शिरस् (ziras)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 शिरस् n.
  (-रः)
	 1. The head.
	 2. The skull.
	 3. The top of a tree.
	 4. A
summit,  a peak.
	 5. The van of an army.
	 6. Chief,  principal, 
head.
 E.
  श्रि to honour,  in the passive form,  to be honoured,  (by
the other members, ) असुन् Unādi aff.
  ,  and the form irr
 .
 or शॄ-
असुन् नि० ।

Capeller Eng

English

 शि॑रस् n.
  head,  top,  point,  summit,  fore-part,  front
युद्धस्य an.  — Instr.  w.
  कृ,  धृ,  etc. bear on the head i.e.
 
esteem highly,  honour,  respect. 

Yates

English

 शिरस् (रः) 5.
n.
  The head
 top of a
tree
 van of an army
 a chief. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

शिरस् 	-	 ziras 	-	 n.
  	-	 head

Wilson

English

 शिरस्
n.
  (-रः)
1 The head.
2 The top of a tree.
3 The van of an army.
4 Chief,  principal,  head.
E.
  श्रि to honour,  in the passive form,  to be honoured,  (by the other
members, ) असुन् Uṇādi aff.
  ,  and the form irr
 .

Apte

English

शिरस् [śiras],  n.
  [शॄ-असुन् निपातः Uṇ.*
  4.193]

The head
 शिरसा श्लाघते पूर्वं (गुणं) परं (दोषं) कण्ठे नियच्छति Subhās.

Skull.

A peak,  summit,  top (as of a mountain)
 हिमगौरैरचलाधिपः शिरोभिः Ki.*
  5.17
 Śi.*
  4.54.

The top of a tree.

The head or top of anything
 तेनाहृतो महातालो वेपमानो बृहच्छिराः Bhāg.*
  1.15.33
 शिरसि मसीपटलं दधाति दीपः Bv.*
  1.74.

Pinnacle,  acme,  highest point.

Front,  forepart,  van (as of an army)
 पुत्रस्य ते रणशिरस्ययमग्रयायी Ś.*
  7.26
 U.*
  5.3.

Chief,  principal,  head (usually at the end of comp.
 ).

N.
  of the verse in the गायत्री (from आपो ज्योतिः to स्वरोम्)
 cf.
   T. Ar.1.27
 Bhāg.*
  5.9.5. Comp.
   -अस्थि n.
  (शिरोस्थि) the skull. -कपालिन् m.
  an ascetic who carries about a human skull. -क्रिया presentation of the head. -गृहम् (शिरोगृहम्) a room on the top of a house,  turret,  garret. -ग्रहः (शिरोग्रहः) affection of the head,  headache. -छेदः,  -छेदनम् (शिरश्छेदः &c.
 ) beheading,  decapitation.  -तापिन् m.
  an elephant.

त्रम्,  त्राणम् a helmet
 च्युतैः शिरस्त्रैश्चषकोत्तरेव R.*
  7.49, 66
 अपनीत- शिरस्त्राणाः 4.64.

a head-dress. -धरा,  -धिः,  ध्रः (शिरोधरा,  -धिः,  -ध्रः) the neck
 तेषां शिरोधरान् धूताञ्छरध्वज- धनूंषि च Rām.*
  7.7.17
 निकृत्तबाहूरुशिरोध्रविग्रहम् Bhāg.*
  1. 59.16
 Śi.*
  4.52
5.65
 cf.
   कम्बुशिरोधिः Chaitanyachandrodaya 3. -पीठम् the back of the neck. -पीडा headache.-पुष्पम् an ornament for the head
 स्फुरितारुणवर्णेन शिर- ष्पुष्पेण शोभिताम् Śiva B.2.53. -प्रणामः bending the head.-प्रदानम् giving up the head or life. -प्रावरणम् a turban.  -फलः the cocoa-nut tree. -भूषणम् (शिरोभूषणम्) an ornament for the head.

