| YouTube Channel

शास् (zAs)

 
शब्दसागरः
English
शास्(उ)शासु r. 2nd cl. (शास्ति)
1. To instruct, to inform.
2. To order,
to direct, to enact.
3. To rule, to govern.
4. To correct, to punish.
5. To advise. (शास्ते)
1. To wish or desire: with आङ् prefixed,
r. 1st cl. (आशासते) r. 2nd cl. (आशास्ते) To wish well to, to bless.
Capeller Eng
English
1 शास् शा॑स्ति शा॑स्ते (शासति शास°ते)
pp.
 शिष्ट॑
(q.v. ), शास्त, & शासित chasten, punish, correct, rule, govern,
manage, direct, instruct, teach, order, command, announce, proclaim,
foretell, avow, confess. — अनु teach, instruct, order, command (2
acc.
 )
direct, indicate
rule, govern (±राज्यम् or स्वराज्यम्)
chastise, punish. अभ्यनु indicate, designate. समनु teach, impart
(2
acc.
 )
w.
 राज्यम् rule, bear sway. अभि indicate, direct, rule.
आ
M.
 (A. ) wish, pray or hope for (acc. )
expect from (abl. )
±आशि॑षम्
& आशिषस् make supplication, utter wishes for (dat. or
loc.
 ). उद्
direct upwards (to the gods). प्र instruct, teach, direct, order,
command
dispose of, decide (acc. ±अधि)
rule, govern (±राज्यम्).
संप्र
w.
 राज्यम् bear sway, reign. वि give various instructions
about (acc. ). सम् direct, bid, invite. — Cf. अ॑नुशिष्ट.
2 शा॑स्
f.
 command or commander.
Yates
English
शास् (ल, उ, ञ) शास्ति 2.
a. To in-
struct
to order
to govern.
शास्ते 2.
d. To desire. With आ
d.
To wish well, bless.
Spoken Sanskrit
English
शास् - zAs -
f.
 - command
शास् - zAs -
f.
 - commander
शास् - zAs -
f.
 - ruler
शास्ते { शास् } - zAste { zAs } - verb 2 Atm - instruct
शास्ति { शास् } - zAsti { zAs } - verb - instruct
शास्ति { शास् } - zAsti { zAs } - verb - control
शास्ति { शास् } - zAsti { zAs } - verb - reject
शास्ति { शास् } - zAsti { zAs } - verb - enjoin
शास्ति { शास् } - zAsti { zAs } - verb - censure
शास्ति { शास् } - zAsti { zAs } - verb - praise
शास्ति { शास् } - zAsti { zAs } - verb - correct
शास्ति { शास् } - zAsti { zAs } - verb - administer the laws
शास्ति { शास् } - zAsti { zAs } - verb - restrain
शास्ति { शास् } - zAsti { zAs } - verb - foretell
शास्ति { शास् } - zAsti { zAs } - verb - chastise
शास्ति { शास् } - zAsti { zAs } - verb - predict
शास्ति { शास् } - zAsti { zAs } - verb - decree
शास्ति { शास् } - zAsti { zAs } - verb - announce
शास्ति { शास् } - zAsti { zAs } - verb - rule
शास्ति { शास् } - zAsti { zAs } - verb - govern
Apte
English
शास् [śās], 2
P.
 (शास्ति, शशास, अशिषत्, शासिष्यति, शासितुम्, शिष्ट)
To teach, instruct, train (governing two accusatives in this sense)
माणवकं धर्म शास्ति Sk.
Bk.*
 6.1
शिष्य- स्ते$हं शाधि मां त्वां प्रपन्नम्
Bg.*
 2.7.
To rule, govern
अनन्यशासनामुर्वी शशासैकपुरीमिव
R.*
 1.3
1.1
14.85
19.57
Ś.*
 1.25
Bk.*
 3.53.
To order, command, direct, enjoin
इति रामो वृषस्यन्ती वृषस्कन्धः शशास ताम्
R.*
 12.34
त्वामागतः शासितुम्
Mv.*
 6.2
Ku.*
 6.24
Bk.*
 9.68.
To tell, communicate, inform (with
dat.
 )
तस्मिन्नायोधनं वृत्तं लक्ष्मणायाशिषन्महत्
Bk.*
 6.27
Ms.*
 11.83.
To advise
स किंसखा साधु न शास्ति यो$धिपम्
Ki.*
 1.5.
To decree, enact.
To punish, chastise, correct
तान् शिष्याच्चौरदण्डेन धार्मिकः पृथिवीपतिः
Ms.*
 8.29
4.175
V.*
 5.
To tame, subdue
सौमित्रेश्चरणौ न चेत्तदिषुभिः शासिष्यसे दुर्मदः
Mv.*
 6.2.
To wish, desire.
शास् [śās],
m.
 A reciter
as in उक्थशास्.
Apte 1890
English
शास् {c2c} P. (शास्ति, शशास, अशिषत्, शासिष्यति, शासितुं, शिष्ट) 1 To teach, instruct, train (governing two accusatives in this sense)
माणवकं धंर्म शास्ति Sk.
Bk. 6. 10
शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नं Bg. 2. 7.
2 To rule, govern
अनन्यशासनामुर्वी शशासैकपुरीमिव R. 1. 30
10. 1. 14. 85, 19. 57
Ś. 1. 25
Bk. 3. 53.
3 To order, command, direct, enjoin
R. 12. 34
Mv. 6. 20
Ku. 6. 24
Bk. 9. 68.
