| YouTube Channel

शिरीषः (zirISaH)

 
Apte
English
शिरीषः [śirīṣḥ], [शॄ-ईषन् किच्च
Uṇ.*
 4.28]
N.
 of a tree. -षम् A flower of this tree (regarded as the type of delicacy)
शिरीषपुष्पाधिकसौकुमार्यौ बाहू तदीयाविति मे वितर्कः
Ku.*
 1.41
so पदं सहेत भ्रमरस्य पेलवं शिरीषपुष्पं न पुनः पतत्रिणः 5.4
R.*
 16. 48
Me.*
 67.
Apte 1890
English
शिरीषः [शॄ-ईषन् किच्च] N. of a tree.
षं A flower of this tree (regarded as the type of delicacy)
शिरीषपुष्पाधिकसौकुमार्यौ बाहू तदीयाविति मे वितर्कः Ku. 1. 41
so पदं सहेत भ्रमरस्य पेलवं शिरीषपुष्पं न पुनः पतात्रिणः 5. 4, R. 16. 48
Me. 65.
Hindi
Hindi
एक फूल का नाम
Apte Hindi
Hindi
शिरीषः
पुं*
 - "शृ + ईषन्, किच्च"
सिरस का पेड़
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 शिरीषः, भण्डिलः, भण्डिरः, भण्डीलः, भण्डीरः, मृदुपुष्पः, शुकतरुः, विशनाशनः, शीतपुष्पः, भण्डिकः, स्वर्णपुष्पकः, शुकेष्टः, वर्हपुष्पः, विषहन्ता, सुपुष्पकः, उद्दानकः, शुक्रतरुः, लोमशपुष्पकः, कपीतकः, कलिङ्गः, श्यामलः, शङ्खिनिफलः, मधुपुष्पः, वृत्तपुष्पः, शिखिनीफलः, भण्डिः, प्लवगः, शुकपुष्पः
noun
तीक्ष्णसारासदृशः दीर्घः वृक्षः।
"शिरीषस्य काष्ठं दृढम् अस्ति।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: शिरीषः
Root: शिरीष
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Mimosa sirisha
Tamil Vākai
Shloka(s):
3|3|72|1 ► वृक्षोत्पले कर्णिकारः परिव्याधोऽथ भण्डिले। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|72|2 ► कपीतनः शिरीषश्च करके दाडिमी त्रयी॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|72|1 ⇢ भण्डिलः (भण्डिल) (पुं) ⇒ Mimosa sirisha
Tamil Vākai ⇒
➠ 3|3|72|2 ⇢ कपीतनः (कपीतन) (पुं) ⇒ Mimosa sirisha
Tamil Vākai ⇒
➠ 3|3|72|2 ⇢ शिरीषः (शिरीष) (पुं) ⇒ Mimosa sirisha
Tamil Vākai ⇒
Related word(s):
अमरकोशः
Sanskrit
Word: शिरीषः
Root: शिरीष
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ flea tree [Albizia lebbeck - Bot.]
Shloka(s):
2|4|63|1 ► कपिला भस्मगर्भा सा शिरीषस्तु कपीतनः। (वनौषधिवर्गः)
2|4|63|2 ► भण्डिलोऽप्यथ चाम्पेयश्चम्पको हेमपुष्पकः॥ (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|63|1 ⇢ शिरीषः (शिरीष) (पुं)
➠ 2|4|63|1 ⇢ कपीतनः (कपीतन) (पुं) ⇒ Areca nut [Areca catechu - Bot.], flea tree [Albizia lebbeck - Bot.], wood apple [Aegle Marmelos - Bot.], holy fig tree [Ficus Religiosa - Bot.], hog plum tree [Spondias Mangifera -Bot.], Indian tulip tree [Thespesia Populnea - Bot.]
➠ 2|4|63|2 ⇢ भण्डिलः (भण्डिल) (पुं) ⇒ welfare, fortune, artisan, messenger, flea tree [Albizia lebbeck - Bot.]
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
जातिः ➡ वृक्षः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शिरीषः,
पुं,
 (शृणाति झटिति म्लायतीति । शॄ +“शॄपॄभ्यां किच्च ।” उणा० ४ । २७ । इतिईषन् सच कित् ।) स्वनामख्यातवृक्षः । (यथा, कुमारे । ५ । ४ ।“पदं सहेत भ्रमरस्य पेलवंशिरीषपुष्पं न पुनः पतत्रिणः ॥
”)तत्पर्य्यायः । कपीतनः २ भण्डिलः ३ । इत्य-मरः ॥
भण्डिरः ४ भण्डीरः ५ भण्डीलः ६ ।इति तट्टीका ॥
मृदुपुष्पः ७ शुकतरुः ८ विष-नाशनः ९ । इति रत्नमाला ॥
शीतपुष्पः १०भण्डिकः ११ स्वर्णपुष्पकः १२ शुकेष्टः १३ वर्ह-पुष्पः १४ विषहन्ता १५ सुपुष्पकः १६ उद्दा-नकः १७ शुक्रतरुः १८ लोमशपुष्पकः १९कपीतकः २० कलिङ्गः २१ श्यामलः २२शङ्खिनीफलः २३ मधुपुष्पः २४ वृत्तपुष्पः २५ ।पुस्तकान्तरे शिखिनीफलः २६ भण्डी २७ प्लवगः२८ शुकपुष्पः २९ । अस्य गुणाः । कटुत्वम् ।शीतत्वम् । विषवातपामास्रकुष्ठकण्डूतित्वग्-दोषनाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
अपि च ।“शिरीषो भण्डिलो भण्डी भण्डीरश्च कपीतनःशुकपुष्पः शुकतरुर्मृदुपुष्पः शुकपियः ॥
शिरीषो मधुरोऽनुष्णस्तिक्तश्च तुवरो लघुः ।दोषशोथविसर्पघ्नः काशव्रणविषापहः ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
* ॥
कण्टकशिरीषस्य पर्य्यायः ।“कटभी किणिही श्वेता महाश्वेता च रोहिणी ।”इति रत्नमाला ॥
* ॥
अस्य गुणाः ।“शिरीषो विषवीसर्पस्वेदत्वग्दोषशोथजित् ।”इति राजवल्लभः ॥