| YouTube Channel

शिष्ट (ziSTa)

 
शब्दसागरः
English
शिष्ट
mfn.
(-ष्टः-ष्टा-ष्टं)
1. Obedient, docile.
2. Ordered, commanded,
disciplined, trained.
3. Chief, principal, eminent, select.
4. Left,
remaining.
5. Wise.
m.
(-ष्टः)
1. A courtier, a counsellor.
2. A
chief.
E.
शास् to order,
aff.
क्त, form
irr
.
or शिष् to leave, क्त
aff.
Capeller Eng
English
1 शिष्ट॑
a.
ordered, commanded (pers. & th.)
taught,
learned, wise.
m.
a wise or a good man
n.
precept, rule, instruction.
2 शिष्ट॑
a.
left, remaining
n.
rest, remainder.
Yates
English
शिष्ट (ष्टः-ष्टा-ष्टं)
a. Obedient, docile
ordered, trained, select.
m.
A
chief, a courtier.
Spoken Sanskrit
English
शिष्ट - ziSTa -
m.
- gentleman
आर्य - Arya -
m.
- gentleman
महानुभावः - mahAnubhAvaH -
m.
- gentleman
भद्र - bhadra -
m.
- gentleman
आर्यजन - Aryajana -
m.
- gentleman
कुलीनजनः - kulInajanaH -
m.
- gentleman
महाजनः - mahAjanaH -
m.
- gentleman
सुविनीत - suvinIta -
m.
- gentleman
कुलीनः - kulInaH -
m.
- gentleman
आयवृत्तः - AyavRttaH -
m.
- gentleman
साधुजन - sAdhujana -
m.
- gentleman
सुजनः - sujanaH -
m.
- gentleman
आर्यमिश्र - Aryamizra -
m.
- gentleman
भावमिश्र - bhAvamizra -
m.
- gentleman
महाशय - mahAzaya -
m.
- gentleman
सभ्य - sabhya -
adj.
- gentleman-like
आर्य - Arya -
adj.
- gentleman-like
सुशील - suzIla -
adj.
- gentleman-like
शिष्ट - ziSTa -
adj.
- gentleman-like
विनीत - vinIta -
adj.
- gentleman-like
शिष्ट - ziSTa -
adj.
- polite
शिष्ट - ziSTa -
m.
- gentleman
शिष्ट - ziSTa -
adj.
- educated
शिष्ट - ziSTa -
adj.
- remaining
शिष्ट - ziSTa -
adj.
- residual
शिष्ट - ziSTa -
adj.
- commanded
शिष्ट - ziSTa -
adj.
- eminent
शिष्ट - ziSTa -
adj.
- superior
शिष्ट - ziSTa -
adj.
- cultured
शिष्ट - ziSTa -
adj.
- escaped
शिष्ट - ziSTa -
adj.
- wise
शिष्ट - ziSTa -
adj.
- directed
शिष्ट - ziSTa -
adj.
- learned
शिष्ट - ziSTa -
adj.
- gentleman-like
शिष्ट - ziSTa -
adj.
- disciplined
शिष्ट - ziSTa -
adj.
- ordered
शिष्ट - ziSTa -
adj.
- left
शिष्ट - ziSTa -
m.
- counsellor
शिष्ट - ziSTa -
m.
- courtier
शिष्ट - ziSTa -
m.
- chief
शिष्ट - ziSTa -
n.
- remains
शिष्ट - ziSTa -
n.
- remnant
शिष्ट - ziSTa -
n.
- anything that remains or is left
शिष्ट - ziSTa -
n.
- rule
शिष्ट - ziSTa -
n.
- instruction
शिष्ट - ziSTa -
n.
- precept
शिष्ट - ziSTa - ppp. - taught
शिष्ट - ziSTa - ppp. - left apart
शिष्ट - ziSTa -
m.
- gentleman
आर्य - Arya -
m.
- gentleman
महानुभावः - mahAnubhAvaH -
m.
- gentleman
भद्र - bhadra -
m.
- gentleman
आर्यजन - Aryajana -
m.
- gentleman
कुलीनजनः - kulInajanaH -
m.
- gentleman
महाजनः - mahAjanaH -
m.
- gentleman
सुविनीत - suvinIta -
m.
- gentleman
कुलीनः - kulInaH -
m.