मणिः (शिरोमणिः) a jewel worn on the head.

a crest-jewel.

a title of respect conferred on learned men.  -मर्मन् m.
  (शिरोमर्मन्) a hog. -मालिन् m.
  (शिरोमालिन्) an epithet of Śiva.  -रत्नम् (शिरोरत्नम्) a jewel worn on the head.-रुजा (शिरोरुजा) head-ache. -रुह् m.
 ,  -रुहः (शिरोरुह्- रुहः) (also शिरसिरुह्-हः) the hair of the head
 शिरोरुहैः स्नानकषायवासितैः स्त्रियो निदाधं शमयन्ति कामिनाम् Ṛs.*
  1.4
 Ku.*
  5.9
 R.*
  15.16. -रोगः a disease of the head
 अथातः शिरोरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः Suśr. -वर्तिन्a.  (-शिरोवर्तिन्) being at the head. (m.  ) a chief,  any one at the head of affairs. -वल्ली (शिरोवल्ली) the crest of a peacock. -वृत्तम् (शिरोवृत्तम्) pepper. -वेष्टः,  वेष्टनम् (शिरोवेष्टः,  -ष्टनम्) a head-dress,  turban
 शिरोवेष्टनव्याजतस्ते मुखेन्दोः Sūkti.35. -शूलम् head-ache.

रथः leader,  chief. 

a plaintiff.  a.
   imminent.-स्थानम् main apartment
 गतेष्वस्मासु राजा नः शिरःस्थानानि पश्यतु Pratimā 1.31. -हारिन् m.
  (शिरोहारिन्) an epithet of Śiva. 

Apte 1890

English

 शिरस् n. [शॄ-असुन् निपातः Uṇ. 4. 193] 1 The head
 शिरसा श्लाघते पूर्वं (गुणं) परं (दोषं) कंठे नियच्छति Subhāṣ. 
2 Skull. 
3 A peak,  summit,  top (as of a mountain)
 हिमगौरैरचलाधिपः शिरोभिः Ki. 5. 17
 Śi. 4. 54. 
4 The top of a tree. 
5 The head or top of anything
 शिरसि मपीपटलं दधाति दीपः Bv. 1. 74. 
6 Pinnacle,  acme,  highest point. 
7 Front,  forepart,  van (as of an army)
 पुत्रस्य ते रणशिरस्ययमग्रयायी Ś. 7. 26
 U. 5. 3. 
8 Chief,  principal,  head (usually at the end of comp.). 
Comp. 
अस्थि n. (शिरोस्थि) the skull. 
कपालिन् m. an ascetic who carries about a human skull. 
गृहं ( शिरोगृहं) a room on the top of a house,  turret,  garret. 
ग्रहः (शिरोग्रहः) affection of the head,  head-ache. 
छदः,  
छेदनं (शिरश्छेदः &c.) beheading,  decapitation. 
तापिन् m. an elephant. 
त्रं,  
त्राणं {1} a helmet
 च्युतैः शिरस्त्रैश्चषकोत्तरेव R. 7. 49,  66
 अपनीतशिरस्त्राणाः 4. 64. {2} a headdress. 
धरा,  
धिः (शिरोधरा 
धि) the neck
 Śi. 4. 52,  5. 65. 
पीडा headache. 
प्रणामः bending the head. 
प्रावरणं a turban. 
फठः the cocoanut tree. 
भूषणं (शिरोभूषणं) an ornament for the head. 
मणिः (शिरोमणिः) {1} a jewel worn on the head. {2} a crest-jewel. {3} a title of respect conferred on learned men. 
मर्मन् m. (शिरोमर्मन्) a hog. 
मालिन् m. (शिरोमालिन्) an epithet of Śiva. 
रत्नं (शिरोरत्नं) a jewel worn on the head. 
रुजा (शिरोरुजा) head-ache. 
रुह् m. 
रुहः ( शिरोरुह्रुहः) (also शिरसिरुह्-हः) the hair of the head
 Rs. 1. 4,  Ku. 5. 9
 R. 15. 16. 
वर्तिन् a. (शिरोवर्तिन्) being at the head. (
m.) a chief,  any one at the head of affairs. 
वल्ली ( शिरोवल्ली) the crest of a peacock. 
वृत्तं (शिरोवृत्तं) pepper. 
वेष्टः,  वेष्टनं ( शिरोवेष्ट्रः-ष्टनं) a head-dress,  turban. 
शूलं head-ache. 
स्थः leader,  chief. 
हारिन् m. (शिरोहारिन्) an epithet of Śiva. 

