| YouTube Channel

शिखण्डक (zikhaNDaka)

 
शब्दसागरः
English
शिखण्डक
m.
 (-कः)
1. Locks of hair left at the time of tonsure
three or
five locks left in children in general, or especially those of the
military class, in which latter case, the hair is left in a semicir-
cular patch on each side of the head, covering rather more than
the temporal bones, and following much the same outline: see
काकपक्ष.
2. The crest or lock of hair left on the crown of the head.
3. A peacock's tail.
E.
 शिखा a crest, अण्ड an egg, and कन् pleonasm,
or
aff.
 of comparison
also शिखाण्डक and शिखण्ड ।
Capeller Eng
English
शिखण्ड°क
m.
 a tuft of hair or a peacock's tail.
Yates
English
शिखण्डक (कः) 1.
m.
 Idem.
Spoken Sanskrit
English
शिखण्डक - zikhaNDaka -
m.
 - peacock's tail
शिखण्डक - zikhaNDaka -
m.
 - one who attains a particular degree of emancipation
शिखण्डक - zikhaNDaka -
m.
 - fleshy parts of the body below the buttocks
शिखण्डक - zikhaNDaka -
m.
 - tuft or lock of hair
शिखण्डक - zikhaNDaka -
m.
 - curl or ringlet
शिखण्डक - zikhaNDaka -
m.
 - three or five locks left on the side of the head
शिखण्डक zikhaNDaka
m.
 curl or ringlet
अलकान्त alakAnta
m.
 end of a curl a ringlet
Wilson
English
शिखण्डक
m.
 (-कः) Locks of hair left at the time of tonsure
three
or five locks left in children in general, or especially those of the military
class, in which latter case, the hair is left in a semicircular patch on each
side of the head, covering rather more than the temporal bones, and following
much the same outline: see काकपक्ष.
2 The crest or lock of hair left on the crown of the head.
3 A peacock's tail.
E.
 शिखा a crest, अण्ड an egg, and कन् pleonasm, or
aff.
 of
comparison
also शिखाण्डक and शिखण्ड.
Apte
English
शिखण्डकः [śikhaṇḍakḥ], [शिखण्ड इव-कन्]
A lock of hair left on the crown of the head at tonsure.
Locks or tufts of hair left on the sides of the head
(these are three or five in the case of the Kṣatriyas)
कुवलयदलश्यामस्निग्धः शिखण्डकमण्डनः
U.*
 4.19.
A crest, tuft, plume.
A peacock's tail.
The fleshy part of the body below the buttocks.
(With Śaivas) One who attains a particular degree of emancipation
also शिखण्डिक.
Apte 1890
English
शिखंडकः [शिखंड इव-कन्] 1 A lock of hair left on the crown of the head at tonsure.
2 Locks or tufts of hair left on the sides of the head
(these are three or five in the case of the Kṣatriyas)
कुवलयदलश्यामास्निग्धः शिखंडकमंडनः U. 4. 19.
3 A crest, tuft. plume.
4 A peacock's tail.
Monier Williams Cologne
English
शिखण्डक
m.
 a tuft or lock of hair (= शिखण्ड),
Kālid.
three or five locks left on the side of the head (esp. in men of the military class
=
 काकपक्ष, q.v.),
W.
a curl or ringlet,
MW.
a peacock's tail,
Gīt.
du.
 (accord. to Sch.
n.
 ) the fleshy parts of the body below the buttocks,
TS.
(with mystic Śaivas) one who attains a partic. degree of emancipation,
Hcat.
Monier Williams 1872
English
शिखण्डक, अस्, m. a tuft or lock of hair left
on the crown of the head at tonsure
three or five
locks left on the side of the head (especially in men
of the military class, = काक-पक्ष)
a curl or
ringlet
any crest or tuft
a peacock's tail, (in this
sense अम्, n. according to Śabda-k.)
Benfey
English
शिखण्डक शिखण्ड + क,
m.
1. The
tail of a peacock.
