| YouTube Channel

शिखण्डी (zikhaNDI)

 
Apte
English
शिखण्डी [śikhaṇḍī], A lock on the crown of the head.
Monier Williams Cologne
English
शिखण्डी a (ई),
f.
 , see below.
शिखण्डी b
f.
 (of शिखण्ड g. गौरादि) a lock on the crown of the head,
L.
Abrus Precatorius,
L.
yellow jasmine,
L.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 शिखण्डी
noun
पौराणिकः वानरविशेषः यस्य वर्णनं रामायणे प्राप्यते।
"शिखण्डी रामस्य सेनायाम् आसीत्।"
Synonyms:
 कलापी, वर्हिणः, वर्ही, शिखी, शिखाबलः, शिखण्डी, शिखाधारः, शिखाधरः, नीलकण्ठः, श्यामकण्ठः, शुक्लापाङ्गः, सितापाङ्गः, भुजङ्गभुक्, भुजङ्गभोजी, भुजङ्गहा, भुजगाभोजी, भुजगदारणः, प्रचलाकी, चन्द्रकी, भुजगान्तकः, भुजगाशनः, सर्पाशनः, केकी, नर्तकः, नर्तनप्रियः, मेघानन्दी, मेघसुहृद्, मेघनादानुलासी, वर्षामदः, चित्रमेखल, चित्रपिच्छकः, कुमारवाही, राजसारसः, कान्तपक्षी, शुक्रभुक्, शापठिकः, दार्वण्डः, हरिः
noun
पुंत्वविशिष्टमयूरः।
"कलापी मयूरी च तृदिलं चञ्च्वा गृह्णीतः।"
Synonyms:
 रक्तिका, रक्ति, अरुणा, इन्द्राशनः, रिपुघातिनी, वक्रशल्या, शिखण्डिन्, शीतपाकी, शिखण्डी, श्यामलकचूडा, सौम्या, वन्यः, बादरम्, कणीचि, कक्ष्या
noun
लताविशेषः।
"रक्तिकायाः बीजाः रक्ताः भवन्ति।"
Synonyms:
 शिखण्डी, द्रुपदात्मज
noun
द्रुपदस्य एकः पुत्रः य़ः मूलतया स्त्री आसीत् परन्तु अनन्तरं कामपि साधनां कृत्वा पुरुषो अभवत्
"शिखण्डी भीष्मं हतवान्"
Synonyms:
 मयूरः, कलापी, वर्हिणः, वर्ही, शिखी, शिखाबलः, शिखण्डी, शिखाधारः, शिखाधरः, नीलकण्ठः, श्यामकण्ठः, शुक्लापाङ्गः, सितापाङ्गः, भुजङ्गभुक्, भुजङ्गभोजी, भुजङ्गहा, भुजगाभोजी, भुजगदारणः, प्रचलाकी, चन्द्रकी, भुजगान्तकः, भुजगाशनः, सर्पाशनः, केकी, नर्तकः, नर्तनप्रियः, मेघानन्दी, मेघसुहृद्, मेघनादानुलासी, वर्षामदः, चित्रमेखल, चित्रपिच्छकः, कुमारवाही, राजसारसः, कान्तपक्षी, शुक्रभुक्, शापठिकः, दार्वण्डः, हरिः
noun
खगविशेषः- सः शोभनः खगः यस्य पुच्छं दीर्घम् अस्ति।
"मयूरः भारतस्य राष्ट्रियः खगः अस्ति।"
Synonyms:
 कुक्कुटः, चरणायुधः, नखायुधः, स्वर्णचूडः, ताम्रचूडः, ताम्रशिखी, शिखी, शिखण्डी, शिखण्डिकः, कृकवाकुः, कलविकः, कालज्ञः, उषाकरः, निशावेदी, रात्रिवेदी, यामघोषः, रसास्वनः, सुपर्णः, पूर्णकः, नियोद्धा, विष्किरः, नखरायुधः, वृताक्षः, काहलः, दक्षः, यामनादी, काहलः
noun
नरकुक्कुटी।
"प्रातः कुक्कुटस्य ध्वनिं श्रुत्वा अहं जागृतः।"
Synonyms:
 केका, केकाबलः, केकी, तालः, नेमिः, शिखण्डी
noun
मयूरवाणी।
"मयूरस्य केकां श्रुत्वा मयुर्यः संम्मिलिताः।"
पुराणम्
English
शिखण्डी / ŚIKHAṆḌĪ (śikhaṇḍinī I). Rebirth of ambā, daughter of the king of kāśī. ambā ended her life with the vow that she would take revenge on bhīṣma and was born in the next life as the daughter of king drupada under the name śikhaṇḍinī, and śikhaṇḍinī helped arjuna in the war at kurukṣetra to kill Bhīsma. (For the history of ambā ending in two lives see under ambā. Certain pieces of information not included under that head are given below).