| YouTube Channel

शि (zi)

 
शब्दसागरः
English
शि(ञ)शिञ् r. 5th cl. (शिनोति शिनुते)
1. To make thin or small.
2. To
whet, to sharpen.
3. To excite.
4. To be attentive.
शि
m.
(-शिः)
1. ŚIVA.
2. Auspiciousness, good fortune.
3. Peace, com-
posure, calm.
E.
शि to whet, or शो to destroy,
aff.
कि
Capeller Eng
English
शि v. शा.
Yates
English
शि (न, ञ) शिनोति, शिनुते 5.
c. To
make thin or small
to whet.
शि (शिः-) 2.
m.
Shiva
auspicious-
ness
composure.
Spoken Sanskrit
English
शि - zi -
m.
- good fortune
शि - zi -
m.
- peace
शि - zi -
m.
- auspiciousness
शि - zi -
m.
- technical term for the case-ending i
शि - zi -
m.
- calm
शि - zi -
m.
- composure
शिनोति { शि } - zinoti { zi } - verb 5 - sharpen
शिनुते { शि } - zinute { zi } - verb 5 - sharpen
शिशाति { शि } - zizAti { zi } - verb - present or satisfy with
शिशाति { शि } - zizAti { zi } - verb - bestow
शिशाति { शि } - zizAti { zi } - verb - grant
शतिमान , शि. मा. - zatimAna , zi. mA. -
n.
- cm. [ length ]
घ्. शि. मा. (घन शतिमान) - gh. zi. mA. (ghana zatimAna) - cubic centimeter c.c.
शि - zi -
m.
- technical term for the case-ending i
सुबन्त - subanta -
n.
- technical expression for an inflected noun as ending with a case-termination
सुप्तिङन्त - suptiGanta -
n.
- inflected noun or verb as ending with a case-termination or verbal termination
बहुवचन - bahuvacana -
n.
- case-endings and personal terminations in the plural number
शि zi
m.
good fortune
शि zi
m.
peace
शि zi
m.
auspiciousness
शि zi
m.
technical term for the case-ending i
शि zi
m.
calm
शि zi
m.
composure
शिनोति { शि } zinoti { zi } verb 5 sharpen
शिनुते { शि } zinute { zi } verb 5 sharpen
शिशाति { शि } zizAti { zi } verb present or satisfy with
शिशाति { शि } zizAti { zi } verb bestow
शिशाति { शि } zizAti { zi } verb grant
शतिमान , शि. मा. zatimAna , zi. mA.
n.
cm. [ length ]
घ्. शि. मा. (घन शतिमान) gh. zi. mA. (ghana zatimAna) cubic centimeter c.c.
Wilson
English
शि (ञ, ) शिञ् r. 5th cl. (शिनोति शिनुते)
1 To make thin or small.
2 To whet, to sharpen.
शि
m.
(-शिः)
1 ŚIVA.
2 Auspiciousness, good fortune.
3 Peace, composure, calm.
E.
शि to whet, or शो to destroy,
aff.
कि.
Apte
English
शि [śi], 5
U.
(शिनोति, शिनुते)
To whet, sharpen.
To attenuate, make thin.
To excite.
To be attentive.
To be sharp.
शिः [śiḥ], 1 Auspiciousness, good fortune.
Composure, calm, tranquillity, peace.
An epithet of Śiva.
Apte 1890
English
शि {c5c} U. शिनोति, शिनुते 1 To whet, sharpen,
2 To attenuate, make thin.
3 To excite.
4 To be attentive.
5 To be sharp.
शिः 1 Auspiciousness, good fortune.
2 Composure, calm, tranquillity, peace.
3 An epithet of Śiva.
Monier Williams Cologne
English
1. शि (accord. to some
=
शो)
cl.
3.
P.
शिशाति (Impv. शि॑शीहि, शाधि), to grant, bestow,
RV.
(cf.
Nir.
v, 23)
to present or satisfy with (instr.), ib.
cl.
5. Ā.
P.
(Dhātup. xxvii, 3) शिनोति, शिनुते (p. शिषाय, शिष्ये
aor.
अशैषीत्, अशेष्ट fut. शेष्यति, °ते),
to sharpen.
2. शि
m.
N.
of Śiva,
W.
auspiciousness, good fortune, ib.
peace, composure, calm, ib.
3. शि (in
gram.
) a technical term for the case-ending (substituted for जस् and शस् in neuters).
Monier Williams 1872
English
शि 1. शि (closely connected with rt. शो),
cl. 5. P. A. शिनोति, शिनुते (Ved. also cl. 3.
A. शिशीते), शिशाय, शिश्ये, शेष्यति, -ते, अशैषीत्,
अशेष्ट, शेतुम्, to sharpen, whet
to make sharp
or thin, attenuate
to excite
to be sharp
to be
attentive: Caus. शाययति, -यितुम्, Aor. अशीशयत्:
Desid. शिशीषति, -ते: Intens. शेशीयते, शेशयीति,
शेशेति
[cf. Gr. κί-ω, κί-νυ-μαι, κἰνέ-ω
Lat. ci-o,
ci-e-o, ci-tu-s, excito, incito
Lith. koja.]
