शिष्य (ziSya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 शिष्य m.
  (-ष्यः)
	 1. A pupil,  a scholar.
	 2. Passion,  anger.
	 3. Violence. E.
 
शास् to order,  aff.
   क्यप्
 the vowel changed to इ ।

Capeller Eng

English

 शिष्य a.
  to be taught or instructed
 m.
  scholar,  pupil (f. 
आ)
 abstr.
   °ता f.
 

Yates

English

 शिष्य (ष्यः) 1.
m.
  A pupil,  scholar, 
passion,  violence.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

शिष्य 	-	  ziSya 	-	 m.
  	-	 disciple
पुत्रीय 	-	  putrIya 	-	 m.
  	-	 disciple
विनेय 	-	  vineya 	-	 m.
  	-	 disciple
श्रावक 	-	  zrAvaka 	-	 m.
  	-	 disciple
संश्रावक 	-	  saMzrAvaka 	-	 m.
  	-	 disciple
पौष्पिञ्जिन् 	-	  pauSpiJjin 	-	 m.
  	-	  his disciples
अग्रश्रावक 	-	  agrazrAvaka 	-	 m.
  	-	  chief disciple
प्रतिशिष्य 	-	  pratiziSya 	-	 m.
  	-	  under-disciple
श्रावक 	-	  zrAvaka 	-	 m.
  	-	  jaina disciple
श्रमणशाक्यपुत्रीय 	-	  zramaNazAkyaputrIya 	-	 m.
  	-	 disciple of buddha
पैलीय 	-	  pailIya 	-	 m.
  	-	 disciples of paila
मात्पुत्र 	-	  mAtputra 	-	 m.
  	-	 disciples of my son
शालङ्क 	-	  zAlaGka 	-	 m.
  	-	 disciples of zAlaGki
हारिद्रव 	-	  hAridrava 	-	 m.
  	-	 disciples of haridru
हारिद्रविन् 	-	  hAridravin 	-	 m.
  	-	 disciples of haridru
स्कान्धिन् 	-	  skAndhin 	-	 m.
  	-	 disciples of skandha
स्ताम्भिन् 	-	  stAmbhin 	-	 m.
  	-	 disciples of stambha
माधवीय 	-	  mAdhavIya 	-	 m.
  	-	 disciples of mAdhavya
श्रावक 	-	  zrAvaka 	-	 m.
  	-	 disciple of the buddha
योगचार 	-	  yogacAra 	-	 m.
  	-	 disciples of that school
महाश्रावक 	-	  mahAzrAvaka 	-	 m.
  	-	  great zrAvaka or disciple
सौवर्णनाभ 	-	  sauvarNanAbha 	-	 m.
  	-	 disciples of suvarNanAbha
कल्याणमित्रसेवन 	-	  kalyANamitrasevana 	-	 n.
  	-	  becoming a disciple of buddha
जनक 	-	  janaka 	-	 m.
  	-	  name of a disciple of bhagavat
पञ्चक 	-	  paJcaka 	-	 m.
  	-	  5 first disciples of gautama buddha
सपरिषत्क 	-	  sapariSatka 	-	 adj.
  	-	  surrounded by a college of disciples
श्रमणोद्देश 	-	  zramaNoddeza 	-	 m.
  	-	  male or female disciple of a zramaNa
पूर्वपाणिनीय 	-	  pUrvapANinIya 	-	 m.
  	-	 disciples of pANini living in the east
उपशिक्षन 	-	  upazikSana 	-	 n.
  	-	  taking into discipleship or apprenticeship
शिष्यरूपिन् 	-	  ziSyarUpin 	-	 adj.
  	-	  having the form or appearance of a disciple
शिष्यपरम्परा 	-	  ziSyaparamparA 	-	 f.
  	-	  series or succession of pupils or disciples
गणेश 	-	  gaNeza 	-	 m.
  	-	 disciple who is put in charge of a few others
पाणिनीय 	-	  pANinIya 	-	 m.
  	-	 disciple or follower of pANini and his grammar
श्रामणेर 	-	  zrAmaNera 	-	 m.
  	-	  pupil or disciple admitted to the first degree of monkhood
सुधर्म 	-	  sudharma 	-	 m.
  	-	  one of the 10 disciples of the celebrated jaina teacher and arhat mahAvIra