(1) śikhaṇḍinī was present at the wedding of abhimanyu in the city of upaplavya. (virāṭa Parva, Chapter 72, Verse 17).(2) śikhaṇḍī learned archery at the feet of Droṇācārya. (Udyoga Parva, Chapter 192, Verse 60).(3) On the first day of the great war a duel was fought between śikhaṇḍī and aśvatthāmā. (bhīṣma parva, Chapter 45, Verse 46).(4) Śīkhaṇḍī retreated from battle-field in fear of droṇa. (bhīṣma parva, Chapter 69, Verse 31). (5) A second duel was fought by him and aśvatthāmā. (bhīṣma parva, Chapter 82, Verse 26).(6) śikhaṇḍī broke the arrow of śalya with his divine arrow (bhīṣma parva, Chapter 85, Verse 29).(7) He tried to kill bhīṣma. (bhīṣma parva, Chapter 108, Verse 45).(8) śikhaṇḍī attacked bhīṣma at the instance of arjuna. (bhīṣma parva, Chapter 110, Verse 1).(9) He followed that attack with many other attacks. (bhīṣma parva, Chapters 114, 118 and 119).(10) sañjaya praised the prowess of śikhaṇḍī to dhṛtarāṣṭra. (droṇa parva, Chapter 10, Verse 45).(11) bhūriśravā and Śikhanḍī fought with each other. (droṇa parva, Chapter 14, Verse 43).(12) śikhaṇḍī and karṇa fought with each other. (droṇa parva, Chapter 26, Verse 7).(13) śikhaṇḍī and bālhīka fought with each other. (droṇa parva, Chapter 96, Verse 7).(14) In the fight that followed, śikhaṇḍī was defeated by Kṛtavarman. (droṇa parva, Chapter 114, Verse 82).(15) Kṛpācārya defeated śikhaṇḍī. (droṇa parva, Chapter 169, Verse 22).(16) In the battle that followed with Kṛtavarman, śikhaṇḍī fainted. (karṇa Parva, Chapter 26, Verse 26).(17) Defeated by Kṛpācārya, śikhaṇḍī had to run away for life. (karṇa Parva, Chapter 54).(18) karṇa defeated śikhaṇḍī. (karṇa Parva, Chapter 61, Verse 7).(19) Annihilating the army of Prabhadrakas śikhaṇḍī fought fiercely with Kṛtavarman and kṛpa. (śalya Parva, Chapter 15, Verse 7).(20) śikhaṇḍī resisted the advance of aśvatthāmā. (śalya Parva, Chapter 16, Verse 6).(21) In the fierce battle that was fought after the fall of bhīṣma aśvatthāmā killed śikhaṇḍī. (Sauptika Parva, Chapter 8, Verse 65).(22) Synonyms of śikhaṇḍī used in mahābhārata. Bhīṣmahantā, śikhaṇḍinī, Draupadeya, Drupadātmaja, pāñcālya, Yājñaseni etc.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शिखण्डी, [न्]
पुं,
 मयूरपुच्छः । गाङ्गेयारिः । सतु द्रुपदराजपुत्त्रः । (अस्य जन्मादिविवरणंमहाभारते । ५ । १९० अध्याये द्रष्टव्यम् ॥
)मयूरः । इति मेदिनी ॥
(यथा, रघुः । १ । ३९ ।“षड्जसंवादिनीः केका द्बिधाभिन्नाः शिख-ण्डिभिः ॥
”)कुक्कुटः । बाणः । इति हेमचन्द्रः ॥
गुञ्जा ।स्वर्णयूथिका । इति राजनिर्घण्टः ॥
विष्णुः ।यथा । शिखण्डी नहुशो वृषेति तस्य सहस्र-नामस्तोत्रम् ॥
(शिवः । यथा, महाभारते ।१३ । १७ । ३१ ।“जटी चर्म्मी शिखण्डी च सर्व्वाङ्गः सर्व्व-भावनः ॥
”)