शिशिर (zizira)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
Englishशिशिर (-रः-रा-रं) Cold, frigid, chilly, freezing.
(-रः) Frost.
mn.
(-रः-रं) The cold season, comprising two months from about the
middle of January to that of March.
(-रं)
1. Coolness.
2. Dew,
hoar-frost.
3. The cool season.
शश् to go, (the sun, north of the
equator, ) किरच् Unādi and the radical vowel changed to इ ।
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishशिशिर - zizira - - cold
शीतल - zItala - - cold
हैम - haima - - cold
शीत - zIta - - cold
हिम - hima - - cold
हिम - hima - - cold
शीतता - zItatA - - coldness
शीतानिल - zItAnila - - coldwind
शीतप्रवर्तन - zItapravartana - - coldboot [ computer ]
शीतोत्थापन - zItotthApana - - coldboot [ computer ]
अधुना तु अतीव शीतलः - adhunAtuatIvazItalaH - - Itisverycoldnow.
पीनस - pInasa - - coldaffectingthenose
शैत्यं अहो शैत्यं! - zaityaMahozaityaM! - - Itisverycoldindeed.
पाकः शीतलं भवति - pAkaHzItalaMbhavati - - Dishesaregettingcold.
अद्य किञ्चित् शैत्यं अधिकम् - adyakiJcitzaityaMadhikam - - Itisabitcoldertoday.
अस्मिन् मासे प्रायेण शीतल - asminmAseprAyeNazItala - - Usuallyitiscoldinthismonth.
दिने दिने शीतं अधिकं भवति - dinedinezItaMadhikaMbhavati - - Thecoldisincreasingdaybyday.
अधिकं जलं मा पिबतु, शीतं भवति - adhikaMjalaMmApibatu, zItaMbhavati - - Don'tdrinktoomuchwater.Youwillcatchacold.
तुहित - tuhita - - cold
हेमन्त - hemanta - - cold
शिशिर - zizira - - cool
शीतपीडाम् - zItapIDAm - - cool
शीतल - zItala - - cool
शीन्त - zInta - - cool
भारवाह - bhAravAha - - coolie
भारिक - bhArika - - coolie
वायुशीतक - vAyuzItaka - - aircooler
शीतक - zItaka - - watercooler
अनुशीतक - anuzItaka - - aftercooler
अनातप - anAtapa - - cool
अत्वर - atvara - - cool
अतप्त - atapta - - cool
अघर्म - agharma - - cool
अराग - arAga - - cool
अवशीतश्यात - avazItazyAta - - cool
अव्यग्र - avyagra - - cool
असम्भ्रम - asambhrama - - cool
मन्दमन्दातप - mandamandAtapa - - cool
मन्दोष्मन् - mandoSman - - cool
शीत - zIta - - cool
शिशिर - zizira - - cold
शीतल - zItala - - cold
हैम - haima - - cold
शीत - zIta - - cold
हिम - hima - - cold
हिम - hima - - cold
शीतता - zItatA - - coldness
शीतानिल - zItAnila - - coldwind
शीतप्रवर्तन - zItapravartana - - coldboot [ computer ]
शीतोत्थापन - zItotthApana - - coldboot [ computer ]
अधुना तु अतीव शीतलः - adhunAtuatIvazItalaH - - Itisverycoldnow.
पीनस - pInasa - - coldaffectingthenose
शैत्यं अहो शैत्यं! - zaityaMahozaityaM! - - Itisverycoldindeed.
पाकः शीतलं भवति - pAkaHzItalaMbhavati - - Dishesaregettingcold.
अद्य किञ्चित् शैत्यं अधिकम् - adyakiJcitzaityaMadhikam - - Itisabitcoldertoday.
अस्मिन् मासे प्रायेण शीतल - asminmAseprAyeNazItala - - Usuallyitiscoldinthismonth.
दिने दिने शीतं अधिकं भवति - dinedinezItaMadhikaMbhavati - - Thecoldisincreasingdaybyday.
अधिकं जलं मा पिबतु, शीतं भवति - adhikaMjalaMmApibatu, zItaMbhavati - - Don'tdrinktoomuchwater.Youwillcatchacold.