Monier Williams Cologne

English

 शि॑रस् n.
  (prob. originally शरस् =
  करस्
and connected with करङ्क,  q.v.) the head,  skull (acc.   with √ दा,  ‘to give up one's head i.e. life’
with √ धृ,  or √ वह्,  ‘to hold up one's head,  be proud’
with Caus.
  of √ वृत् or with उप-√ स्था,  ‘to hold out the head’,  ‘acknowledge one's self guilty’,  see शिरोपस्थायिन्
instr. with √ ग्रह्,  √ धा,  √ धृ,  वि-√ धृ,  √ भृ,  √ वह्,  or √ कृ,  ‘to hold or carry or place on the head,  receive deferentially’
instr. with √ गम्,  अभि-√ गम्,  प्र-√ ग्रह्,  √ या,  प्र-णम् [√ नम्],  नि-√ पत्,  प्र-णि-√ पत्,  ‘to touch with the head,  bow or fall down before’
loc.
   with √ कृ or नि-√ धा,  ‘to place on one's head’
loc.
   with √ स्था,  ‘to be on or stand over a person's head,  stand far above [gen.  ]’),  RV.
   &c.
   &c.
  

 the upper end or highest part of anything,  top,  peak,  summit,  pinnacle,  acme,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 the forepart or van (of an army),  Śiś.
 

 the beginning (of a verse),  VarBṛS.
 

 (ifc. ) the head,  leader,  chief,  foremost,  first (of a class),  BhP.
  

 N.
  of the verse आपो ज्योतिर् आपो ऽमृतम्,  Baudh.
 
 Viṣṇ. &c.
  

 of a Sāman (also with इन्द्रस्य),  ĀrṣBr. 
 Lāṭy.
 

 of a mountain,  Buddh.
 

 शिरस् [cf.   शीर्षन्
 Gk. κέρας,  κάρη &c.
  
 Lat.
  cerebrum for ceresrum,  cornu
 Germ.
   hirni,  Hirn
 Eng.
  horn. ]

