शिशिरः (ziziraH)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Apte Hindi

Hindi

शिशिरः
पुं*
  - -
"ओस,  तुषार या पाला"

शिशिरः
पुं*
  - -
"जाड़े का मौसम,  (माघ और फाल्गुन की) सर्दी"

शिशिरः
पुं*
  - -
"ठंडक,  शीतलता"

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  आश्विनः,  इषः,  आश्वयुजः,  शारदः,  शिशिरः
noun
 
मासभेदः चान्द्रसंवत्सरे द्वादशमासान्तर्गतसप्तमः मासः।
 "दशहरा नाम उत्सवः अश्विने आगच्छति।"

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: शिशिरः
Root: शिशिर
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ माघफाल्गुणाभ्यां निष्पन्नः ऋतुः
Meaning(s):
⇒ Chilly season consisting of the two months Magha and Phalguna
Shloka(s):
2|1|87|1 ► हेमन्तः प्रसवो लोध्रः शैखस्तु शिशिरोऽस्त्रियाम्। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|87|1 ⇢ शैखः (शैख) (पुं) ⇒ Epithet of the Śiśira season ⇒ माघफाल्गुणाभ्यां निष्पन्नः ऋतुः
➠ 2|1|87|1 ⇢ शिशिरः (शिशिर) (पुं) ⇒ Chilly season consisting of the two months Magha and Phalguna ⇒ माघफाल्गुणाभ्यां निष्पन्नः ऋतुः
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ माघः
परा_अपरासंबन्धः ➡ ऋतुः
जातिः ➡ कालः
    

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Tamil

சி’சி’ர: : சி’சி’ரம் = பனி,  பனிக்காலம்,  சிசிர ருது.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 शिशिरः,  पुं,
   (शशति इतस्ततो गच्छतीति ।शश + किरच् प्रत्ययेन साधुः ।) हिमः । इतिमेदिनी ॥
 (विष्णुः । यथा,  महाभारते । १३ ।१४९ । ११० ।“शब्दातिगः शब्दसहः शिशिरः शर्व्वरीकरः ॥
”)

 शिशिरः,  पुं,
   क्ली,
   (शशति गच्छति वृक्षादिशोभायस्मात् । शश + “अजिरशिशिरशिथिलेति ।”उणा ०१ । ५४ । इति किरच्प्रत्ययेन साधुः ।)ऋतुविशेषः । इत्यमरः ॥
 स तु माघफाल्गुन-मासद्वयात्मकः । तत्पर्य्यायः । कम्पनः २ शीतः३ हिमकूटः ४ कोटनः ५ । कचित् पुस्तकेकोटनस्थाने कोडव इति पाठः । इति राज-निर्घण्टः ॥
 तत्कालीनजलगुणा जलशब्दद्रष्टव्याः ॥
 * ॥
 तत्र जातफलम् ॥
“मिष्टान्नभोगी मधुरप्रणादीकलत्रपृत्त्रादियुतः क्षुधार्त्तः ।क्रोधी सुधीश्चारुकलेवरश्चयस्य प्रसूतिः शिशिराभिधाने ॥
”इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
 * ॥
तत्र वर्णनीयानि । करीयधूपः कुन्दः पद्मनाहःशिशिरोत्कर्षश्च । इति कविकल्पलता ॥
 * ॥
अस्य गुणाः !“शिशिरं शीतलं वृष्यं शीतं वातप्रकोपणम् ।”इति राजवल्लभः ॥
अपि च ।“शिशिरः शीतलोऽतीवरूक्षो वाताग्नि-वर्द्धनः ।”इति भावप्रकाशः ॥

 शिशिरः,  त्रि,  (शश प्लुतगतौ + किरच्प्रत्ययेनसाधुः ।) शीतगुणयुक्तः । यथाह अमरः ।“शीतं गुणे तद्वदर्थाः सुषीमः शिशिरो जडः ।तुषारः शीतलः शीतो हिमः सप्तान्य-लिङ्गकाः ॥
”(यथा,  रघुः । १४ । ३ ।“आनन्दजः शोकजमश्रु वाष्प-स्तयोरशीतं शिशिरो बिभेद ॥
)

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.