2. The lock of hair,
or crest, left on the crown of the head,
Utt. Rāmac. 105, 5
Śāk. 59, 17
(Prākṛ.).
Apte Hindi
Hindi
शिखण्डकः
पुं*
 - शिखण्ड इव + कन्
चूडाकर्म संस्कार के अवसर पर सिर पर रक्खी गई चोटी
शिखण्डकः
पुं*
 - शिखण्ड इव + कन्
सिर के पार्श्वभागों में छोड़े गये बाल
शिखण्डकः
पुं*
 - शिखण्ड इव + कन्
"कलंगी, बालों का गुच्छा, चूडा या शेखर"
शिखण्डकः
पुं*
 - शिखण्ड इव + कन्
मयूर पुच्छ
शिखण्डकः
पुं*
 - शिखण्ड+कन्
कूल्हे के नीचे शरीर का मांसल भाग
शिखण्डकः
पुं*
 - शिखण्ड+कन्
शैववाद में मुक्ति की एक विशेष अवस्था
L R Vaidya
English
SiKaMqaka {% m. %} 1. A lock of hair left on the crown of the head at tonsure
2. locks left on the side of the head
3. a crest or tuft in general
4. the tail of a peacock.
Bopp
Latin
शिखण्डक m. (a praec. s. क)
1) id.
2) cinnus in vertice.
UR. 87. 7. infr.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
सा बालानां काकपक्षः शिखण्डकशिखाण्डकौ ।
-wordlist-
काकपक्ष (पुं), शिखण्डक (पुं), शिखाण्डक (पुं)
--source--
पेशीकोशोऽण्डे कुलायो नीडे केकी तु सर्पभुक् ।
मयूरबर्हिणौ नीलकण्ठो मेघसुहृच्छिखी ॥ १३१९ ॥
शुक्लापाङ्गोऽस्य वाक्केका पिच्छं बर्हं शिखण्डकः ।
प्रचलाकः कलापश्च मेचकश्चन्द्रकः समौ ॥ १३२० ॥
-wordlist-
पेशीकोश (पुं), अण्ड (पुंक्ली), कुलाय (पुं), नीड (त्रि), केकिन् (पुं), सर्पभुज् (पुं), मयूर (पुं), बर्हिण (पुं), नीलकण्ठ (पुं), मेघसुहृद् (पुं), शिखिन् (पुं), शुक्लापाङ्ग (पुं), केका (स्त्री), पिच्छ (क्ली), बर्ह (क्ली), शिखण्डक (पुं), प्रालाक (पुं), कलाप (पुं), मेचक (पुं), चन्द्रक (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शिखण्डकः,
पुं,
 (शिखण्ड इव । कन् ।) काक-पक्षः । इत्यमरः । जुल्पी इति भाषा । “द्बेक्षत्त्रियकुमाराणां शिखात्रये । उक्तञ्च ।‘बालानाञ्च शिरः कार्य्यं त्रिंशिखं मुण्डमेवचेति ।’शिखापञ्चके इत्यन्ये । सामान्येन चूडाया-मित्यन्ये । काकपक्षाकारत्वात् काकपक्षः ।शिरसि खण्डते शिखण्डकः मनीषादिः ताल-व्यादिः । शिखण्डे तु शिखावर्हे इति तालव्यादौरभसः । शिखाण्डकश्च । शिखण्डकशिखाण्डका-विति वाचस्ततिः ।” इति तट्टीकायां भरतः ॥
(यथा, रघुः । ११ । ५ ।“तौ पितुर्नयनजेन वारिणाकिञ्चिदुक्षितशिखण्डकावुभौ ।धन्विनौ तमृषिमन्वगच्छतांपौरदृष्टिकृतमार्गतोरणौ ॥
”)मयूरपुच्छे, क्ली च ॥
इति शब्दरत्नावली ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
शिखण्डक
पु०
 शिखण्ड इव कन् । १ काकपक्षे अमरः ।(काणजुल्पी) स्त्रीत्वमपि तत्र । सा च २ चूडायाञ्चहेमच० ।
Capeller
German
शिखण्डक
m.
 dass.