Monier Williams 1872

English

 शिरस् शिरस्,  अस्,  n. (originally शरस् = क-
रस्
 according to Uṇādi-s. IV. 193. fr. rt. श्रि),  the
head
 the skull
 the top of a tree
 the head or top
of anything,  highest part,  (जानु-शिरस्,  the knee-
pan)
 highest point,  pinnacle,  acme
 the fore part, 
front
 the van of an army
 chief,  principal
 [cf.
Zend śara,  śāranh
 Gr. κάρα,  κάρ,  κάρη-νο-ν, 
κρανίο-ν,  κέρας
 Lat. cere-bru-m,  cere-bru-m,  cer-vix,  cra-
nium,  perhaps calva
 Goth. hvair-n-ei,  haurn
Old Germ. hirni,  horn
 Angl. Sax. hœrnes
 Lith.
karczei,  szerai
 Hib. ceann.]
—शिरः-कपालिन्, 
ई,  m. an ascetic or religious mendicant who carries
about a human skull (as a symbol of abandoning all
worldly desires).
—शिरः-पीडा,  f. ‘head-pain, ’ head-
ache.
—शिरः-प्रणाम,  अस्,  m. bowing or bending
the head.
—शिरः-प्रावरण,  अम्,  n. ‘head-cover-
ing, ’ a head-dress,  turban.
—शिरः-फल,  अस्,  m.
‘having fruit on the top, ’ the cocoa-nut tree.
—शि-
रः-शूल,  अम्,  n. head-ache,  sharp pain in the head.
—शिरः-श्रेणि,  इस्,  m. f. a line of heads,  number of
heads.
—शिरः-स्थ,  अस्,  आ,  अम्,  being on the head.
—शिरः-स्नात,  अस्,  आ,  अम्,  one who has bathed his
head.
—शिरश्-छेद,  अस्,  m. or शिरश्-छेदन,  अम्, 
n. cutting off the head,  decapitation.
—शिरसि-ज,  अस्, 
m. ‘head-produced, ’ the hair of the head.
—शिरसिज-
पाश,  अस्,  m. a tuft or quantity of hair.
—शिरसि-रुह्, 
ट्,  or शिरसि-रुह,  अस्,  m. ‘head-growing, ’ the hair of
the head.
—शिरस्-तस्,  ind. from the head.
—शिरस्-
तापिन्,  ई,  m. an elephant.
—शिरस्-त्र or शिरस्-
त्राण,  अम्,  n. ‘head-protector, ’ a helmet
 a cap, 
turban,  head-dress.
—शिरस्-स्थ,  अस्,  आ,  अम्,  being
on the head,  being on the summit,  at the top,  &c.
(अस्),  m. a chief,  leader.
—शिरो-गृह,  अम्,  n. top
room,  a room on the top of the house,  upper cham-
ber,  a turret.
—शिरो-ग्रह,  अस्,  m. ‘head-seizure, ’
disease or affection of the head.
—शिरो-ग्रीव,  अम्, 
n. the head and neck.
—शिरो-धरा,  f. or शिरो-धि, 
इस्,  m. ‘head-supporting, ’ the neck.
—शिरो-भू-
षण,  अम्,  n. an ornament for the head.
—शिरो-
मणि,  इस्,  m. ‘crest-jewel, ’ a gem worn in a head-
ornament or any jewel worn on the head
 a title of
respect conferred on Pandits
 N. of the author of
the Dīdhiti commentary (so called after its author
Raghunātha-śiromaṇi-bhaṭṭācārya).
—शिरो-मर्-
मन्,  आ,  m. a hog.
—शिरो-मालिन्,  ई,  m. ‘garlanded
with skulls, ’ epithet of Śiva.
—शिरो-रत्न,  अम्,  n.
‘crest-gem, ’ a jewel worn on the head.
—शिरो-रुजा, 
f. ‘head-pain, ’ any pain or ache in the head
 a kind
of tree (= सप्त-पर्ण,  the leaves of which are
used as a remedy for head-ache).
—शिरो-रुह्,  ट्,  or
शिरो-रुह,  अस्,  m. ‘head-growing, ’ the hair of the
head,  hair.
—शिरो-रोग,  अस्,  m. ‘head-sickness, ’ any
pain or disease of the head.
—शिरो-ऽर्ति (°रस्-अर्°), 
इस्,  f. ‘head-pain, ’ pain in the head,  head-ache,  &c.
—शिरो-वर्तिन्,  ई,  इनी,  इ,  being at the head,  being
on the top or summit
 (ई),  m. a chief,  any one at
the head of affairs,  the general of an army.
—शिरो-
वल्ली,  f. the crest or comb of a peacock,  (said to be
also read शिरो-वन्दि।)
—शिरो-वृत्त,  अम्,  n. pepper.
—शिरोवृत्त-फल,  अस्,  m. a kind of Achyranthes
Aspera (= रक्तापामार्ग).
—शिरो-वेष्ट,  अस्,  m.
or शिरो-वेष्टन,  अम्,  n. ‘head-cincture, ’ ‘head-
covering, ’ a head-dress,  turban,  cap.
—शिरो-ऽस्थि
(°रस्-अस्°),  इ,  n. ‘head-bone, ’ the skull.
—शिरो-
हारिन्,  ई,  m. epithet of Śiva.