तुहित - tuhita - - cold
हेमन्त - hemanta - - cold
शिशिर - zizira - - cold
शिशिर - zizira - - cool
शिशिर - zizira - - frigid
शिशिर - zizira - - chilly
शिशिर - zizira - - freezing
शिशिर - zizira - - kind of Cyperus [ grass used for making mats ]
शिशिर - zizira - - dew
शिशिर - zizira - - coolness
शिशिर - zizira - - cool or dewy season
शिशिर - zizira - - hoarfrost
शिशिर - zizira - - cold season
शिशिर - zizira - - root of vetiver grass [ Andropogon Muricatum - Bot. ]
शिशिर - zizira - - particular mythical weapon
शिशिर zizira cool
शीतपीडाम् zItapIDAm cool
शीतल zItala cool
शीन्त zInta cool
पाचिका pAcikA cook
पाचक pAcaka cook
पाकं करोति { पाकं कृ } pAkaM karoti { pAkaM kR } verb 8 cook
पक्व pakva cooked
पाछक pAchaka cooker
भारवाह bhAravAha coolie
भारिक bhArika coolie
ज्ञापक jJApaka cookie [ computer ]
पतन् patan cooking
पाक pAka cooking
वायुशीतक vAyuzItaka air cooler
सहकार sahakAra cooperation
ओदन odana cooked rice
समन्वय samanvaya coordination
शीतक zItaka water cooler
अनुशीतक anuzItaka after cooler
Wilson
EnglishApte
Englishशिशिर [śiśira], [शश्-किरच् न. 1.52]
Cool, cold, chill, frigid
कुरु यदुनन्दनचन्दनशिशिरतरेण करेण पयोधरे 12
14.3
16.49.
Cooling, removing heat
नवनलिनदलायमानशिशिरतारारुणायतनयनरुचिरः 5.5.31.
Relating or belonging to शिशिर
एवं तेषां ययौ मासो द्वितीयः शिशिरः सुखम् 7.39.29.
रः, रम् Dew, hoar-frost
पद्मानां शिशिराद्भयम्
जातां मन्ये शिशिरमथितां पद्मिनीं वान्यरूपाम् 85.
The cold season (comprising the two months Māgha and Phālguna)
कण्ठेषु स्खलितं गते$पि शिशिरे पुंस्कोकिलानां रुतम् 6.3
अमृतं शिशिरे वह्निः 1.128.
Coldness, frigidity. -अंशुः, -करः, -किरणः, -दीधितिः, -रश्मिः the moon
बुध इव शिशिरांशोः 5.21
शिशिरकिरणकान्तं वासरान्ते$भिसार्य 11.21
शिशिरदीधितिना रजन्यः 3.2. -अत्ययः, -अपगमः 'the close of the cold season', the spring season
स्वहस्तलूनः शिशिरात्ययस्य (पुष्पोच्चयः) 3.61
उपहितं शिशिरापगमश्रिया 9.31.-उपचारः a refrigerator. -कालः, -समयः the cold season. -घ्नः an epithet of Agni. -मथित pinched by cold.
Apte 1890
Englishशिशिर a. [शश्-किरच् नि. Uṇ. 1. 53] Cool, cold, chill, frigid
कुरु यदुनंदनचदनशिशिरतरेण करेण पयोधरे Gīt. 12
R. 14. 3, 16. 49.
रः,
रं 1 Dew, hoar-frost
पझानां शिशिराद्भयं
जातां मन्ये शिशिरमथितां पद्मिनीं वान्यरूपां Me. 83.
2 The cold season (comprising the two months Māgha and Phālguna)
कंठेषु स्खलितं गतेऽपि शिशिरे पुंस्कोकिलानां रुतं Ś. 6. 3, Pt. 1. 128
3 Coldness, frigidity.
Comp.
अंशुः,
करः,
किरणः,
दीधितिः,
रश्मिः the moon
बुव इव शिशिरांशोः V. 5. 21
शिशिरकिरणकांतं वासरातेऽभिसार्य Śi. 11. 21
शिशिरदीधितिना रजन्यः Rs. 3. 2.
अत्ययः,
अपगमः ‘the close of the cold season’, the spring season
स्वहस्तलूनः शिशिरात्ययस्य (पुष्पच्चियः) Ku. 3. 61
उपहित शिशिरापगमश्रिया R. 9. 31.
कालः,
समयः the cold season.