- gentleman
आयवृत्तः - AyavRttaH -
m.
- gentleman
साधुजन - sAdhujana -
m.
- gentleman
सुजनः - sujanaH -
m.
- gentleman
आर्यमिश्र - Aryamizra -
m.
- gentleman
भावमिश्र - bhAvamizra -
m.
- gentleman
महाशय - mahAzaya -
m.
- gentleman
सभ्य - sabhya -
adj.
- gentleman-like
आर्य - Arya -
adj.
- gentleman-like
सुशील - suzIla -
adj.
- gentleman-like
शिष्ट - ziSTa -
adj.
- gentleman-like
विनीत - vinIta -
adj.
- gentleman-like
शिष्ट ziSTa
adj.
residual
शिष्टत्व ziSTatva
n.
being residual
Wilson
English
शिष्ट
mfn.
(-ष्टः-ष्टा-ष्टं)
1 Obedient, docile.
2 Ordered, commanded, disciplined, trained.
3 Chief, principal, eminent, select.
4 Left, remaining.
m.
(-ष्टः)
1 A courtier, a counsellor.
2 A chief.
E.
शास to order,
aff.
क्त, form
irr
., or शिष to leave, क्त
aff.
Apte
English
शिष्ट [śiṣṭa], p. p. [शास्-क्त शिष्-क्त वा]
Left, remaining, residual, rest
यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः
Bg.*
3.13.
Ordered, commanded.
Trained, educated, disciplined.
Tamed, docile, tractable.
Wise, learned
ते शिष्टा ब्राह्मणा ज्ञेयाः श्रुतिप्रत्यक्षहेतवः
Ms.*
12.19
समौ हि शिष्टैराम्नातौ वर्त्स्यन्तावामयः
Śi.*
1
Pt.*
1.234.
Virtuous, respectable.
Civil, polite.
Chief, principal, superior, excellent, distinguished, eminent
शिष्टा क्रिया कस्यचिदात्मसंस्था
M.*
1.16 (v. l. for श्लिष्टा)
द्वेष्यो$पि संमतः शिष्टस्तस्यार्तस्य यथौषधम्
R.*
1.28.
ष्टः An eminent or distinguished person.
A wise man.
A counsellor.
ष्टम् Remains, remnant.
Precept, rule.
Instruction.
Comp.
आचारः the practice of wise men.
good manners, good breeding. -प्रयोगः the practice of the learned. -विगर्हणम् (णा) censure by the learned
यदि शास्त्रकृते देवताव्यापारे उपक्रम्यापरिसमाप्यमाने शिष्टविगर्हणम्, एवमिहापि भवितुमर्हति ŚB. on MS.* 6.2.16
शिष्टविगर्हणा दोषः
ibid.
6.2.15
-सभा an assembly of chief or learned men, a council of state
˚आचारः tradition of eminent persons
also शिष्टागमः. -संमत
a.
approved by the learned
ब्राह्मादिषु विवाहेषु चुतुर्ष्वेवानुपूर्वशः ब्रह्मवर्चस्विनः पुत्रा जायन्ते शिष्टसंमताः
Ms.*
3.39.
Apte 1890
English
शिष्ट p. p. [शास् क्त शिष-क्त वा] 1 Left, remaining, residual, rest.
2 Ordered, commanded.
3 Trained, educated, disciplined.
4 Tamed, docile, tractable.
5 Wise, learned
Śi. 2. 10
Pt. 1. 234.
6 Virtuous, respectable.
7 Civil, polite.
8 Chief, principal, superior, excellent, distinguished, eminent
R. 1. 28.
ष्ट्रः 1 An eminent or distinguished person.
2 A wise man.
3 A counsellor.
Comp.
आचारः {1} the practice of wise men. {2} good manners, good breeding.
सभा an assembly of chief or learned men, a council of state.
Monier Williams Cologne
English
शिष्ट a
&c.
See 1. शिष्ट॑
p.
1076, col. 3, and
p.
1077, col. 1.
1. शिष्ट॑
mfn.
left, remaining, escaped, residual (often ifc. , e.g. नल-श्°, ‘having only the stem left’
हत-श्°, ‘escaped from slaughter or destruction’),
AV.
&c.
&c.