2. शि, इस्, m. an epithet of Śiva
auspiciousness,
good fortune
peace, composure, calm.
शि 3. शि, (in grammar) a technical term
for the case-ending इ, substituted for जस् and शस् in
neuters.
Macdonell
English
शि ŚI, sharpen, v. शा ŚĀ.
शि ś-i, the i of nm. ac.
pl.
n.
(gr.).
Benfey
English
शि शि, ii. 5, Par. Ātm. To
sharpen (cf. शो).
Apte Hindi
Hindi
शि
"स्वा* उभ* , " - -
"तेज़ करना, पैनाना"
शि
"स्वा* उभ* , " - -
"कृश करना, पतला करना"
शि
"स्वा* उभ* , " - -
उत्तेजित करना
शि
"स्वा* उभ* , " - -
सावधान होना
शि
"स्वा* उभ* , " - -
तीक्ष्ण होना
शिः
पुं*
- शि + क्विप्
"माङ्गलिकता, स्वरसाम्यता"
शिः
पुं*
- शि + क्विप्
"स्वस्थता, सौम्यता, शान्ति, अमन-चैन"
शिः
पुं*
- शि + क्विप्
शिव का विशेषण
L R Vaidya
English
Si {% vt. or vi. 5U (pres. शिनोति, शिनुते) %} 1. To whet, to sharpen
2. to attenuate
3. to excite
4. to be attentive.
Si {% m. %} 1. Auspiciousnes, good fortune
2. calm, composure
3. an epithet of Śiva.
Bopp
Latin
शि 5. P. A. acuere. In dial. Vêd. cl. 3. productâ vocali.
1) acuere. RIGV. 55. 1.: शिशीते वज्रन् तेजसे
81. 7.:
शिशीहि राय आभर «alacres redde nos, opes affer nobis».
Part. pass. शित (निशित संशित) tam huc quam ad
शो referri potest
a Pàn. (VII. 4. 41.) refertur ad शो q. v.
c. सम् In dial. Vêd. excitare, incitare. RIGV. 102. 10.:
त्वाम् उग्रम् अवसे संशिशीमसि «te horrendum ad
opem nobis ferendam excitamus».
Kridanta Forms
Sanskrit
शि (शि॒ञ् निशाने - स्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = शयनम्
अनीयर् = शयनीयः - शयनीया
ण्वुल् = शायकः - शायिका
तुमुँन् = शेतुम्
तव्य = शेतव्यः - शेतव्या
तृच् = शेता - शेत्री
क्त्वा = शित्वा
ल्यप् = प्रशित्य
क्तवतुँ = शितवान् - शितवती
क्त = शितः - शिता
शतृँ = शिन्वन् - शिन्वती
शानच् = शिन्वानः - शिन्वाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
शि
मूलधातुः:
शिञ्
धात्वर्थः:
निशाने
गणः:
स्वादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
अनिट्
उपग्रहः:
उभयपदी
रूपम्:
शिनोति, शिनुते
Abhyankara Grammar
English
शि case-affix substituted for the case-affixes जस् and शस् of the nom. pl. and the acc. pl. in the neuter gender
cf. जश्शसोः शिः P. VII. 1.20. This affix शि is called सर्वनामस्थान just like the first five case- affixes in the masculine and fem. gender. This case affix is seen dropped in Vedic passages
cf. शेच्छन्दसि बहुलं ( लोप: ) P. VI. 1.70.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शि, निशाने इति कविकल्पद्रुमः
(स्वा०-उभ०-सक०-अनिट् ।) निशानमिति श्यतेरूपम् शान तेजे इत्यस्य नित्यसनन्तत्वात् ।अनेकार्थत्वात् निशानमिह तीक्ष्णीकरणम् ।न ञ, शिनोति शिनुते खड्गं कर्म्मकारः ।इति दुर्गादासः
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
शि तेजने
भ्वा०
उभ०
सक०
अनिट् शिनोति शिनुते अशै-षीत् अशेष्ट
Capeller
German
शि s. शा.
Grassman
German
√śā, √śi. Gegen die Trennung in zwei Wurzeln (BR.) spricht die vollkommene Identität der Formen und der besonders in der Zusammenfügung mit sám zu Tage tretende Uebergang der Bedeutungen. Grundbedeutung ist „schärfen“. Der Begriff der Schärfe geht in den des Eifers, des Muthes, der Kraft und anderntheils in den der Eile über, ein Uebergang, der in der indogermanischen Begriffsentwickelung häufig wiederkehrt. Also 1〉 schärfen, wetzen
2〉 schärfen d. h. eifrig, muthig, kräftig machen, stärken
3〉 das Feuer [A.] schärfen d. h. entflammen
4〉 Waffe [A.] für jemand [D.] schärfen (um ihn zu tödten)
5〉 jemand [A.] zu Reichthum [D., G.] beeilen d. h. eilend fördern
6〉 intrans., scharf sein d. h. eifrig streben, eifrig sein, sich beeilen.