शिष्य 	-	 ziSya 	-	 m.
  	-	 pupil
शिष्य 	-	 ziSya 	-	 adj.
  	-	  to be instructed
शिष्य 	-	 ziSya 	-	 adj.
  	-	  to be taught
शिष्य 	-	 ziSya 	-	 m.
  	-	  passion
शिष्य 	-	 ziSya 	-	 m.
  	-	  student
शिष्य 	-	 ziSya 	-	 m.
  	-	  scholar
शिष्य 	-	 ziSya 	-	 m.
  	-	  violence
शिष्य 	-	 ziSya 	-	 m.
  	-	  disciple
शिष्य 	-	 ziSya 	-	 m.
  	-	  anger

Wilson

English

 शिष्य (-ष्यः)
1 A pupil,  a scholar.
2 Passion,  anger.
3 Violence.
E.
  शास to order,  aff.
   क्यप्,  and the vowel changed to इ.

Apte

English

शिष्यः [śiṣyḥ],  [शास्-क्यप्]

A pupil,  disciple,  scholar
 दिष्यस्ते$हं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् Bg.*
  2.7.

Anger,  passion. 

Violence,  force. Comp.
   -परंपरा a succession of pupils.-पुत्रः a pupil regarded as a son.  -शिष्टिः f.
  the correction of a pupil.

Apte 1890

English

 शिष्यः [शस् 
क्यप्] 1 A pupil,  disciple,  scholar
 शिष्यस्तेऽहं शाधि मा त्वां प्रपन्नं Bg. 2. 7. 
2 Anger,  passion. 
3 Violence,  force. 
Comp. 
परंपरा a succession of pupils. 
पुत्रः a pupil regarded as a son. 
शिष्ट्रिः f. the correction of a pupil. 

Monier Williams Cologne

English

 शिष्य a &c.
   See 1. शिष्ट॑ p.
  1076,  col. 3,  and p.
  1077,  col. 1.

 शिष्य b mfn.
   to be taught (See अ-श्°
 अ-निष्पन्ने निष्पन्न-शब्दः शिष्यः,  ‘it must be taught that the word निष्पन्न has the meaning of अ-निष्पन्न’ Vārtt.
  on Pāṇ.
  iii,  2,  132)

 to be instructed (See अ-श्°)

 शिष्य m.
  a pupil,  scholar,  disciple (f(आ). a female pupil),  ṢaḍvBr. 
 MBh.
   &c.
  

 शिष्य m.
  passion,  anger,  W.
 

 violence,  ib.

Monier Williams 1872

English

 शिष्य,  अस्,  आ,  अम्,  to be taught,  docile [cf. अ-श्°]
(अस्),  m. a scholar,  pupil,  disciple,  (कु-शिष्य,  a bad
or wicked pupil)
 passion,  anger
 violence.
—शिष्य-
ता,  f. or शिष्य-त्व,  अम्,  n. the state or character
of a pupil,  pupilage,  instruction.
—शिष्य-परम्-
परा,  f. a series or succession of pupils or disciples.
—शिष्य-पुत्र,  अस्,  m. a pupil equal to a son.
—शिष्य-प्रदेय,  अस्,  आ,  अम्,  to be delivered or
imparted to pupils.
—शिष्य-शिष्टि,  इस्,  f. chastise-
ment or correction of a pupil.

Macdonell

English

 शिष्य śiṣ-ya,  fp. [√ śās] to be taught
 to be 🞄instructed
 m.
  pupil,  disciple: ā,  f.
  female 🞄pupil: (a) -ka,  m.
  pupil
 (a) -tā,  f.
  pupilage.

Apte Hindi

Hindi

शिष्यः
पुं*
  - शास् + क्यप्
"छात्र,  चेला,  विद्यार्थी"

शिष्यः
पुं*
  - शास् + क्यप्
"क्रोध,  आवेश"

L R Vaidya

English

 Sizya {% m. %} 1. A scholar,  a pupil,  शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् Bg.ii.7,  R.i.92,  ii.40
 2. anger,  passion.

Bopp

Latin

 शिष्य (r. शास् s. य) Part. fut. pass. r. शास्. Subst. m.
discipulus.

Indian Epigraphical Glossary

English

 Śiṣya (SII 1),  a pupil.

