(१-भ्वादिः-३४४। सक। सेट्। पर।)
03
=>
(श्लो। ८०)
04
=>
(२०९)
1 {@“शुठि शोषणे”@} 2 ‘शुण्ठयेत् शुण्ठतीत्येवं शोषणे णौ शपि क्रमात्।’ 3 इति देवः।
शुण्ठकः-ण्ठिका, शुशुण्ठयिषकः-षिका
शुण्ठयिता-त्री, शुशुण्ठयिषिता-त्री
इत्यादिकानि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककुण्ठयतिवत् 4 ऊह्यानि।
कर्मणि क्तप्रत्यये 5 संशुण्ठितः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१७३१)
02
=>
(१०-चुरादिः-१६४६। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
(श्लो। ८०)
04
=>
(२१०)
05
=>
[[आ। ‘संशुण्ठिताहितमदेन विजोडितोऽसि।।’ धा। का। ३-२७।]]