| YouTube Channel

शुकः (zukaH)

 
Apte
English
शुकः [śukḥ], [शुक्-क]
A parrot
आत्मनो मुखदोषेण बध्यन्ते शुकसारिकाः Subhāṣ तुण्डैराताम्रकुटिलैः पक्षैर्हरितकोमलैः । त्रिवर्ण- राजिभिः कण्ठैरेते मञ्जुगिरः शुकाः ॥ Kāv.2.9.
The Śirīṣa tree.
N.
 of a son of Vyāsa. (He is said to have been born from the seed of Vyāsa. which fell at the sight of the heavenly nymph Ghṛitāchī while roaming over the earth in the form of a female parrot. Śuka was a born philosopher, and by his moral eloquence successfully resisted all the attempts of the nymph Rambhā to win him over to the path of love. He is said to have narrated the Bhāgavata Purāṇa to king Parīkṣit. His name has become proverbial for the most rigid observer of continence.]
कम् Cloth, clothes.
A helmet.
A turban.
The end or hem of a garment.Comp. -अदनः the pomegranate tree. -कूटः a garland fixed over two pillars. -तरुः, -द्रुमः the Śirīṣa tree.-तुण्डः a particular position of hands. -तुण्डकम् a kind of cinnabar. -देवः
N.
 of Śuka. -नास
a.
 having an aquiline nose.
(सः)
N.
 of the minister of Tārāpīḍa.
a particular ornament on a house.
N.
 of several plants. -नासिका an aquiline nose. -पुच्छः sulphur.-पुष्पः, -प्रियः the Śirīṣa tree. (-या) the rose-apple.-वल्लभः the pomegranate. -वाहः an epithet of Cupid.-सप्ततिः
N.
 of 7 stories related by a parrot.
Apte 1890
English
शुकः [शक्-क] 1 A parrot
आत्मनो मुखदे षेण बध्यंते शुकसारिकाः Subhāṣ.
तुंडैराताब्रकुटिलैः पक्षैर्हरितकोमलैः । त्रिवर्णराजिभिः कण्ठैरेते मजुगिरः शुकाः ॥ Kāv. 2. 9.
2 The Śirīṣa tree.
3 N. of a son of Vyāsa. [He is said to have been born from the seed of Vyāsa which fell at the sight of the heavenly nymph Ghṛtācī while roaming over the earth in the form of a female parrot. Śuka was a born philosopher, and by his moral eloquence successfully resisted all the attempts of the nymph Rambha to win him over to the path of love. He is said to have narrated the Bhāgavata Purāṇa to king Parīkṣit. His name has become proverbial for the most rigid observer of continence].
कं 1 Cloth, clothes.
2 A helmet.
3 A turban
4 The end or hem of a garment.
Comp.
अदतः the pomegranate tree.
तरुः,
द्रुमः the Sirīsha tree.
देवः N. of Suka.
नास a. having an aquiline nose. (
सः) N. of the minister of Tārāpīḍa.
नासिका an aquiline nose.
पुच्छः sulphur.
पुष्पः,
प्रियः the Śirīṣa tree. (
या) the rose-apple.
वल्लभः the pomegranate.
वाहः an epithet of Cupid.