शिष्ट॑
n.
anything that remains or is left, remains, remnant,
ŚBr.
&c.
2. शिष्ट॑
mfn.
taught, directed, ordered, commanded (applied to persons and things),
AV.
&c.
&c.
disciplined, cultured, educated, learned, wise (m. a learned or well-educated or wise man),
ŚBr.
eminent, superior,
Mālav.
i, 15 (v.l. for श्लिष्ट)
शिष्ट॑
m.
(cf. above) a chief,
W.
a courtier, counsellor, ib.
शिष्ट॑
n.
precept, rule,
RPrāt.
instruction (See शिष्टार्थम्).
Monier Williams 1872
English
शिष्ट, शिष्य, &c. See under 2. शिष्ट, p. 1009.
1. शिष्ट, अस्, आ, अम्, left, remaining, residual,
anything that remains or is left.
—१। शिष्ट-ता, f. or
शिष्ट-त्व, अम्, n. the being left, the being residual.
शिष्ट 2. शिष्ट, अस्, आ, अम् (fr. rt. 1. शास्),
ordered, commanded
disciplined, well regulated,
educated, trained
tamed, obedient, docile
orderly,
correct, learned, wise, good
select, (perhaps refer-
rible to 1. शिष्ट)
eminent, excellent, superior, prin-
cipal, chief
(अस्), m. a chief
a courtier, counsellor.
2. शिष्ट-ता, f. or शिष्ट-त्व, अम्, n. docility
good behaviour, urbanity, civility.
—शिष्ट-सभा,
f. an assembly of chiefs, council of state.
—शिष्ट-
सभाचार (°भा-आच्°), अस्, m. history or tradition of
eminent persons.
—शिष्ट-सम्मत, अस्, आ, अम्,
approved or loved by the learned, (Manu III. 39.)
—शिष्टाचरण (°ट-आच्°), अम्, n. the conduct or
procedure of the virtuous, practice of the good, gen-
tlemanly behaviour.
—शिष्टाचार (°ट-आच्°), अस्, m.
the practice or traditional usages of the virtuous
(अस्,
आ, अम्), well-behaved
the approved conduct of the
wise and good, good manners, gentlemanly conduct,
proper behaviour.
—शिष्टाचार-विरुद्ध, अस्, आ, अम्,
opposed to the practice of the virtuous.
—शिष्टा-
चाराविरुद्ध (°र-अव्°), अस्, आ, अम्, not opposed
to the practice of the virtuous.
Macdonell
English
शिष्ट śiṣ-ṭá, 〈1.〉 pp. (√ śās) taught etc.
n.
🞄rule regarding (—°)
〈2.〉 pp. (√ śiṣ) remaining
🞄n. remains, remnant.
Apte Hindi
Hindi
शिष्ट
भू* क*कृ* - "शास् + क्त, शिष् + क्त वा"
"छोड़ा हुआ, बचा हुआ, अवशिष्ट, बाक़ी"
शिष्ट
भू* क*कृ* - "शास् + क्त, शिष् + क्त वा"
"आदिष्ट, समादिष्ट"
शिष्ट
भू* क*कृ* - "शास् + क्त, शिष् + क्त वा"
"प्रशिक्षित, शिक्षित, अनुशिष्ट"
शिष्ट
भू* क*कृ* - "शास् + क्त, शिष् + क्त वा"
"सधाया हुआ, पालतू, वश्य"
शिष्ट
भू* क*कृ* - "शास् + क्त, शिष् + क्त वा"
"बुद्धिमान्, विद्वान्"
शिष्ट
भू* क*कृ* - "शास् + क्त, शिष् + क्त वा"
"सद्गुणसंपन्न, माननीय"
शिष्ट
भू* क*कृ* - "शास् + क्त, शिष् + क्त वा"
"शिष्ट, नम्र"
शिष्ट
भू* क*कृ* - "शास् + क्त, शिष् + क्त वा"
"मुख्य, प्रधान, श्रेष्ठ, उत्तम, पूज्य, प्रमुख"
शिष्टः
पुं*
- -
प्रमुख या पूज्य व्यक्ति
शिष्टः
पुं*
- -
बुद्धिमान् पुरुष
शिष्टः
पुं*
- -
परामर्शदाता
L R Vaidya
English
Sizwa {% (I) a. (f. ष्टा) %} 1. Left, remaining
2. ordered, commanded
3. tamed, docile
4. educated, trained
5. wise, learned
8. chief, principal, superior.