Macdonell

English

 शिरस् śír-as,  n.
  head
 summit,  peak,  top
 🞄front,  van (of an army)
 head,  chief,  first
 🞄N. of the verse ‘āpo jyotir āpo'mṛtam’: 🞄śiro dā,  give up oneʼs (head =) life
 — dhṛ,  🞄[Page314-1] 🞄hold up oneʼs head
 — vah,  hold oneʼs head 🞄high,  be proud
 — -vartaya,  hold out oneʼs 🞄head,  declare oneself ready for punishment 🞄(when an opponent has cleared himself in an 🞄ordeal)
 śirasā kṛ,  grah,  or dhā,  place on 🞄the head
 — dhṛ,  bhṛ,  or vah,  hold or carry 🞄on the head
 -kṛ,  receive reverently,  honour
 -gam,  yā,  pra-nam,  pra-ṇi-pat,  touch with 🞄oneʼs head,  bow down
 śirasi kṛ or nidhā,  place on oneʼs head
 — sthā,  be on the 🞄head
 hang over the head of,  be imminent
 🞄stand at the head of = far above (g.).

Benfey

English

 शिरस् शिरस् (for original शरस्,  cf. 
Zend. शर,  and शीर्ष),  n.
  (the base of
some cases is optionally शीर्षन्,  i. e.
शिरस् + अन्), 
 1. The head,  Pañc. iii.
d. 193
 शिरसा प्र-णि-पत्,  To reverence
by inclining one's head,  Vikr. 3,  12
शिरसा कृ,  To bear on one's head, 
Böhtl. Ind. Spr. 1847.
 2. The top of a
mountain,  Kir. 5,  17
 of a tree.
 3. Chief, 
principal.
 -- Comp.
 
अ-,  adj.
  headless, 
Man.  9,  237.
अभ्र-,  n.
  a head repre-
sented by the sky,  Śiś. 9,  3.
अश्व-, 
 I. n.
  the head of a horse,  MBh. 3,  3083.
 II. adj.
  having the head of a horse,  ib.
12,  13100.
 III. m.
  a proper name,  ib.
1,  2531. उच्चैःशिरस्,  i. e.
उच्चैस्-, 
adj.
  m.
  a man of high rank. Kumāras.
1,  12.
कपाल-,  Rām.  2,  54,  30 (= 2, 
54,  32 Gorr.,  where कलाप-) ? perhaps
a name of Śiva.
कूर्च-,  n.
  the upper
part of the palm and ball of the foot, 
Suśr. 1,  345,  9.
त्रि-, 
 I. adj.
  having
three heads,  MBh. 5,  229.
 II. m.
  the
name of an Asura and a Rākṣasa,  ib.
9,  1755
 Rām.  3,  29,  32.
द्वि-,  adj.
 
having two heads,  Pañc. 251,  24.
भुज-,  n.
  the shoulder.
मृग-,  n.
 
the fifth lunar mansion. 
शिशु-मार-, 
n.
  a part of the heaven studded with
stars,  the north-east point. -- Cf.  κάρα,  κάρηνον,  κρανίον
Lat. cere- in cere-
brum,  and cer- in cervix,  (vix fron
vincire,  cf.  शिरोधरा)
 A.S. haernes.

Apte Hindi

Hindi

शिरस्
नपुं*
   - "शृ + असुन्,  निपातः"
सिर

शिरस्
नपुं*
   - "शृ + असुन्,  निपातः"
खोपड़ी

शिरस्
नपुं*
   - "शृ + असुन्,  निपातः"
"शृङ्ग,  चोटी,  शिखर (पहाड़ आदि का)"

शिरस्
नपुं*
   - "शृ + असुन्,  निपातः"
वृक्ष की चोटी

शिरस्
नपुं*
   - "शृ + असुन्,  निपातः"
किसी चीज़ का सिर या शिरोबिन्दु

शिरस्
नपुं*
   - "शृ + असुन्,  निपातः"
"कंगूरा,  कलश,  उच्चतम बिन्दु"

शिरस्
नपुं*
   - "शृ + असुन्,  निपातः"
"अग्रभाग,  अगला भाग,  सेना का अगला भाग"

शिरस्
नपुं*
   - "शृ + असुन्,  निपातः"
"मुख्य,  प्रधान,  मुखिया"

L R Vaidya

English

 Siras {% n. %} 1. The head,  अपहरतुतरां शिरः कृतांतः Bh.V.iv.26
the skull
a summit,  a peak,  हिमगौरैरचलाधिपः शिरोभिः Kir.v.17,  Sis.iv.54
the top of a tree
the head or top of anything
the van of an army
chief,  principal.

