शिरीष (zirISa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 शिरीष m.
  (-षः) A kind of tree,  (Acacia sirisa.)
 E.
  शॄ to injure,  Unādi
aff.
   ईषन् ।

Capeller Eng

English

 शिरीष m.
  N.
  of a tree,  n.
  its blossom. 

Yates

English

 शिरीष (षः) 1.
m.
  A kind of
Mimosa.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 शिरीष
m.
  (-षः) A kind of tree,  (Atracia sirisa.)
E.
  शॄ to injure,  Uṇādi aff.
   ईषन्.

Apte

English

शिरीषः [śirīṣḥ],  [शॄ-ईषन् किच्च Uṇ.*
  4.28] N.
  of a tree. -षम् A flower of this tree (regarded as the type of delicacy)
 शिरीषपुष्पाधिकसौकुमार्यौ बाहू तदीयाविति मे वितर्कः Ku.*
  1.41
 so पदं सहेत भ्रमरस्य पेलवं शिरीषपुष्पं न पुनः पतत्रिणः 5.4
 R.*
  16. 48
 Me.*
  67.

Apte 1890

English

 शिरीषः [शॄ-ईषन् किच्च] N. of a tree. 
षं A flower of this tree (regarded as the type of delicacy)
 शिरीषपुष्पाधिकसौकुमार्यौ बाहू तदीयाविति मे वितर्कः Ku. 1. 41
 so पदं सहेत भ्रमरस्य पेलवं शिरीषपुष्पं न पुनः पतात्रिणः 5. 4,  R. 16. 48
 Me. 65. 

Monier Williams Cologne

English

 शिरीष m.
  Acacia Sirissa (n.  its flower),  ṢaḍvBr.  &c.
   &c.
  

 शिरीष m.
  pl.
  N.
  of a village,  Pat.
  on Pāṇ.
  i,  2,  51.

Monier Williams 1872

English

 शिरीष,  अस्,  m. a kind of tree,  Acacia Sirisa
(अम्),  n. the flower of this tree.
—शिरीष-पत्-
त्रिका,  f. a white kind of the plant Kiṇihī,  q. v.

Macdonell

English

 शिरीष śirīṣa,  m.
  a tree (Acacia Sirissa)
 🞄n.  its flower.

Benfey

English

 शिरीष शिरीष (akin to the last), 
 I.
m.
  A tree,  Acacia sirisa,  Bhartṛ. 2,  6.
 II. n.
  Its flower,  Śāk. d. 145.

Apte Hindi

Hindi

शिरीषः
पुं*
  - "शृ + ईषन्,  किच्च"
सिरस का पेड़

शिरीषम्
नपुं*
   - -
सिरस का फूल

L R Vaidya

English

 SirIza {% (I) m. %} Name of a tree.

 SirIza {% (II) n. %} Its flower,  चूडापाशे नवकुरबकं चारु कर्णे शिरीषम् Megh.ii.2,  R.xvi.48,  K.S.i.41.

Lanman

English

 śirīṣa,  m. the tree Acacia Sirissa
 as n.
the blossom.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 शिरीष N. pr. eines Dorfes auch S II,  337,  18 (im pw. aber *m. Pl.).

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: शिरीषः
Root: शिरीष
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ 
Meaning(s):
⇒ Mimosa sirisha
 Tamil Vākai
Shloka(s):
3|3|72|1 ► वृक्षोत्पले कर्णिकारः परिव्याधोऽथ भण्डिले। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|72|2 ► कपीतनः शिरीषश्च करके दाडिमी त्रयी॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|72|1 ⇢ भण्डिलः (भण्डिल) (पुं) ⇒ Mimosa sirisha
 Tamil Vākai ⇒ 
➠ 3|3|72|2 ⇢ कपीतनः (कपीतन) (पुं) ⇒ Mimosa sirisha
 Tamil Vākai ⇒ 
➠ 3|3|72|2 ⇢ शिरीषः (शिरीष) (पुं) ⇒ Mimosa sirisha
 Tamil Vākai ⇒ 
Related word(s):
    