Lanman

English

 śiṣya,  grdv. to be taught
 as m. pupil.
[√śās,  weak form śiṣ.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  शिष्य,  अवशिष्य,  समवशिष्य,  परिशिष्य
verb
 
परिशिष्टानुकूलः व्यापारः।
 "वारंवारं अवमृज्य अपि कलङ्कः शिष्यते एव।"

Synonyms:
  शिष्य,  अवशिष्य,  समवशिष्य,  परिशिष्य
verb
 
उपयोगादनन्तरं अवशिष्टानुकूलः व्यापारः।
 "सर्वाणि आवश्यकानि वस्तूनि क्रीत्वा मत्समीपे त्रिशतानि रूप्यकाणि शिष्यन्ते।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

nyan thos
१) शिष्य २) श्रावक ३) श्र्य्वकत्व

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
शिष्यो विनेयोऽन्तेवासी शैक्षः प्राथमकल्पिकः ।
-wordlist-
 
शिष्य (पुं),  विनेय (पुं),  अन्तेवासिन् (पुं),  शैक्ष (पुं),  प्राथमकल्पिक (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

शिष्य
शिष्य,  अन्तेवासिन्,  छात्र,  शैक्ष,  प्राथमकल्पिक
शिष्यान्तेवासिनौ छात्रः शैक्षः प्राथमकल्पिकः ॥ ४०० ॥
verse 2.1.1.400
page 0046

नाममाला

Sanskrit

दीक्षित,  मौण्ड्य,  शिष्य,  अन्तेवासिन्
दीक्षितं मौण्ड्यं शिष्यं तमन्तेवासिनं विदुः ।
verse 0.1.1.4
page 0003