Hindi
Hindi
तोता (पु)
Apte Hindi
Hindi
शुकः
पुं*
 - शुक् + क
तोता
शुकः
पुं*
 - शुक् + क
सिरस का पेड़
शुकः
पुं*
 - शुक् + क
व्यास का एक पुत्र
शुकः
पुं*
 - "शिव+कक्, संप्रसारणम्"
"प्रकिण्व, सुरामण्ड"
शुकः
पुं*
 - "शिव+कक्, संप्रसारणम्"
खमीर
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 शुकः
noun
रावणस्य गुप्तचरः।
"शुकः रामलक्ष्मणयोः प्रशंसाम् अकरोत् अतः रावणः अतीव क्रुद्धः अभवत्।"
Synonyms:
 शुकदेवः, शुकः, अरणीसूतः, ब्रह्मरातः
noun
वेदव्यासस्य पुत्रः।
"शुकदेवः ज्ञानी आसीत्।"
Synonyms:
 शुकः, कीरः, वक्रचञ्चुः, वक्रतुण्डः, रक्ततुण्डः, चिमिः, चिरिः, रक्तपादः, कुमारः, किङ्किरातः, फलाशनः, फलादनः, दाडिमप्रियः, मेधावी, हरिः
noun
खगविशेषः- यः हरितवर्णीयः खगः मनुष्यवाचः अनुकरणं करोति तथा च नैकेषु गृहेषु दृश्यते।
"पञ्जरे शुकः राम राम इति वदति।"
Synonyms:
 शुकः
noun
एकः असुरः ।
"शुकस्य उल्लेखः हरिवंशे वर्तते"
Synonyms:
 शुकः
noun
एकः सैनिकः ।
"शुकस्य उल्लेखः महाभारते वर्तते"
Synonyms:
 शुकः
noun
व्यासस्य पुत्रः ।
"शुकस्य उल्लेखः महाभारते वर्तते"
Synonyms:
 शुकः
noun
एकम् अस्त्रम् ।
"शुकस्य उल्लेखः महाभारते वर्तते"
Synonyms:
 शुकः
noun
गन्धर्वाणाम् एकः राजा ।
"शुकस्य उल्लेखः रामायणे वर्तते"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: शुकः
Root: शुक
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ शुकः इति पक्षिविशेषः
Meaning(s):
⇒ Parrot
Shloka(s):
2|3|25|1 ► शुकस्त्रिकेतुर्मेधावी श्रीमान् वाग्मी फलाशनः। (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
2|3|25|2 ► दरणो दण्डिकीरौ च लोपालोपायिके समे॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|3|25|1 ⇢ शुकः (शुक) (पुं) ⇒ Parrot ⇒ शुकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|25|1 ⇢ त्रिकेतुः (त्रिकेतु) (पुं) ⇒ Parrot ⇒ शुकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|25|1 ⇢ मेधावी (मेधाविन्) (पुं) ⇒ Parrot ⇒ शुकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|25|1 ⇢ श्रीमन्तः (श्रीमत्) (पुं) ⇒ Parrot ⇒ शुकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|25|1 ⇢ वाग्मी (वाग्मिन्) (पुं) ⇒ Parrot ⇒ शुकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|25|1 ⇢ फलाशनः (फलाशन) (पुं) ⇒ Parrot ⇒ शुकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|25|2 ⇢ दरणः (दरण) (पुं) ⇒ Parrot ⇒ शुकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|25|2 ⇢ दण्डी (दण्डिन्) (पुं) ⇒ Parrot ⇒ शुकः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|25|2 ⇢ कीरः (कीर) (पुं) ⇒ Parrot ⇒ शुकः इति पक्षिविशेषः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पक्षी
जातिः ➡ पक्षी
Tamil
Tamil
சு’க: : கிளி, சுக முனிவர்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: शुकः
Root: शुक
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ poet
⇒ parrot
⇒ flea tree [Albizia lebbeck - Bot.]
⇒ jackal's thorn plant [Ziziphus oenoplia - Bot.]
Shloka(s):
2|5|21|2 ► आतायिचिल्लौ दाक्षाय्यगृध्रौ कीरशुकौ समौ॥ (सिंहादिवर्गः)
3|3|175|2 ► शुकाहिकपिभेकेषु हरिर्ना कपिले त्रिषु॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|5|21|2 ⇢ कीरः (कीर) (पुं)
➠ 2|5|21|2 ⇢ शुकः (शुक) (पुं) ⇒ poet, parrot, flea tree [Albizia lebbeck - Bot.], jackal's thorn plant [Ziziphus oenoplia - Bot.]