Mit áti heftig zürnen, in Wuth herandringen.
áva abwischen, tilgen [A.].
ā́ jemand [A.] anregen, begeistern, kräftigen
2〉 jemand [A.] beeilen zu [L.] d. h. ihn schnell dazu gelangen lassen.
1〉 Part. II. gierig auf [L.], eifrig strebend nach
2〉 jemand [A.] anregen, kräftigen
3〉 etwas [A.] jemandem [D.] kräftig machen, zur Kräftigung zubereiten
4〉 herabschleudern [A.] auf [L.]
5〉 niederstrecken, zu Boden werfen [A.].
sám 1〉 schärfen, wetzen [A.]
2〉 anregen, kräftigen [A.]
3〉 anregen, beeilen zu [D.].
Stamm I. śiśā, schwach śiśī:
-āmi 5〉 purū́ sahásrā {854, 6}
{874, 4} (dāśúṣe). sám 2〉 tvā {913, 24} (mánmabhis)
te váyāṃsi {946, 5} (bráhmaṇā).
-āti 1〉 vájram {635, 7}. ni 5〉 barhís {534, 11} (jánān).
-ās 5〉 purú sahásrā {459, 13} (abhí kṣā́m).
-īmasi sám 3〉 tuā́m ávase {102, 10}.
-ādhi sám 1〉 áśmānam sómaśitam {620, 19}. 2〉 nas {456, 19} (tigména téjasā)
dhíyam, krátum, dákṣam {662, 3}. 3〉 víśam-viśam yudháye {910, 4}.
-īhí 2〉 {868, 3}
nas {258, 5} (sūnumátas). 6〉 {42, 9} prā́si udáram
{81, 7} rāyás ā́ bhara.
-īhi 5〉 rāyé asmā́n {534, 2}
nas rāyás suvī́riasya {250, 3}. áva nas vṛjinā́ {931, 8}. ā́ 1〉 víśvam ṛtvíjam {532, 6}. 2〉 nas vā́je gómati {641, 8}. 4〉 amítreṣu vádham {915, 9}. 5〉 turváśam, yā́duam [Page1390] {535, 8} sám 1〉 2〉 nas bhuríjos iva kṣurám {624, 16}.
-ātu sám 3〉 sātím bhárāya {111, 5}.
-ītám 2〉 nas {122, 3}.
-ītam 5〉 atríṇas {620, 1}. sám 1〉 2〉 gíras kṣṇótreṇa‿iva svádhitim {230, 7}.
-ītām [3. du.] 2〉 nas {838, 4} (mádhvā).
-īta [2. p.] 2〉 tám (índram) {660, 10}. _{660, 11}. ā́ 1〉 átithim {457, 42}. sám 1〉 (vā́śīs) {879, 10}.
-ītá [3. s. me.] 1〉 téjas áyasas dhā́rām {444, 5}.
śíśī:
-īte 1〉 vájram {55, 1}
śṛ́ṅge {356, 9}
śṛ́ṅgāṇi {727, 4}
paraśúm {879, 9}. 3〉 agním {363, 5} (dhmātárī yathā). 4〉 píśunebhias vadhám {620, 20}. áti {36, 16} yás mártias aktúbhis.
Impf. aśiśā:
-āt 5〉 yudhyāmadhím {534, 24}.
Stamm II. śia:
-at sám 1〉 vájram {130, 4}.
Part. śíśāna:
-as 1〉 śṛ́ṅge {669, 13}
{717, 2}
{782, 7}
{799, 7}
vájram {685, 9}
{979, 4}
ávaram páram ca (dáṃṣṭram) {913, 3}. 2〉 nṛmṇā́ {781, 3}. 6〉 {913, 6}. sám 1〉 ā́yudhā {802, 1}.
-as (pass.) 2〉 agnís {913, 1}
vṛṣabhás {929, 1}.
-ās [m.] ni 2〉 átithim {519, 5}. sám 1〉 ā́yudhā {910, 1}.
Part. II. śitá:
-ás 3〉 viśpátis (agnís) {643, 13}.
-am 2〉 somasúdbhis {320, 8}.
-ās [m.] 1〉 rāyé {534, 6} (mátsyāsas ápi iva).
-ā́m 1〉 aśánim {54, 4}.
-āni 3〉 yuṣmábhyam havyā́ {171, 4}.
Absol. śā́ya:
-a sam 1〉 sṛkám, pavím tigmám {1006, 2}.
√śi, schärfen, siehe śā.
Burnouf
French
*शि शि। शिनोमि, शिन्वे 5
p. शिशाय, शिश्ये
f2. शेष्यामि, शेष्ये
a1. अशैषम्, अशेषि
gér.
शित्वा
pp. शित। Aiguiser.
Vd. शिशीये [शिशीषे,
शिशीते] 3. Aiguiser, वज्रम् une arme
au fig. rendre vif,
égayer, exciter शिशीहि राय आभर, réjouis-nous,
apporte-nous les richesses, Vd.
Lat. cio, cieo.
Stchoupak
French
शि-
v. शा-।