| YouTube Channel

शीलः (zIlaH)

 
Apte
English
शीलः [śīlḥ], [शील्-अच्]
A large serpent (the boa).
लम् Disposition, nature, character, tendency, inclination, habit, custom
सा तस्य शीलमाज्ञाय तस्माच्छापाच्च बिभ्यती
Mb.
 * 3.136.4
समानशीलव्यसनेषु सख्यम् Subhāṣ frequently at the end of
comp.
 in the sense of 'disposed or habituated to', 'indulging in', 'prone to', 'addicted to', 'attached to'
&c.
as कलहशील 'disposed to quarrel, quarrelsome'
भावनशील 'disposed or apt to think'
so दान˚, मृगया˚, दया˚, पुण्य˚, आश्वासन˚
&c.
Conduct, behaviour in general.
Good disposition or character, good nature
शीलं परं भूषणम्
Bh.*
 2.82
Pt.*
 5.2.
Virtue, morality, good conduct, virtuous life, chastity, uprightness
दौर्मन्त्र्यान्नृपतिर्विनश्यति ... शीलं खलोपा- सनात्
Bh.*
 2.42, 39
तथा हि ते शीलमुदारदर्शने तपस्विनामप्युप- देशतां गतम्
Ku.*
 5.36
Ki.*
 11.25
Pt.*
 1.169
R.*
 1.7.
Beauty, good form.
Comp.
 -अङ्क
a.
 characterized by virtue. -आढ्य
a.
 most honourable. -खण्डनम् violation of morality or chastity
Pt.*
 1. -गुप्त
a.
 cunning, crafty. -धारिन्
m.
 an epithet of Śiva. -भाज्
a.
 honourable. -भ्रंशः loss of virtue. -वञ्चना violation of chastity
प्राप्तेयं शीलवञ्चना
Mk.*
 1.44. -वृत्त
a.
 well-behaved, virtuous. (-त्तम्) good or virtuous conduct, good breeding. -वृत्तिः
f.
 virtue. -वृद्ध
a.
 honourable, moral.
Apte 1890
English
शीलः [शील् अच्] A large serpent (the boa)
लं 1 Disposition, nature, character, tendency, inclination, habit, custom
समानशीलव्यसनेषु सख्यं Subhāsh
frequently at the end of comp. in the sense of ‘disposed or habituated to’, ‘indulging in’, ‘prone to’, ‘addicted to’, ‘attached to’ &c
as कलहशील ‘disposed to quarrel’, ‘quarrelsome’
भावनशील ‘disposed or apt to think'
so दात°, मृगया°, दया°, पुण्य°, आश्वासन° &c.
2 Conduct, behaviour in general.
3 Good disposition or character
good nature
शीलं परं भूषणं Bh. 2. 82
Pt. 5. 2.
4 Virtue
morality, good conduct, virtuous life, chastity, uprightness
दैर्भंव्यान्नृपतिर्विनश्यति… शीलं खलोपासनात् Bh. 2. 42, 39
तथा हि ते शीलमुदारदर्शने तपस्विन मप्युपदशेतां गतं Ku. 5. 36. Ki. 11. 25
Pt. 1. 169
R. 10. 70.
5 Beauty, good form.
Comp.
खंडनं violation of morality or chastity
Pt. 1.
धारिन् m. an epithet of Śiva.
वंचना violation of chastity
ग्राप्तेयं शीलवंचना Mk. 1. 44.
वृत्त a. wellbehaved, virtuous. (
त्त) good or virtuous conduct, good breeding.
वृत्तिः f. virtue.
Apte Hindi
Hindi
शीलः
पुं*
 - शील् + अच्
अजगर
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 स्वभावः, प्रकृतिः, शीलः, शीलता, सहजम्, सहजः, सहजभावः, सहजशीलः
noun
व्यक्तेः वस्तुनः वा मूलगुणः यः प्रायः नित्यं समानः अस्ति।
"सः प्रकृत्या एव लज्जाशीलः अस्ति।"
Synonyms:
 प्रवृत्तिः, चरितम्, चर्या, अनुशीलनम्, आचारः, व्यवहारः, स्वभावः, प्रकृत्तिः, शीलः, स्वरूपम्, निसर्गः
noun
संतताभ्यासाद् जनितम् आचरणम्।
"प्रातरुत्थानं तस्य प्रवृत्तिः।"
Synonyms:
 शीलः
noun
एकः राजा ।
"शीलस्य उल्लेखः राजतरङ्गिण्यां वर्तते"
Synonyms:
 शीलः
noun
एकः पुरुषः ।
"शीलस्य उल्लेखः बौद्धसाहित्ये वर्तते"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शीलः,
पुं,
 (शील अतिशायने + अच् ।) अज-गरसर्पः । इति शब्दरत्नावली ॥
चरित्रम् ।इत्यमरटीकायां नयनानन्दः ॥