Bopp

Latin

 शिरस् n. caput. IN. 2. 19. 5. 20. (Fortasse शिरस् e शरस्, 
debilitato अ in इ sicut in पितृ q. v.
 cf. gr. ϰάϱα,  ϰέϱας,  ϰϱανίον
lat. cranium,  cere-brum,  quod capite
fertur,  mutato f in b,  v. gr. comp. 18.,  cer-vix,  v. शि-
रोधरा,  शिरोधि
 crinis,  v. शिरसिज,  केश
 शिरोरुह,  cornu, 
v. शृङ्ग
 fortasse crista primitive in capite stans,  ita
ut cri-sta = शिरःस्थ
 fortasse calva e carva
 goth.
hvairnei calva,  haurn cornu
 germ. vet. hirni cerebrum, 
horn cornu
 lith. karcźei m. pl. jubae equorum,  szerai
m. pl. setae
 hib. ceann caput,  fortasse per assim. e cearn.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

क
क्ली
क,  पानीय,  शिरस्
कं पानीयं शिरः प्रोक्तं नीहारो हिममुच्यते ॥ १२ ॥
verse 3.1.1.12
page 0014

Lanman

English

 śíras,  n. head. [cf. κάρα,  ‘head’
 Lat.
cerebrum,  *ceres-ru-m,  ‘brain’: w. the collateral
form śīrṣán,  q. v.,  cf. Ger. Hirn, 
Old High Ger. hirni,  *hirsni,  ‘brain’: akin
is also κρανίον,  ‘skull.’]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  शीर्षम्,  शीर्षकम्,  शिरस्,  मूर्धा,  मस्तकः,  मुण्डः,  मुण्डकम्,  मौलिः,  केनारः,  चूडालम्,  वराङ्गम्,  उत्तमाङ्गम्,  सीमन्तः,  केशभूः
noun
 
शरीरस्य सः भागः यः कण्ठस्य उर्ध्वभागे अस्ति।
 "काल्याः कण्ठे शीर्षाणां माला शोभते।/ शीर्षस्य क्षतिः मरणस्य कारणम्।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

mgo
१) प्रमुख २) फणा ३) मस्तक ४) मार्गसीर्ष ५) मुख ६) मूर्धन् ७) मृगशिरस् ८) मृगशीर्ष ९) शिखर १०) शिरस् ११) शीर्ष १२) ° शीर्षक १३) शृग १४)

mgo ba
शिरस्

mgo bo
१) मस्तक २) शिरस्

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
उत्तमाङ्गं शिरो मूर्धा मौलिर्मस्तकमुण्डके ॥ ५६६ ॥
वराङ्गं करणत्राणं शीर्षं मस्तिकमित्यपि ।
-wordlist-
 
उत्तमाङ्ग (क्ली),  शिरस् (क्ली),  मूर्धन् (पुं),  मौलि (पुंस्त्री),  मस्तक (पुंक्ली),  मुण्डक (पुंक्ली),  वराङ्ग (क्ली),  करणत्राण (क्ली),  शीर्ष (क्ली),  मस्तिक (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

प्राग्र
प्राग्र,  शिखिर,  शिरस्
अवाग्भागो भवेद् वुध्नः प्राग्रं तु शिखिरं शिरः ।
verse 2.1.1.181
page 0023