➠ 3|3|175|2 ⇢ हरिः (हरि) (पुं) ⇒ men, bay, sun, lion, horse, green, tawny, steed, brown, people, yellow, monkey, fallow, bearing, of yama, of ziva, greenish, carrying, of zukra, of a metre, of a demon, of a world, pale yellow, of a mountain, fawn-coloured, reddish brown, name of indra, name of brahmA, name of a dAnava, sign of the zodiac Leo, name of a son of garuDa, name of a son of parAvRt, name of a son of parAjit, name of a son of akampana, name of a son of tArakAkSa, wind or name of god of wind, of a particular high number, of various authors and scholars, yellow or reddish brown or green, name of a worshipper, name of viSNu, particular class of gods under manu tAmasa
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ शुकगणः
परा_अपरासंबन्धः ➡ पक्षी
जातिः ➡ पक्षी
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शुकः,
पुं,
 (शुभ दीप्तौ + कप्रत्ययेन साधुः । उणा०३ । ४२ ।) पक्षिविशेषः । शुया इति वङ्ग-भाषा । शुगा इति हिन्दी भाषा । तत्पर्य्यायः ।कीरः २ । इत्यमरः ॥
वक्रतुण्डः ३ । मेधावी ४दाडिमप्रियः ५ रक्ततुण्डः ६ वक्रचञ्चः ७ चिमिः८ चिमिकः ९ । इति शब्दरत्नावली ॥
शूकः१० प्रियदर्शनः ११ । इति जटाधरः ॥
मञ्जु-पाठकः १२ । (यथा, आर्य्यासप्तशत्याम् । ३८१ ।“प्रकटयति रागमधिकं लपनमिदं वक्रिमाण-मावहति ।प्रीणयति च प्रतिपदं दूति शुकस्येव दयितस्य ॥
”अस्य मांसगणाः । परमवृष्यत्वम् । विपाकेगुरुत्वम् । शीतलत्वन् । कासश्वासक्षयहरत्वम् ।संग्राहित्वम् । लघुत्वम् । दीपनत्वञ्च । इतिराजनिर्घण्टः ॥
* ॥
तस्य शुभसूचकत्वं यथा, “वामः पठन् राजशुकः प्रयाणेशुभं भवेद्दक्षिणतः प्रवेशे ।वनेचराः काष्ठशुकाः प्रयातुःस्युः सिद्धिदाः संमुखमापतन्तः ॥
”इति वसन्तराजशाकुने ८ वर्गः ॥
* ॥
व्यासपुत्त्रः । स च परीक्षिताय श्रीमद्भागवतंश्रावयामास । तस्योत्पत्त्यादिर्यथा । हरिवंशेवायवीये च ।“पराशरकुलोत्पन्नः शुको नाम महायशाः ।व्यासादरण्यां सम्भूतो विधूमोऽग्निरिव ज्वलन्स तस्यां पितृकन्यायां पीवर्य्यां जनयिष्यति ।कृष्णं गौरं प्रभुं शम्भुं तथा भूरिश्रुतं जयम् ॥
कन्यां कीर्त्तिमतीं षष्ठीं योगिनीं योगमातरम् ।ब्रह्मदत्तस्य जननीं गृहीणीमनुहस्य च ॥
”इति विष्णुपुराणे ४ अंशे १९ अध्यायटीकायांश्रीधरस्वामी ॥
वह्निपराणे प्रजापतिसर्गनामा-ध्यायेऽप्ये वम् ॥
* ॥
अपि च ।“द्वैपायनाच्छुको जज्ञे भगवानेष शङ्करः ।अंशेनैवावतीर्य्योर्व्यां संप्राप परमं पदम् ॥
शुकस्याप्यभवन् पुत्त्राः पञ्चात्यन्ततपस्विनः ।भूरिश्रवाः प्रभुः शम्भुः कृष्णो गौरश्च पञ्चमः ।कन्या कीर्त्तिमती चैव योगमाता धृतव्रता ॥
”इति कौर्म्मे १७ अध्यायः ॥
