शिशरिषिता-शिशरीषिता-शिशीर्षिता-त्री (zizariSitA-zizarISitA-zizIrSitA-trI)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“शॄ हिंसायाम्”@} 2 प्वादिः, ल्वादिश्च।
‘श्रॄञ्--’ इति क्षीरस्वामी।
अयं धातुः दैवादिकोऽपि इति प्रयोगात् ऊह्यते।
यथा ‘… विशीर्यन्तीं नावमिव’ 3
‘स्रवत्यनोंकृतं पूर्वं पुरस्ताच्च विशीर्यति।।’ 4 इति।
शारकः-रिका, शारकः-रिका, 5 शिशरिषकः-शिश- रीषकः-शिशीर्षकः-र्षिका, 6 शोशिरकः-रिका
7 शरिता-शरीता-त्री, शारयिता-त्री, शिशरिषिता-शिशरीषिता-शिशीर्षिता-त्री, शेशिरिता-त्री
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि कृणातिवत् 8 ज्ञेयानि।
9 शृणन्, 10 शरः, 11 नीशारः, 12 शरारुः, 13 14 शारुकः, 15 शशृवान्-शशर्वान्, 16 शीर्णिः, 17 विशरणम्-शरणम्, 18 आशरः, 19 पराशरः, 20 किंशारुः, 21 शरुः, 22 शरीरम्, 23 शरत्, 24 परशुः, 25 इति गन्प्रत्ययः, धातोर्ह्रस्वश्च।
शृङ्गम् = विषाणम्।]] शृङ्गम्, 26 निपातनात् शृङ्गारशब्दः साधुः।]] शृङ्गारः, 27 शिशिरः, 28 शर्वः, 29 शर्वा-शर्वरी, 30 शिरीषम्, 31 32 शर्म, 33 शिरः, 34 शारिः-शारिका, 35 शरभः, 36 शरण्यः, इतीमानि धातोरस्माद् भवन्ति।
01 (१७५१)
02 (९-क्र्यादिः-१४८८। सक। सेट्। पर।)
03 (म। भा। ३-१५७-१३)
04 (मनुस्मृतिः २-७४)
05 [[१। सन्नन्ते ‘इट् सनि वा’ (७-२-४१) इतीड्विकल्पः। ‘वॄतो वा’ (७-२-३८) इतीटो दीर्घविकल्पः। तेन रूपत्रयं सन्नन्ते सर्वत्र बोध्यम्।]]
06 [[२। यङ्निमित्तकं इत्वम्, अभ्यासे गुणश्च। एवं यङन्ते सर्वत्र बोध्यम्।]]
07 [[३। तृजादिषु सर्वत्र ‘वॄतो वा’ (७-२-३८) इति इटो दीर्घविकल्पः।]]
08 (२५८)
09 [[४। शतरि, श्नाप्रत्यये, ‘प्वादीनाम्--’ (७-३-८०) इति ह्रस्वे, ‘श्नाभ्यस्तयोः--’ (६-४-११२) इत्याकारलोपे, ‘ऋवर्णान्नस्य--’ (वा। ८-४-१) इति णत्वे च रूपमेवम्।]]
10 [[५। शीर्यतेऽनेनेति शरः बाणः। ‘ॠदोरप्’ (३-३-५७) इत्यप्प्रत्ययः।]]
11 [[६। ‘शॄ वायुवर्णनिवृतेषु’ (वा। ३-३-२१) इति घञ्। अचोऽपवादः। ‘उपसर्गस्य घञि--’ (६-३-१२२) इति दीर्घः। नीशारः वायुविशेषः। नीशारः = चित्रवर्णः। नीशारः = आवरणम्-यथा-- ‘गौरिवाकृतनीशारः प्रायेण शिशिरे कृशः’ इति। निवृतम् इत्यस्य आवरणमर्थः। निवृत्तमिति वार्तिके क्वाचित्क अपपाठः।]]
12 [[७। ‘शॄवन्द्योः--’ (३-२-१७३) इत्यारुप्रत्ययस्ताच्छीलिकः। शरारुः = हिंसकः।]]
13 [पृष्ठम्१३१५+ २९]
14 [[१। ‘लषपतपदस्थाभूवृषहनकमगमशॄभ्यः--’ (३-२-१५४) इत्युकञ्प्रत्ययस्ताच्छीलिकः। ‘किंशारुकं तीक्ष्णमाहुः’ इति काशिका (३-२-१५४)।]]
