| YouTube Channel

शिलाजतु (zilAjatu)

 
शब्दसागरः
English
शिलाजतु
n.
 (-तुः)
1. Bitumen.
2. Red chalk.
E.
 शिला a stone, and जतु lac
it is supposed to ooze from the stones of mountains in the hot
weather.
Yates
English
शिला-जतु (तु) 2.
n.
 Bitumen
red chalk.
Wilson
English
शिलाजतु
n.
 (-तु)
1 Bitumen.
2 Red chalk.
E.
 शिला a stone, and जतु lac
it is supposed to ooze from the stones
of mountains in the hot weather.
Monier Williams Cologne
English
शिला—जतु
n.
 ‘rock-exudation’, bitumen,
MBh.
Suśr.
&c.
red chalk,
W.
Apte Hindi
Hindi
शिलाजतु
नपुं*
 शिला-जतु -
शिलाजीत
शिलाजतु
नपुं*
 शिला-जतु -
गेरु
L R Vaidya
English
SilA-jatu {% n. %} 1. bitumen
2. red chalk.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
शिलाजतु स्याद्गिरिजमर्थ्यं गैरैयमश्मजम् ।
-wordlist-
शिलाजतु (क्ली), गिरिज (क्ली), अर्थ्य (क्ली), गैरेय (क्ली), अश्मज (क्ली)
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: शिलाजतुम्
Root: शिलाजतु
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Bitumen
red chalk
Shloka(s):
3|2|16|1 ► शिलाजतु तु गौरेयमर्थ्यमश्मजमद्रिजम्। (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|2|16|1 ⇢ शिलाजतुम् (शिलाजतु) (नपुं) ⇒ Bitumen
red chalk ⇒
➠ 3|2|16|1 ⇢ गैरेयम् (गैरेय) (नपुं) ⇒ Bitumen
red chalk ⇒
➠ 3|2|16|1 ⇢ अर्थ्यम् (अर्थ्य) (नपुं) ⇒ Bitumen
red chalk ⇒
➠ 3|2|16|1 ⇢ अश्मजम् (अश्मज) (नपुं) ⇒ Bitumen
Red chalk ⇒
➠ 3|2|16|1 ⇢ अद्रिजम् (अद्रिज) (नपुं) ⇒ Bitumen
red chalk ⇒
Related word(s):
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शिलाजतु,
क्ली,
 (शिलाया जतु ।) पर्वतजातो-पधातुविशेषः । शिलाजित् इति हिन्दीभाषा ।तत्पर्य्यायः । गैरेयम् २ अर्घ्यम् ३ गिरिजम् ४अश्मजम् ५ । इत्यमरः ॥
शिलाजम् ६ अगजम्७ शैलम् ८ अद्रिजम् ९ । इति रत्नमामाला ॥
शैलेयम् १० शीतपुष्पकम् ११ । इति शब्द-चन्द्रिका ॥
शिलाव्याधिः १२ । इति त्रिकाण्ड-शेषः ॥
अश्मोत्थम् १३ अश्मलाक्षा १४ अश्म-जतुकम् १५ जत्वश्मकम् १६ । अस्य गुणाः ।तिक्तत्वम् । कटुत्वम् । उष्णत्वम् । रसायनत्वम् ।मेहोन्मादाश्मरीशोफकुष्ठापस्मरनाशित्वं च ।इति राजनिर्घण्टः ॥
अपि च । शर्करासर्व-रोगहरत्वम् । योगवाहित्वम् । अत्युष्णशीत-कत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
अस्योत्पत्तिनाम-लक्षणगुणाः ।“निदाघे घर्म्मसन्तप्ता धातुसार धराधराः ।निर्यासवत् प्रमुञ्चन्ति तच्छिलाजतु कीर्त्तितम् ॥
सौवर्णं राजतं ताम्रं आयसं तच्चतुर्बिधम् ।शिलाजत्वद्रिजतु च शैलनिर्यास इत्यपि ॥
गैरेयमश्मजञ्चापि गिरिजं शैलधातुजम् ।शिलाह्वं कटुतिक्तोष्णं कटुपाकं रसायनम् ॥
छेदि योगवहं हन्ति कफमेदाश्मशर्कराः ।मूत्रकृच्छ्रं क्षयं श्वासं वातास्रार्शांसिपाण्डुताम् ॥
अपस्मारं तथोन्मादं शोथकूष्ठोदरक्रिमीन् ।सौवर्णन्तु जवापुष्पवर्णं भवति तद्रसात् ॥
मधुरं कटुतिक्तन्तु शीतलं कटुपाकि च ।राजतं पाण्डुरं शीतं कटुकं स्वादुपाकि च ॥
ताम्रम् मयूरकण्ठाभं तत्तिक्तं लवणं भवेत् ।विपाके कटुकं शीतं सर्वश्रेष्ठमुदाहृतम् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
शिलाजतु
न०
 शिलाजातं जतु । १ पर्वतजाते उपधातुभेदेअमरः । तदुत्पत्त्यादिकं भावप्र० उक्तं यथा“निदाधे धर्मसन्तप्ता धातुसारन्धराधराः । निर्यास-वत् प्रमुञ्चन्ति तच्छिलाजतु कीर्त्तितम् । सौवर्णं राज-तन्ताम्रमायसन्तच्चतुर्विधम् । शिलाजत्वद्रिजतु च शैलनिर्य्यास इत्यपि । गैरेयमश्मजञ्चापि गिरिज शैलधातु-जम् । शिलाजं कटु तिक्तोष्णं कटुपाकं रसायनम् ।छेदि योगवहं हन्ति कफमेदाश्मशकराः । मूत्रकृच्छ्रक्षयं श्वासं वाताशांसि च पाण्डुताम् । अपस्मारन्तथो-न्माद शोथकुष्ठोदरक्रमीन् । सौवर्णन्तु जवापुष्पवर्णंभवति तद्रसात् । मधुर टुतिक्तञ्च शीतलं कटुपाकिच । राजत पाण्डुरं शीतं कटुक स्वादुपाकि च । ताम्रंमयूरकण्ठाभं तीक्ष्णमुष्णञ्च जायते । लौहं जटायुपक्षाभंतत्तिक्तं लबणं मबेत् । विपाके कटुकं शीतं सर्वश्रेष्ठ-मुदाहृतम्” ।