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  शिष्यः
Root:  शिष्य
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ anger
⇒ pupil
⇒ student
⇒ passion
⇒ scholar
⇒ disciple
⇒ violence
⇒ to be taught
⇒ to be instructed
Shloka(s): 
2|7|11|1 ► छात्रान्तेवासिनौ शिष्ये शैक्षाः प्राथमकल्पिकाः। (ब्रह्मवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|7|11|1 ⇢ छात्रः (छात्र) (पुं)
➠ 2|7|11|1 ⇢ अन्तेवासी (अन्तेवासिन्) (पुं) ⇒ dwelling close by, dwelling near the boundaries, pupil who dwells near or in the house of his teacher
➠ 2|7|11|1 ⇢ शिष्यः (शिष्य) (पुं) ⇒ anger, pupil, student, passion, scholar, disciple, violence, to be taught, to be instructed
Related word(s): 
जातिः ➡ मनुष्यः
उपाधि ➡ वृत्तिः
परा_अपरासंबन्धः ➡ साङ्गवेदाध्येता
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 शिष्यः त्रि,  (शिष्यतेऽसाविति । शास + “एतिस्तु-शास्वृदृजुषः क्यप् ।” ३ । १ । १०९ । इति क्यप् ।“शाम इदङ्हलोः ।” ६ । ४ । ३४ । इति इः । “शास-वमीति” । ८ । ३ । ६० । इति षः ।) उपदेश्यः । तत्-पर्य्यायः । छात्रः २ अन्तेवासी ३ । इत्यमरः ॥
अन्तेसत् ४ । अन्तेषदः ५ । यथा,  --“छात्रान्तेवासिशिष्यान्तेषद एकार्थता इमे ॥
”इति जटाधरः ॥
तस्य लक्षणं यथा,  --“वाङ्मनः कायवसुभिर्गुरुशुश्रूषणे रतः ।एतादृशगुणोपेतः शिष्यो भवति नारद ॥
देवताचार्य्यशुश्रूषां मनोवाक्कायकर्म्मभिः ।शुद्धभावो महोत्साहो बोद्धा शिष्य इतिस्मृतः ॥
”इति दीक्षातत्त्वम् ॥
अपिच ।“शान्तो विनीतः शुद्धात्मा श्रद्धावान् धारण-क्षमः ।समर्थश्च कुलीनश्च प्राज्ञः मच्चरितो व्रती ।एवमादिगुणैर्युक्तः शिष्यो भवति नान्यथा ॥
” * ॥
निषिद्धशिष्यलक्षणमाह ।“पापिने क्रूरचेष्टाय शठाय कृपणाय च ।दीनायाचारशून्याय मन्त्रद्वेषपराय च ॥
निन्दकाय च मूर्खाय तीर्थद्वेषपराय च ।भक्तिहीनाय देवेशि न देया मलिनाय च ॥
मुरुता शिष्यता वापि तयोर्वत्सरवासतः ॥
”तथा चोक्तं सारसंग्रहे ।“मद्गुरुः स्वाश्रितं शिष्यं वर्षमेकं परीक्षयेत् ।वर्षेकेन भवेद्योग्यो विप्रो गुणसमन्वितः ॥
वर्षद्वयेन राजन्यो वैश्यस्तु वत्सरैस्त्रिभिः ।चतुर्भिर्वत्सरैः शूद्रः कथिता शिष्ययोग्यता ॥
”इति तन्त्रसारः ॥
 * ॥
अन्यच्च ।“आचारे शासयेद्यस्तु स आचार्य्य उदाहृत ।यस्त्वाचार्य्यपराधीनस्तद्वाक्यं शास्यते हृदि ।शामने स्थिरवृत्तिश्च शिष्यः सद्भिरुदाहृतः ॥
एवं लक्षणसंयुक्तं शिष्यं सर्व्वगुणान्वितम् ।अध्यापयेद्विधानेन मन्त्ररत्नमनुत्तमम् ॥
”इति पाद्मोत्तरखण्डे २५ अध्यायः ॥
 * ॥
पुत्त्रशिष्ययोस्तुल्यत्वं यथा,  --“यथा पुत्त्रस्तथा शिष्यो न भेदः पत्त्रशिष्ययोः ।तर्पणे पिण्डदाने च पालने परिपोषणे ॥
यथाग्निदाता पुत्त्रश्च तथा शिष्यश्च निश्चितम् ।इतीदं काण्वशाखायामुवाच कमलोद्भवः ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते श्रीकृष्णजन्मखण्डे ६१ अध्यायः ॥
पुत्त्रशिष्याभ्यां विशेषो यथा,  --सनत्कुमार उवाच ।“पुत्त्र एवास्मि देवेश यतः शिष्योऽस्म्यहं विभो ।न विशेषोऽस्ति पुत्त्रस्य शिष्यस्य च पितामह ॥
ब्रह्मोवाच ।विशेषः शिष्यपुत्त्राभ्यां विद्यते धर्म्मनन्दन ।धर्म्मकर्म्मसमायोगे तथापि गदतः शृणु ॥
पुन्नाम्नो नरकात्त्राति पुत्त्रस्तेनेह गीयते ।शेषपापहरः शिष्यैतीयं वैदिकी श्रुतिः ॥
सनत् कुमार उवाच ।कोऽयं पुन्नामको देव नरकात्त्राति पुत्त्रकः ।कस्माच्छेषं ततः पापं हरेच्छिष्यश्च तद्वद ॥
”इति वामने ५७ अध्यायः ॥
