| YouTube Channel

शिप्रा (ziprA)

 
Capeller Eng
English
शि॑प्रा
f.
du.
 the cheeks or those parts of a helmet that
cover them.
Spoken Sanskrit
English
शिप्रा - ziprA -
f.
 - cheeks
पूर्णमुख - pUrNamukha -
n.
 - with full cheeks
अयःसिप्र - ayaHsipra -
adj.
 - having iron cheeks
शिप्रवत् - zipravat -
adj.
 - having full cheeks
कपोलताडन - kapolatADana -
n.
 - striking the cheeks
गण्डपाली - gaNDapAlI -
f.
 - region of the cheeks
आगण्ड - AgaNDa -
ind.
 - as far as the cheeks
गण्डदेश - gaNDadeza -
m.
 - region of the cheeks
सुकपोल - sukapola -
adj.
 - having beautiful cheeks
बृहत्कपोल - bRhatkapola -
adj.
 - having fat puffy cheeks
तुम्बुकिन् - tumbukin -
adj.
 - puffing the cheeks in singing
कपोलकाष - kapolakASa -
m.
 - elephant's temples and cheeks
अतिगण्ड - atigaNDa -
adj.
 - having large cheeks or temples
गैलपूरण - gailapUraNa -
adj.
 - filling or swelling the cheeks
सुशिप्र - suzipra -
adj.
 - having beautiful cheeks or jaws
सुकपोलास्य - sukapolAsya -
adj.
 - having face with beautiful cheeks
मुग्धगण्डफलक - mugdhagaNDaphalaka -
adj.
 - whose pericarps are lovely cheeks
सुकपोलास्य - sukapolAsya -
adj.
 - having a face with beautiful cheeks
अरुतहनु - arutahanu -
adj.
 - one whose cheeks or jaws are not broken
कपोलकाष - kapolakASa -
m.
 - any object against which the cheeks or temples are rubbed
शिप्रा - ziprA -
f.
 - cheeks
शिप्रा - ziprA -
f.
 - visors
शिप्रा - ziprA -
f.
 - nose
शिप्रा ziprA
f.
 visors
Apte
English
शिप्रा [śiprā], 1
N.
 of a river which issues from the Śipra lake and on the bank of which stands Ujjayinī
शिप्रावातः प्रियतम इव प्रार्थनाचाटुकारः
Me.*
 31.
A visor or helmet.
Apte 1890
English
शिप्रा 1 N. of a river which issues from the Sipra lake and on the bank of which stands Ujjayinī
शिप्रावातः प्रियतम इव प्रार्थनाच टुकारः Me. 81.
2 A visor or helmet.
Monier Williams Cologne
English
शि॑प्रा
f.
 (du. ) the cheeks,
RV.
(pl. ) the visors (of a helmet), ib.
(sg.) the nose,
Nir.
 vi, 17.
Macdonell
English
शिप्रा śíprā,
f.
 (RV.) du. cheeks:
pl.
 visors.
Chandas
Sanskrit
सम-वृत्तम्,
अक्षराणि-
 28,
पादेऽक्षराणि-
 7
मात्राः - 14
सङ्ख्याजातिः - उष्णिक्
मात्रा-विन्यासः
दा दा दा दा दा दा दा
लक्षण-मूलम् - आनन्दमिश्र-जालक्षेत्रम्
Apte Hindi
Hindi
शिप्रा
स्त्री*
 - शिप्र + टाप्
शिप्र सरोवर से निकली एक नदी का नाम जिसके तट पर उज्जयिनी नगर बसा हुआ है
L R Vaidya
English
SiprA {% f. %} Name of a river which flows by Ujjayinī, शिप्रावातः प्रियतम इव प्रार्थनाचाटुकारः Megh.i.31.
Vedic Reference
English
Śiprā is a word of somewhat uncertain sense: it seems to
mean ‘cheeks’ in several passages
^1 in others^2 it appears to
designate the ‘cheek-pieces’ of a helmet, or of the ‘bit’^3 of a
horse. In ayaḥ-śipra, used of the Aśvins, ^4 and the other com-
pounds, hiraṇya-śipra, ^5 hari-śipra, ^6 and hiri-śipra, ^7 the word
probably has the extended sense of ‘helmet, ’ described as ‘of
iron, ’ ‘of gold, ’ or ‘yellow, ’ Similarly śiprin^8 would mean
‘wearing a helmet.’
1) Rv. iii. 32, 1
v. 36, 2
viii. 76, 10
x. 96, 9
105, 5, all according to Roth,
St. Petersburg Dictionary, s.v. Geldner.
Rigveda, Glossar, 179, who treats the
word as a neuter (śipra), takes it in
i. 101, 10, as ‘lip’ (cf. Zimmer, Altin-
disches Leben, 249, n.), and sees in
iii. 32, 1
viii. 76, 10
x. 96, 9, the
sense of ‘moustache.’ Yāska, Nirukta,
vi. 17, gives the alternative senses of
‘jaw’ and ‘nose.’
2) Rv. v. 54, 11
viii. 7, 25. Geldner,
loc. cit., here accepts śiprā as ‘helmet.’
3) Rv. i. 101, 10
Zimmer, loc. cit.
4) Rv. iv. 37, 4.
5) Rv. ii. 34, 3.
6) Rv. x. 96, 4.
7) Rv. ii. 2, 3
vi. 25, 9.
8) Rv. i. 29, 2
81, 4
vi, 44, 14,
etc.
Cf. Max Müller, Sacred Books of the
East, 32, 301
Geldner, Vedische Studien,
2, 39, n. 2.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शिप्रा,
स्त्री,
 नदीविशेषः । यथा, --“ततो हिमवतः प्रस्थे प्रतीच्यां तत्पुरस्य च ।शिप्र नामं सरः पूर्णं ददृशुर्द्रुहिणादयः ॥
तद्रहस्थानमासाद्य ब्रह्मशक्रादयः सुराः ।उपविष्टा यथान्यायं पुरस्कृत्य महेश्वरम् ॥
तं शिप्रसंज्ञकासारं मनोज्ञं सर्व्वदेहिनाम् ।शीतामलजलं सर्व्वैर्गुणैर्मानससम्मितम् ॥
दृष्ट्वा क्षणं हरस्तस्मिन् सौत्सुकोऽभूदवेक्षणे ।शिप्रां नाम नदीं तस्मान्निःसृतां दक्षिणोदधिम् ।गच्छन्तीञ्च ददर्शासौ पावयन्तीं जगज्जनान् ॥
”इति कालिकापुराणे १९ अध्यायः ॥
(हनुः । यथा, ऋग्वेदे । ८ । ६५ । १० ।“उत्तिष्ठन्नोजसा सह पीत्वी शिप्रे अवेपयः ।”“शिप्रे हनू ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥
)
Capeller
German
शि॑प्रा
f.
 Du. die Backen
Pl. die Backenstücke
am Helm.
Grassman
German
śíprā, f., 1〉 du., die beweglichen Theile, welche den Mund von unten und oben umgeben, Lippen in ausgedehnterem Sinne, die trinkenden, schlürfenden Lippen
2〉 plur., das Visier am Helme. — Vgl. áyaḥ-śipra.
-e 1〉 {101, 10}
{266, 1}
{390, 2}
{685, 10}
{922, 9}.
-ābhyām 1〉 {931, 5}.
-ās [N. p.] 2〉 hiraṇyáyīs {408, 11}
{627, 25}.