मुण्ड
मुण्ड,  उत्तमाङ्ग,  मस्तक,  मौलि,  शिरस्,  शीर्ष,  मूर्धक
मुण्डोत्तमाङ्गमस्तकमौलिशिरःशीर्षमूर्धकानि स्युः ।
verse 2.1.1.518
page 0059

चूडा
चूडा,  शिरस्
चूडाशिखे शिरस्यपि हस्तिन्यां धेनुकागणिके ॥ ७९९ ॥
verse 5.1.1.799
page 0092

नाममाला

Sanskrit

शिरस्,  मूर्धन्,  उत्तमाङ्ग,  क
शिरो मूर्धोत्तमाङ्गं कम्प्रारभ्यं प्रेरितेरितम् ।
verse 0.1.1.104
page 0052

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: शिरः
Root: शिरस्
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ वृषशिरः
Meaning(s):
⇒ Top of a tree
Shloka(s):
3|3|15|1 ► स्कन्धः प्रघाणोऽथ शिखा शाखाऽथ शिखरं शिरः। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|15|1 ⇢ शिखरम् (शिखर) (नपुं) ⇒ Top of a tree ⇒ वृषशिरः
➠ 3|3|15|1 ⇢ शिरः (शिरस्) (नपुं) ⇒ Top of a tree ⇒ वृषशिरः
Related word(s):
    

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  शिरः
Root:  शिरस्
Gender:  नपुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ head
Shloka(s): 
2|6|95|1 ► उत्तमाङ्गं शिरः शीर्षं मूर्धा ना मस्तकोऽस्त्रियाम्। (मनुष्यवर्गः)
3|3|5|1 ► मारुते वेधसि ब्रघ्ने पुंसि कः कं शिरोऽम्बुनोः। (नानार्थवर्गः)
3|3|26|1 ► शृङ्गं प्राधान्यसान्वोश्च वराङ्गं मूर्धगुह्ययोः। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|6|95|1 ⇢ उत्तमाङगम् (उत्तमाङ्ग) (नपुं)
➠ 2|6|95|1 ⇢ शिरः (शिरस्) (नपुं)
➠ 2|6|95|1 ⇢ शीर्षम् (शीर्ष) (नपुं) ⇒ top, tip, head, front, skull, fore-part, upper part, header [computer], cephalon [Zool. (head)], black Agallochum or aloe wood [aromatic resin embedded wood]
➠ 2|6|95|1 ⇢ मूर्धा (मूर्धन्) (पुं) ⇒ top, base, head, chief, front, skull, point, first, summit, forehead, beginning, commencement, head in general, roof or top of the palate, highest or first part of anything
➠ 2|6|95|1 ⇢ मस्तकः (मस्तक) (पुं) ⇒ top, summit, upper part of anything, tuft of leaves which grows at the top of various species of palm trees
➠ 2|6|95|1 ⇢ मस्तकम् (मस्तक) (नपुं) ⇒ top, summit, upper part of anything, tuft of leaves which grows at the top of various species of palm trees
➠ 3|3|5|1 ⇢ कन् (कम्) (नपुं)
➠ 3|3|26|1 ⇢ वराङगम् (वराङ्ग) (नपुं) ⇒ head, vagina, sorrel, green cinnamon, elegant form or body, best member of the body, principal piece or part, having an excellent form, excellent or beautiful in all parts, Cassia bark cinnamon [Laurus Cassia - Bot.]
Related word(s): 
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ शिरोमध्यस्थचूडा
परा_अपरासंबन्धः ➡ देहावयवः
उपाधि ➡ अवयवः
    

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 शिरस् न०
  शॄ--असुन् नि० । १ मस्तके २ शिखरे अमरः ।३ प्रधाने ४ सेनाग्रे मेदि० ।

Capeller

German

 शि॑रस् n.
  Kopf,  Spitze,  Anfang
 der
Oberste,  Erste.