ब्रह्मोवाच ।“अतः परं प्रवक्ष्यामि शेषपापस्य लक्षणम् ।ऋणं देवर्षिभूतानां मनुष्याणां विशेषतः ॥
पितॄणाञ्च द्विजश्रेष्ठ सर्व्ववर्णेषु चैकतः ।ओँ कारादिनिवृत्तिश्च पापकार्य्यकृतिश्च या ॥
हत्यादिकं महापापं त्वगम्यागमनं तथा ।घृतादिविक्रयं घोरं चण्डालादिप्रतिग्रहम् ॥
स्वदोषगोपनं पापं परदोषप्रकाशनम् ।ईर्ष्याविद्धं वाक्यदुष्टं निष्ठुरत्वं षडम्बरम् ॥
ढाकित्वं तालवादित्वं नाम्ना वाचाप्यधर्म्मजम् ।मारणत्वमधार्म्मिक्यं नरकावहमुच्यते ॥
एतैः पापैश्च संयुक्तः पात्यते यदि शङ्करम् ।ज्ञानाधिकमशेषेण शेषात् पापात् जयेत्ततः ॥
शारीरं वाचिकं यत्तु मानसं त्रिविधं तथा ।पितृमातृकृतं यच्च कृतं यच्चाश्रितैर्नरैः ॥
ज्ञातिभिर्ब्बान्धवैश्चापि तस्मिन् जन्मनि धर्म्मजतत्सर्व्वं विलयं याति कर्म्मणा सुतशिष्ययोः ॥
तस्मात् पुत्त्रश्च शिष्यश्च विधातव्यो विपश्चिता ।श्रुतमर्थमभिध्याय शिष्यात् श्रेष्ठतरः सुतः ।शेषात्तारयते शिष्यः सर्व्वत्रैव हि पुत्त्रकः ॥
”इति वामने ५८ अध्यायः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 शिष्य त्रि०
  शास--क्यप् । १ शिक्षणोये २ छात्रे अमरः ३ उप-देश्ये च । शिष्यलक्षणादि तन्त्रसा० उक्तं यथा“शान्तो विनीतः शुद्धात्मा श्रद्धावान् धारणेक्षमः । समर्थश्च कुलीनश्च प्राज्ञः सच्चरितो धनी । एव-मादिगुणैर्युक्तः शिष्यो भवति नान्यथा । गुरुता शिष्यतावापि तयोर्वत्सरवासतः” तथा चोक्तं सारसंग्रहे “सद्०गुरुः स्वाश्रितं शिष्यं वर्षमात्रं प्रतीक्षयेत् । वर्षैकेनभवेद्योग्यो विप्रोगुणसमन्वितः । वर्षद्वयेन राजन्यो वै-श्यस्तु वत्सरैस्त्रिभिः । चतुर्भिर्वत्सरैः शूद्रः कथिताशिष्ययोग्यता” तत्रैव “राज्ञि चामात्यजो दोषः पत्नीपापं स्वभर्त्तरि । तथा शिष्यार्जितं पापं गुरुः प्राप्नोतिनिश्चितम्” देव्यागमे शिववाक्यं “गुरुशय्यासनं यानंपादुकोपानहं पीठम् । स्नानोदकं तथा छायां लङ्घयेन्नकदाचन । गुरोरग्रे पृथक् पूजामौद्धत्यञ्च विवर्जयेत् ।दीक्षां व्याख्यां प्रभुत्वञ्च गुरोरग्रे परित्यजेत्” ।अथ निषिद्धशिष्याः अगस्त्यसंहितायामुक्ता यथा“अलस्रा मलिनाः क्लिन्नाः दाम्भिकाः कृपणास्तथा ।दरिद्रा रोगिणो रुष्टा रागिणो भोगलालसाः । अ-सूयामत्सरग्रस्तास्तथा परुषवादिनः । अन्यायोपा-र्जितधनाः परदाररताश्च ये । भ्रष्टव्रताश्च ये कष्टवृत्तयःपिशुनाः खलाः । बह्वाशिनः क्रूरचेष्टा दुरात्मानश्चनिन्दिताः । इत्येवमादयोऽप्यन्ये पापिष्ठाः पुरुषाधमाः ।एवंभूताः परित्यज्या शिष्यत्वेनोपकल्पिताः । पापिनेक्रूरचेष्टाय कृपणाय तथैव च । दीनायाचारशून्यायमन्त्रद्वेषकराय च । मिन्दकाय च मूर्खाय तीर्थद्वेष-पराय च । भक्तिहीनाय देवेशि! न देया मलिनस्य च”“आचारे शासयेद्यस्तु स आचार्य्य उदाहृतः । यआचार्व्यपराधीनस्तद्वाक्यं धार्य्यते हृदि । शासनेस्थिरवृत्तिश्च शिष्यः सद्भिरुदाहृतः । एवं लक्षणसंयुक्तंशिष्यं सर्वगुणान्वितम् । अध्यापयेद्विधानेन मन्त्ररत्न-मनुत्तमम्” पद्मपु०  उ० २५ अ० ।

Capeller

German

 शिष्य zu lehren o. zu belehren
 m.
 ,  f.
  आ
Schüler,  -in. 

Burnouf

French

 शिष्य शिष्य pf.  ps. de शास्। -- S. m.
  disciple, 
élève.

Stchoupak

French

 शिष्य-
 a. v. qui doit être enseigné 
 qui doit être instruit 
 m.
 
élève,  disciple (f.  -आ-) 
 -ता- f.
  -त्व- nt. condition
d'élève 
 -ई-कृ- faire de qq'un (acc.) un élève de (gén. ).
°रूपिन्- a. qui ressemble à un disciple.
°सख- m.
  qui a un élève pour ami.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.