Sizwa {% (II) m. %} 1. A man of importance
2. a wise man
3. a counsellor.
Bopp
Latin
शिष्ट v. शिष् et शास्.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
पात्र
पु
पात्र, शिष्ट, भोजन, देह
शिष्टभोजनदेहेषु पात्रशब्दः प्रचक्षते ६४
verse 2.1.1.64
page 0012
Kridanta Forms
Sanskrit
शास् (शा꣡सुँ꣡ अनुशिष्टौ - अदादिः - सेट्)
ल्युट् = शासनम्
अनीयर् = शासनीयः - शासनीया
ण्वुल् = शासकः - शासिका
तुमुँन् = शासितुम्
तव्य = शासितव्यः - शासितव्या
तृच् = शासिता - शासित्री
क्त्वा = शासित्वा / शिष्ट्वा
ल्यप् = प्रशिष्य
क्तवतुँ = शिष्टवान् - शिष्टवती
क्त = शिष्टः - शिष्टा
शतृँ = शासत् / शासद् - शासती
शिष् (शि॒षॢँ꣡ विशेषणे - रुधादिः - अनिट्)
ल्युट् = शेषणम्
अनीयर् = शेषणीयः - शेषणीया
ण्वुल् = शेषकः - शेषिका
तुमुँन् = शेष्टुम्
तव्य = शेष्टव्यः - शेष्टव्या
तृच् = शेष्टा - शेष्ट्री
क्त्वा = शिष्ट्वा
ल्यप् = प्रशिष्य
क्तवतुँ = शिष्टवान् - शिष्टवती
क्त = शिष्टः - शिष्टा
शतृँ = शिंषन् - शिंषती
Abhyankara Grammar
English
शिष्ट (1) cultured and learned people who want to speak correctly and who therefore have studied gra mmar
cf. के पुनः शिष्टा: | वैयाकरणाः | कुत एतत् | शास्त्रपूर्विका हि शिष्टिवैयाकरणाश्च शास्त्रज्ञा: | M. Bh. on P. VI. 1.109
(2) enjoined, prescribed
cf. विपर्ययो ध्रुवशिष्टेSपरेषाम् | R.Pr.VI.120.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
शेष, शिष्ट
adjective
यस्य निर्वेशः जातः।
"अहं शेषं धनं आनेतुं गतवान्।"
Synonyms:
शिक्षित, कृतविद्य, लब्धविद्य, गृहीतविद्य, कृताभ्यास, कृतबुद्धि, कृतधी, अनुनीत, विनीत, शिष्ट, संस्कृत
adjective
येन शिक्षा गृहीता।
"शिक्षिताः जनाः राष्ट्रस्य नेतारः।"
Synonyms:
साधु, भद्र, आर्य, शिष्ट, उत्तम, प्रशस्त, प्रशस्य, शस्त, शस्य, शुभ, कुशल, कल्याण, सन्, सत्तम, श्रेष्ठ, सार, सारवत्, वर, निर्दोष, अदुष्ट
adjective
यः सततकर्तव्यकर्मानुष्ठाता प्रकृताचारशीलः तथा न्यायपथावलम्बी अस्ति।
"जगति बहवः साधवः जनाः सन्ति।"
Synonyms:
शिष्ट, भद्र, मद्र, आचारवत्, विनीत, सभ्य, शिष्टाचारसेविन्, अग्राम्य, आर्यवृत्त, सुवृत्त, यशस्य, सभेय, अनीच, अर्हत्, आदृत्य, आर्य, आर्यमिश्र, आर्यक, आर्षेय, उड्डामर, कुल्य, गुरु, मान्य, सत्, सज्जन, साधु, सुजन, प्रश्रयिन्, प्रश्रित, सुदक्षिण
adjective
यः साधुव्यवहारं करोति।
"रामः शिष्टः पुरुषः अस्ति।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
kun tu mchog
शिष्ट
lhag ma
१) अवशिष्ट २) अवशेष ३) उच्छिष्ट ४) उत्तरो नागराज ५) निरिक्ति ६) परिशेष ७) शिष्ट ८) शेष
Tamil
Tamil
சி’ஷ்ட : மீதியான, பாக்கிவைக்கப்பட்ட, கட்டளையிடப்பட்ட, கற்பிக்கப்பட்ட, பழக்கப்பட்ட, கற்றறிந்த, மேலான, பூஜிக்கப்பட்ட, முக்கியமான, தர்ம புத்தி உடைய.