* ॥
(अस्यान्यविधोत्पत्तिविवरणं यथा, देवीभाग-वते । १ । १४ । १ -- २३ ।श्रीसूत उवाच ।“दृष्ट्वा तामसितापाङ्गीं व्यासश्चिन्तापरोऽभवत् ।किं करोमि न मे योग्या देवकन्ये यमप्सराः ॥
एवं चिन्तयमानन्तु दृष्ट्वा व्यासं तदाप्सराः ।भयभीता हि सञ्जाता शापं मां विसृजेदयम् ॥
सा कृत्वाथ शुकीरूपं निर्गता भयविह्वला ।कृष्णस्तु विस्मयं प्राप्तो विहङ्गीं तां विलोकयन् ॥
कामस्तु देहे व्यासस्य दर्शनादेव सङ्गतः ।मनोऽतिविस्मितं जातं सर्व्वगात्रेषु विस्मितः ॥
स तु धैर्य्येण महता निगृह्णन् मानसं मुनिः ।न शशाक नियन्तुञ्च स व्यासः प्रसृतं मनः ॥
बहुशो गृह्यमाणञ्च घृताच्या मोहितं मनः ।भावित्वान्नैव विधृतं व्यासस्यामिततेजसः ॥
मन्थनं कुर्व्वतस्तस्य मुनेरग्निचिकीर्षया ।अरण्यामेव सहसा तस्य शुक्रमथापतत् ॥
सोऽविचिन्त्य तथा पातं ममन्थारणिमेव च ।तस्माच्छुकः समुद्भूतो व्यासाकृतिमनोहरः ॥
विस्मयं जनयन् बालः संजातस्तदरण्यजः ।यथाध्वरे समिद्धोऽग्निर्भाति हव्येन दीप्तिमान् ॥
व्यासस्तु सुतमालोक्य विस्मयं परमङ्गतः ।किमेतदिति सञ्चिन्त्य वरदानाच्छिवस्य वै ॥
तेजोरूपी शुको जातोऽप्यरणीगर्भसम्भवः ।द्वितीयोऽग्निरिवात्यर्थं दीप्यमानः स्वतेजसा ॥
विलोकयामास तदा व्यासस्तु मुदितं सुतम् ।दिव्येन तेजसा युक्तं गार्हपत्यमिवापरम् ॥
गङ्गाम्भः स्नापयामास समागत्य गिरेस्तदा ।पुष्पवृष्टिस्तु खाज्जाता शिशोरुपरि तापसाः ! ॥
जातकर्म्मादिकं चक्रे व्यासस्तस्य महात्मनः ।देवदुन्दुभयो नेदुर्ननृतुश्चाप्सरोगणाः ॥
जगुर्गन्धर्व्वपतयो मुदितास्ते दिदृक्षवः ।विश्वावसुर्नारदश्च तुम्बुरुः शुकसम्भवे ॥
तुष्टुवुर्मुदिताः सर्व्वे देवा विद्याधरास्तथा ।दृष्ट्वा व्याससुतं दिव्यमरणीगर्भसम्भवम् ॥
अन्तरीक्षात् पपातोर्व्यां दण्डः कृष्णाजिनं शभम्कमण्डलुस्तथा दिव्यः शुकस्यार्थे द्विजोत्तमाः ॥
सद्यः स ववृधे बालो जातमात्रोऽतिदीप्तिमान् ।तस्योपनयनं चक्रे व्यासो विद्याविधानवित् ॥
उत्पन्नमात्रं तं वेदाः सरहस्याः ससंग्रहाः ।उपतस्थुर्महात्मानं यथास्य पितरन्तथा ॥
यतो दृष्टं शुकीरूपं घृताच्या सम्भवे तदा ।शुकेति नाम पुत्त्रस्य चकार मुनिसत्तमाः ! ॥
बृहस्पतिमुपाध्यायं कृत्वा व्याससुतस्तदा ।व्रतानि ब्रह्मचर्य्यस्य चकार विधिपूर्व्वकम् ॥
सोऽधीत्य निखिलान् वेदान् सरहस्यान् ससं-ग्रहान् ।धर्म्मशास्त्राणि सर्व्वाणि कृत्वा गुरुकुले शुकः ॥
गुरवे दक्षिणां दत्त्वा समावृत्तो मुनिस्तदा ।आजगाम पितुः पार्श्वे कृष्णद्वैपायनस्य च ॥
”अस्य दारपरिग्रहादिवृत्तान्तस्तु तत्रैव विशे-षतो द्रष्टव्यः ॥
* ॥
) स च श्रीकृष्णस्य क्रीडार्थंवृन्दावने उपनन्दस्य कन्या अभूत् । इति पाद्मेपातालखण्डम् ॥
* ॥
रावणमन्त्री । शिरीष-वृक्षः । इति मेदिनी ॥
वृक्षविशेषः । इति रत्न-माला ॥
शेयालकाँटा इति भाषा ॥