घ्नः an epithet of Agni.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishशिशिर शिशिर, अस्, आ, अम् (according to
Uṇādi-s. I. 54. fr. rt. शश्
probably connected with
rt. शॄ or rt. शो), cool, chilly, cold, frigid, freezing
(अस्), m., N. of the seventh month of the year (ac-
cording to one reckoning)
N. of a mountain
of a
teacher of the Ṛg-veda (a pupil or descendant of Śā-
kalya Veda-mitra)
(अस्, अम्), m. n. hoar frost, dew,
coolness, cold
the cool or dewy season (comprising
two months, Māgha and Phālguna, or from about
the middle of January to that of March, see ऋतु).
—शिशिर-काल, अस्, m. the dewy season.
—शि-
शिर-घ्न, अस्, ई, अम्, destroying frost
(अस्), m.
epithet of Agni or fire.
—शिशिर-तर, अस्, आ, अम्,
more cool, very refreshing.
—शिशिर-मथित, अस्,
आ, अम्, pinched by cold.
—शिशिरर्तु (°र-ऋतु),
उस्, m. the dewy season.
—शिशिरांशु (°र-अं°), उस्,
m. ‘having cold rays, ’ the moon.
—शिशिरांशु-त्व,
अम्, n. the state of having cold rays.
—शिशिरी-भू,
cl. 1. P. -भवति, &c., to become cool.
—शिशिरो-
ष्ण-वर्ष (°र-उष्°), आस्, f. pl. the dewy, hot,
and rainy seasons.
Macdonell
Englishशिशिर śí-śi-ra, [√ śyā] first spring, cold 🞄season (one of the six seasons, comprising the 🞄months Māgha and Phālguna
V., C.)
cold, 🞄frost (C.)
coolness (C.)
(C.) cool, cold: 🞄-kara, -kiraṇa, moon
-tā, coolness, 🞄cold (in a-, heat)
-dīdhiti, moon
-mathita, pp. blighted by frost (lotus)
-māsa, 🞄cool month
-ṛtu, -samaya, cold season.
Benfey
EnglishApte Hindi
Hindiशिशिर
वि* - शश् + किरच् -नि
"ठंडा, शीतल, सर्द जमा हुआ"
शिशिरः
- -
"ओस, तुषार या पाला"
शिशिरः
- -
"जाड़े का मौसम, (माघ और फाल्गुन की) सर्दी"
शिशिरः
- -
"ठंडक, शीतलता"
L R Vaidya
EnglishBopp
LatinWordnet
Sanskrit शीतल, अनुष्ण, अनुष्णक, शीकर, शिशिर, सुषिक, सेभ्य, स्फीत
यद् उष्णं नास्ति।
"पथिकः नद्याः शीतलं जलं पिबति।"
Sanskrit Tibetan
Tibetankhyags pa
१) जड २) शिशिर ३) शीत ४) हिम
grang ba'i dus
शिशिर / सीतकाल
dgun
१) शिशिर २) हेमन्त
dgun smad
शिशिर
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritहेमन्तः प्रसलो रौद्रोऽथ शैषशिशिरौ समौ ।
हेमन्त (पुं), प्रसल (पुं), रौद्र (पुं), शैष (पुं), शिशिर (पुं)
शीते तुषारः शिशिरः सुशीमः शीतलो जडः ।
हिमोऽथोष्णे तिग्मस्तीक्ष्णस्तीव्रश्चण्डः खरः पटुः ॥ १३८५ ॥
शीत (पुं), तुषार (पुं), शिशिर (पुं), सुशीम (पुं), शीतल (पुं), जड (पुं), हिम (पुं), शीत (त्रि), तुषार (त्रि), शिशिर (त्रि), सुशीम (त्रि), शीतल (त्रि), जड (त्रि), हिम (त्रि), उष्ण (पुं), तिग्म (पुं), तीव्र (पुं), तीक्ष्ण (पुं), चण्ड (पुं), खर (पुं), पटु (पुं), उष्ण (त्रि), तिग्म (त्रि), तीव्र (त्रि), तीक्ष्ण (त्रि), चण्ड (त्रि), खर (त्रि), पटु (त्रि)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritऋतु
ऋतु, वसन्त, ग्रीष्म, प्रावृष्, शरद्, हेमन्त, शिशिर
त्रिंशदहोरात्रः स्यान्मासस्ताभ्यामृतुर्वसन्ताद्याः ।
ग्रीष्मः प्रावृट् शरदा हेमन्तः शिशिर इति ते षट् ॥ ११३ ॥
verse 1.1.1.113
page 0014