15 [[२। क्वसौ ‘शॄदृप्रां--’ (७-४-१२) इति ह्रस्वविकल्पः। ह्रस्वपक्षे शशृवान्, ह्रस्वाभाव- पक्षे शशर्वान् इति च रूपम्। केचित् सूत्रमेतत् प्रत्याचक्षते, तेषां मते तु शशर्वान् इत्येकमेव रूपम्। विस्तरस्तु काशिकायां (७-४-१२) द्रष्टव्यः।]]
16 [[३। क्तिनि, ‘ॠत इत्--(७-१-१००) इतीकारः। दीर्घः, ल्वादित्वात् क्तिनस्तकारस्य नकारः, णत्वम्।]]
17 [[४। ल्युटि रूपमेवम्। विशरणम् = विनाशः। ‘शरणं गृहरक्षित्रोः’ इत्यमरः।]]
18 [[५। आशृणातीति आशरः। पचाद्यचि रूपमेवम्।]]
19 [[६। परा शृणातीति पराशरः। अत्रापि पचाद्यच्। पराशरः ऋषिः।]]
20 [[७। किम्शब्द उपपदे औणादिकः (द। उ। १-८९) ञुण् प्रत्ययो भवति। किंशारुः = सस्यशूकम्।]]
21 [[८। ‘शॄस्वृ--’ (द। उ। १-९५) इति उप्रत्ययः। शरुः = क्रोधः।]]
22 [[९। औणादिके (द। उ। ८-७२) ईरन्प्रत्यये रूपमेवम्। शीर्यत इति शरीरम् = देहः।]]
23 [[१०। ‘शॄदॄभसोऽदिः’ (द। उ। ६-४२) इति अदिप्रत्यये रूपमेवम्। शीर्यन्तेऽस्यां गुल्मवनस्पतीनां तेजांसीति शरत् = ऋतुः।]]
24 [[११। परशब्द उपपदे धातोः औणादिके (द। उ। १-११८) कुप्रत्यये रूपमेवम्। परान् शृणातीति परशुः = कुठारः।]]
25 [[१२। ‘शृणातेर्ह्रस्वश्च’ [द। उ। ३-६४]
26 [[१३। तुषारादिषु [द। उ। ८-६९]
27 [[१४। शीर्यन्तेऽस्मिन् तृणगुल्मवनस्पतीनां तेजांसीति शिशिरः = ऋतुविशेषः। ‘अजिर- शिशिर--’ (द। उ। ८-२७) इत्यत्र निपातनात् धातोः द्विर्वचनम्, सन्वद्भावः, ऋवर्णलोपः, इत्वं च।]]
28 [[१५। औणादिके वन्प्रत्यये शर्वः। शृणातीति शर्वः = शिवः।]]
29 [[१६। ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते’ (३-२-७५) इति वनिप्प्रत्यये रूपमेवम्। स्त्रियाम् ‘वनो र च’ (४-१-७) इति ङीब्रेफौ। शर्वरी = रात्रिः।]]
30 [[१७। ‘शॄपॄभ्यां--’ (द। उ। ९-१०) इति ईषन्प्रत्ययः। प्रत्ययस्य कित्त्वात् इत्वम्। शिरीषम् = वृक्षविशेषः।]]
31 [पृष्ठम्१३१६+ २८]
32 [[१। शृणाति दुःखम् इति शर्म। औणादिके (द। उ। ६-७३) मनिन्प्रत्यये रूपमेवम्।]]
33 [[२। शृणातेरौणादिकेऽसुन्प्रत्यये, प्रत्ययस्य कित्त्वे च रूपमेवम्। शिरः मूर्धा।]]
34 [[३। ‘शरः शकुनौ’ (द। उ। १-५६) इति इञ्प्रत्यये, वृद्धौ च रूपम्। शारिः शकुनिविशेषः। शारिरेव शारिका। शकुनिभिन्ने तु शरिः शूलम्।]]
35 [[४। ‘कॄगॄशॄ--’ (द। उ। ७-१८) इति अभच्प्रत्यये रूपमेवम्। शरभः हिंस्रः। शरभमूर्तिः इति ख्यातः।]]
36 [[५। औणादिके (द। उ। ८। ८) अन्यप्रत्यये णत्वे च रूपमेवम्। शृणात्यर्थिनो भयमिति शरण्यः = आर्त्तिहरः।]]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.