Grassman

German

 śíras,  n. [Cu. 〔38〕],  Haupt,  Kopf
 2〉 mit Gen. oder einem ihn ersetzenden Adjectiv.
-as {780, 4}
 {853, 13}
 {905, 2}
 patatrí {163, 6}
 hitvī́ 〰 {500, 6}. — 2〉 vṛtrásya {52, 10}
 {626, 6}
 {685, 2}
 dāsásya {314, 9}
 {211, 6}
 námuces {384, 7}. _{384, 8}
 {461, 6}
 {634, 3}{634, 13}
 amarmáṇas {467, 3}
 te makhásya {997, 2}
 te (índrasya) {285, 12}
 me (vṛṣā́kapes) {912, 7}
 tatásya {700, 5}. _{700, 6}
 asya (kapés) {912, 5}
 áśvasya {84, 14}
 áśviam {117, 22}
 {119, 9}.

 1395, 27 v. u.: {634, 13} st. {634, 3}

 śíras:
-as asya {158, 5}.

Stchoupak

French

 शिरस्-
 nt. tête 
 शिरो दा- donner sa tête,  c.-à-d. sa vie 
शिरसा ग्रह्- धा- धृ- वि-धृवह्- mettre sur la tête,  porter sur la
tête 
 -आ कृ- mettre sur sa tête,  c.-à-d. accepter avec déférence, 
tenir en grand honneur 
 -आ प्रग्रह्- गम्- अभि-गम् या- प्र-णम्-
नि-पत्प्र-णि-पत्- toucher avec la tête,  se prosterner devant 
 -आ
चरणौ नत- prosterné aux pieds,  touchant les pieds avec sa tête en
signe de respect 
 -इ कृ- नि-धा- mettre sur sa tête 
 -इ स्था-
être ou se trouver sur la tête de qq'un 
 être très au-dessus de (gén. ) 
sommet,  pic,  faîte 
 avant-garde (d'une armée) 
 partie antérieure, 
commencement (not. d'un texte) 
 ifc. chef,  le principal,  le premier (d'une
classe,  etc.) 
 -अ- -क- ifc. = शिरस्-।
°त्र- nt. casque 
 °त्राण- id.
शिरः-कपाल- nt. crâne.
°कम्प- m.
  (aussi pl.
 ) fait de secouer la tête 
 -इन्- a. qui tremble
de la tête.
°क्रिया- f.
  ifc. fait de présenter la tête de.
°प्रणाम- m.
  fait de plier la tête.
°शूल- nt. violent mal de tête.
°शेष- m.
  Rāhu.
°श्रित्- ag. ifc. qui est à la tête de.
°स्थ- ag. qui se trouve sur la tête,  qui est suspendu sur la tête de
qq'un (fig.).
°स्थान- nt. lieu principal,  chef-lieu.
°स्नात- a. v. qui s'est lavé la tête.
शिरश्-छेद- m.
  fait de couper la tête,  décapitation 
 -न- nt.
id.
शिरो-घात- m.
  coup sur la tête.
°ज्वर- m.
  fièvre accompagnée de mal de tête.
°धर- m.
  -आ- f.
  cou.
°धामन्- nt. chevet,  tête du lit.
°धि- °ध्र- m.
  = °धर-।
°नति- f.
  fait de courber la tête.
°भाग- m.
  sommet (d'un arbre) 
 tête (du lit).
°भिताप- m.
  mal de tête.
°मणि- m.
  bijou (que l'on porte) sur la tête,  diadème 
 le premier
parmi (gén.  ifc.) 
 -ता- f.
  fait d'être le premier.
°मात्रावशेष- a. dont il ne reste que la tête.
°रक्षिन्- m.
  garde (du corps) d'un prince.
°रुज्- -आ- f.
  = शिरः-शूल-।
°रुह- m.
  cheveu.
°र्ति- °वेदना- f.
  = शिरः-शूल-।
°वेष्टन- nt. turban. 
°व्रत- nt. n.
  d'une cérémonie religieuse.
°हृत्-कमल- nt. tête et cœur considéré comme deux lotus.
शिरसि-ज- m.
  cheveu 
 °ज-पाश- mèche de cheveux.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.