प्रालेय
प्रालेय, अवश्याय, तुहिन, शिशिर, हिम, तुषार, मिहिका, नीहार
प्रालेयमवश्यायस्तुहिनं शिशिरं हिमं तुषारं च ।
मिहिका स्यान्नीहारो हिमसंघातो हिमानी च ॥ ६५० ॥
verse 3.1.1.650
page 0074
वैजयन्तीकोषः
SanskritWord: शिशिरः
Root: शिशिर
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ माघफाल्गुणाभ्यां निष्पन्नः ऋतुः
Meaning(s):
⇒ Chilly season consisting of the two months Magha and Phalguna
Shloka(s):
2|1|87|1 ► हेमन्तः प्रसवो लोध्रः शैखस्तु शिशिरोऽस्त्रियाम्। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|87|1 ⇢ शैखः (शैख) (पुं) ⇒ Epithet of the Śiśira season ⇒ माघफाल्गुणाभ्यां निष्पन्नः ऋतुः
➠ 2|1|87|1 ⇢ शिशिरः (शिशिर) (पुं) ⇒ Chilly season consisting of the two months Magha and Phalguna ⇒ माघफाल्गुणाभ्यां निष्पन्नः ऋतुः
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ माघः
परा_अपरासंबन्धः ➡ ऋतुः
जातिः ➡ कालः
Mahabharata
EnglishŚiśira^1. § 116 (Vasu, pl.): I, 66, 2586 (son of Varcas (or of Varcasvin) and Manoharā).
Śiśira^2 = Vishṇu (1000 names).
पुराणम्
Englishशिशिर / ŚIŚIRA. Son of soma the vasu, of his wife manoharā. To the couple were born four sons called varcas, prāṇa, ramaṇa and śiśira. (Ādi Parva, Chapter 66, Verse 22).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritशिशिरः, (शशति इतस्ततो गच्छतीति ।शश + किरच् प्रत्ययेन साधुः ।) हिमः । इतिमेदिनी ॥
(विष्णुः । यथा, महाभारते । १३ ।१४९ । ११० ।“शब्दातिगः शब्दसहः शिशिरः शर्व्वरीकरः ॥
”)
शिशिरः, (शशति गच्छति वृक्षादिशोभायस्मात् । शश + “अजिरशिशिरशिथिलेति ।”उणा ०१ । ५४ । इति किरच्प्रत्ययेन साधुः ।)ऋतुविशेषः । इत्यमरः ॥
स तु माघफाल्गुन-मासद्वयात्मकः । तत्पर्य्यायः । कम्पनः २ शीतः३ हिमकूटः ४ कोटनः ५ । कचित् पुस्तकेकोटनस्थाने कोडव इति पाठः । इति राज-निर्घण्टः ॥
तत्कालीनजलगुणा जलशब्दद्रष्टव्याः ॥
* ॥
तत्र जातफलम् ॥
“मिष्टान्नभोगी मधुरप्रणादीकलत्रपृत्त्रादियुतः क्षुधार्त्तः ।क्रोधी सुधीश्चारुकलेवरश्चयस्य प्रसूतिः शिशिराभिधाने ॥
”इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
* ॥
तत्र वर्णनीयानि । करीयधूपः कुन्दः पद्मनाहःशिशिरोत्कर्षश्च । इति कविकल्पलता ॥
* ॥
अस्य गुणाः !“शिशिरं शीतलं वृष्यं शीतं वातप्रकोपणम् ।”इति राजवल्लभः ॥
अपि च ।“शिशिरः शीतलोऽतीवरूक्षो वाताग्नि-वर्द्धनः ।”इति भावप्रकाशः ॥
वाचस्पत्यम्
SanskritBurnouf
FrenchStchoupak
Frenchशिशिर-
a. frais, froid
nt. froid, fraîcheur, gel
saison
fraîche (début du printemps comprenant les mois de Māgha et Phālguna)
d'une montagne
-आ- sorte d'arme mythique
-तर- compar. plus
frais, très rafraîchissant
-ई-कृ- refroidir, rafraîchir
-ई-भू- être rafraîchi.
°किरण- °दीधिति- lune.
°मथित- a. v. tourmenté par le froid.
°मास- mois frais.
°रश्मि- = °किरण-।
°श्री- beauté de la saison fraîche.
शिशिरांशु- a. qui a des rayons froids
lune
-त्व- nt. fait
d'avoir des rayons froids.
शिशिरात्यय- शिशिरापगम- printemps.
शिशिरोपचार- appareil à rafraîchir.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.