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  शिरीषः
Root:  शिरीष
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ flea tree [Albizia lebbeck - Bot.]
Shloka(s): 
2|4|63|1 ► कपिला भस्मगर्भा सा शिरीषस्तु कपीतनः। (वनौषधिवर्गः)
2|4|63|2 ► भण्डिलोऽप्यथ चाम्पेयश्चम्पको हेमपुष्पकः॥ (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|4|63|1 ⇢ शिरीषः (शिरीष) (पुं)
➠ 2|4|63|1 ⇢ कपीतनः (कपीतन) (पुं) ⇒ Areca nut [Areca catechu - Bot.], flea tree [Albizia lebbeck - Bot.], wood apple [Aegle Marmelos - Bot.], holy fig tree [Ficus Religiosa - Bot.], hog plum tree [Spondias Mangifera -Bot.], Indian tulip tree [Thespesia Populnea - Bot.]
➠ 2|4|63|2 ⇢ भण्डिलः (भण्डिल) (पुं) ⇒ welfare, fortune, artisan, messenger, flea tree [Albizia lebbeck - Bot.]
Related word(s): 
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
जातिः ➡ वृक्षः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 शिरीषः,  पुं,
   (शृणाति झटिति म्लायतीति । शॄ +“शॄपॄभ्यां किच्च ।” उणा० ४ । २७ । इतिईषन् सच कित् ।) स्वनामख्यातवृक्षः । (यथा, कुमारे । ५ । ४ ।“पदं सहेत भ्रमरस्य पेलवंशिरीषपुष्पं न पुनः पतत्रिणः ॥
”)तत्पर्य्यायः । कपीतनः २ भण्डिलः ३ । इत्य-मरः ॥
 भण्डिरः ४ भण्डीरः ५ भण्डीलः ६ ।इति तट्टीका ॥
 मृदुपुष्पः ७ शुकतरुः ८ विष-नाशनः ९ । इति रत्नमाला ॥
 शीतपुष्पः १०भण्डिकः ११ स्वर्णपुष्पकः १२ शुकेष्टः १३ वर्ह-पुष्पः १४ विषहन्ता १५ सुपुष्पकः १६ उद्दा-नकः १७ शुक्रतरुः १८ लोमशपुष्पकः १९कपीतकः २० कलिङ्गः २१ श्यामलः २२शङ्खिनीफलः २३ मधुपुष्पः २४ वृत्तपुष्पः २५ ।पुस्तकान्तरे शिखिनीफलः २६ भण्डी २७ प्लवगः२८ शुकपुष्पः २९ । अस्य गुणाः । कटुत्वम् ।शीतत्वम् । विषवातपामास्रकुष्ठकण्डूतित्वग्-दोषनाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
 अपि च ।“शिरीषो भण्डिलो भण्डी भण्डीरश्च कपीतनःशुकपुष्पः शुकतरुर्मृदुपुष्पः शुकपियः ॥
शिरीषो मधुरोऽनुष्णस्तिक्तश्च तुवरो लघुः ।दोषशोथविसर्पघ्नः काशव्रणविषापहः ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
 * ॥
कण्टकशिरीषस्य पर्य्यायः ।“कटभी किणिही श्वेता महाश्वेता च रोहिणी ।”इति रत्नमाला ॥
 * ॥
अस्य गुणाः ।“शिरीषो विषवीसर्पस्वेदत्वग्दोषशोथजित् ।”इति राजवल्लभः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 शिरीष पु०
  शॄ--ईषन् किच्च । खनापख्याते वृक्षे अमरः ।“क्षिरीषो मघुरोऽनुष्णस्तिक्तश्च तुवरो लघुः । दोषशोथविसर्पघ्नः कासव्रणविषापहः” भावप्र० ।

Capeller

German

 शिरीष m.
  N. einer Blume.

Stchoupak

French

 शिरीष-
 m.
  n.
  de l'arbre Acacia sirissa 
 nt. ses fleurs 
 -क- m.
  =
शिरीष- m.
 
°कुसुम- nt. fleur de cet arbre.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.