पुराणम्
English
शिष्ट / ŚIṢṬA. Dhruva's son by Dhanyā. śiṣṭa married succhāyā, daughter of agni. Four sons, kṛpa, ripuñjaya, vṛtta and vṛka were born to them. (matsya purāṇa, 4, 38).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शिष्टः, त्रि, (शास + क्तः “शास इदङ्हलोः ।”६ ३४ इति उपधाया इकारः ।“शासिवसिघसीनाञ्च ।” ६० इति सस्यषः ।) शान्तः सुबुद्धिः धीरः तस्यलक्षणं यथा, --“न पानिपादचपलो नेत्रचपलो मुनिः ।न वागङ्गचपल इति शिष्टस्य लक्षणम्
”इति महाभारते अश्वमेधपर्व्व
अपिच ।“धर्म्मो नाभिगतो यैस्तु वेदः सपरिबृंहणः ।ते शिष्ठा ब्राह्मणाः प्रोक्ता नित्यमात्मगुणा-न्विताः
”इति कौर्म उपविभागे २४ अध्यायः
*
अन्यच्च ।“विशेषशब्दनिष्ठस्तु शेषः शिष्टः प्रचक्षते ।मन्वन्तरेषु ये शिष्टा इहतिष्ठन्ति धार्म्मिकाः
मनुः सप्तर्षयश्चव लोकसन्तानकारणात् ।तिष्ठन्तीह धर्माथं तान् शिष्टान् परिचक्षते ।तैः शिष्टैः पालितधर्म्मः स्थाप्यते वै युगे युगे
”इति मात्स्ये १२० अध्यायः
(अवशिष्टः यथा, गीतायाम् ३० ।“यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्मसनातनम्
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
शिष्ट
त्रि०
शास--क्त शिष--क्त वा शान्ते वेदबाक्ये विश्वा-सयुते सुबोधे धीरे “न पाणिपादचपलो नेत्रच-पलो मुनिः वागङ्गचपल इति शिष्टलस्य क्षणम्”भा०आश्व० “धर्मो नातिगतोयैस्तु वेदः परिवृंहितः ।ते शिष्टा ब्रह्मणा प्रोक्ता नित्यमात्मगुणान्विताः” कूर्म०उप० २४ अ० “विशेषशब्दनिष्ठस्तु शेषः शिष्टः प्रकी-र्त्त्यते मन्वन्तरेषु ये शिष्टाः इह तिष्ठन्ति धार्मिकाः ।मनुः सप्तर्षयश्चैव लोकसन्तानकारणात् तिष्ठन्तीह चधर्मार्थं तान् शिष्टान् परिचक्षते तैः शिष्टैः स्थापितोधर्मः स्थाप्यते वै युगे युगे” मत्स्यपु० १२० अ० कृत-शासने अवशिष्टे
Capeller
German
1. शिष्ट॑ (s. 1. संशिष्ट)
n.
Vorschrift, Belehrung
2. शिष्ट॑ (s. शिष्)
n.
Überbleibsel, Rest.
Burnouf
French
शिष्ट शिष्ट pp. de शिष् et de शास्।
Stchoupak
French
शिष्ट-
(शास्-) a. v. ordonné, commandé
enseigné, prescrit
élevé, bien élevé, de bonnes mœurs
supérieur, éminent
m.
homme
cultivé et bien élevé
-त्व- nt. culture, formation intellectuelle.
°सभा-
f.
assemblée de savants.
°संमत- a. v. estimé par les hommes cultivés et bien élevés.
शिष्टाचार- a. (qui agit comme un homme) bien élevé.
शिष्टादिष्ट- a. v. prescrit par les savants.
शिष्टानध्ययन-
m.
ou nt. (v. l. शिष्टानध्याय-
m.
)
vacances à l'occasion de l'arrivée d'hôtes éminents.
शिष्टार्थम् adv. par (amour de) l'instruction (v. l. शिक्षार्थम्).