4 To tell. communicate, inform (with dat.)
तस्मिन्नायोधनं वृत्तं लक्ष्मणायाशिषन्महत् Bk. 6. 27
Ms. 11. 83.
5 To advise
स किंसखा साधु न शास्ति योऽधिपं Ki. 1. 5.
6 To decree, enact.
7 To punish, chastise, correct
ताञ् शिष्याच्चोरदंडेन धार्मिकः पृथिवीपतिः Ms. 8. 29, 4. 175, V. 5.
8 To tame, subdue
Mv. 6. 20.
9 To wish, desire.
शास् m. A reciter
as in उक्थशास.
Monier Williams Cologne
English
1. शास् (cf. √ शंस्)
cl.
 2.
P.
 (Dhātup. xxiv, 67) शास्ति
(Ved. and
ep.
 also शा॑स्ते and शासति, °ते
du.
 शिष्ठः
&c.
 ,
Pāṇ.
 vi, 4, 34
3.
pl.
 शासति, ib. vi, 1, 6
impf.
 अशात्,
Br.
&c.
Impv.
 शाधि, शास्त॑न,
RV.
Pot.
 शिष्यात्,
Up.
GṛŚrS.
pf. शशास, °सुः [in
RV.
 also
Impv.
 शशाधि and Subj. शशास्]
RV.
&c.
&c.
aor.
 अशिषत् [in
RV.
 also 1.
pl.
 शिषामहि and
p.
 शिष॑त्] ib.
fut. शासिता
Gr.
शासिष्यति, °ते,
Br.
&c.
inf.
 शास्तुम्,
GṛŚrS.
शासितुम्,
MBh.
&c.
ind.
p.
 शासित्वा or शिष्ट्वा, ib.
-शिष्य,
Br.
Up.
-शास्य,
MBh.
&c.
 ),
to chastise, correct, censure, punish,
RV.
&c.
&c.
to restrain, control, rule, govern (also with राज्यम् or ऐश्वर्यम्),
MBh.
Kāv.
&c.
to administer the laws (with धर्मम्, ‘to adm° justice’),
MBh.
to direct, bid, order, command, enjoin, decree (with an
inf.
 or a sentence followed by इति), ib.
to teach, instruct, inform (with two
acc.
 , or with
acc.
 of pers. and
dat.
 or
loc.
 of thing),
RV.
&c.
&c.
to confess (a crime),
Mn.
 xi, 82
to announce, proclaim,
Bhaṭṭ.
to predict, foretell,
VarBṛS.
to blame, reject, disdain (?),
RV.
 x, 32, 4
to praise, commend (= √ शंस्),
Hit.
 iii, 102 :
Pass.
 शास्यते or शिष्यते (cf. √ शिष्), to be chastised or corrected
&c.
 ,
MBh.
Kāv.
&c.
 :
Caus.
 शाशयति (aor. अशशासत्,
Pāṇ.
 vii, 4, 2), to recommend,
Bālar.
 v, 33 :
Desid.
 शिशासिषति
Gr.
 :
Intens.
 शेशिष्यते, शाशास्ति, ib.
2. शा॑स्
f.
 command
a commander, ruler,
RV.
3. शास् strong form of √ 1. शस्.
4. शास् strong form for 3. शस् (See उक्थ-श॑स्).
Monier Williams 1872
English
शास् 1. शास् (connected with rt. शंस्),
cl. 2. P. शास्ति (Ved. and ep. also A.
शास्ते
ep. also cl. 1. P. शासति
in some forms शास् is
changed to शिस् and this again to शिष्, e. g. Pres. P. 1st
du. शिष्वस्, 2nd du. शिष्ठस्, 3rd pl. शासति, Impf.
2nd and 3rd sing. अशात्, Impv. 2nd sing. शाधि,
Ved. शिशाधि), शशास, शासिष्यति, अशिषत्, (Ved.
form शास्तन, Ṛg-veda X. 52, 1), शासितुम्, to rule,
govern, command, order, direct, control
to enact,
decree
to train, instruct, inform, teach (with two
acc.)
to report, proclaim [cf. rt. शंस्]
to correct,
punish, chide
(Ved. A.) to implore, wish, desire
[cf. आ-शास्, आ-शंस्]
Pass. शिष्यते, to be taught
to learn [cf. शिष्यते under rt. 2. शिष्]: Caus.
शासयति, -यितुम्, Aor. अशशासत्, to correct, punish:
Desid. शिशासिषति: Intens. शेशिष्यते, शाशास्ति।
2. शास्, आस्, m. (connected with rt. शंस्), Ved.
one who recites, a reciter, repeater [cf. उक्थ-शास्]
a worshipper.
Macdonell
English
शास् 1. ŚĀS, Ⅱ. P. śā́s (V., C.), wk. base 🞄śiṣ (3.
pl.
 śā́sati), Ⅰ. P. (V., E.), Ā. 🞄(E.) śā́sa [prob. contracted reduplication of 🞄√ śas = √ śaṃs
3.
pl.
 & pr. pt. st. without n], 🞄correct, chastise, punish (V., C.)
control, administer 🞄(law
C.)
rule, govern (ord. mg.), 🞄wield (sovereignty, rājyam, aiśvaryam: C.)
🞄order, command, direct any one (ac.), to (inf. , 🞄oratio recta + iti)
instruct, teach (V., C.), 🞄in (lc.), with regard to (d.
sts. 2. ac.
C.)
🞄praise (= śaṃs, C., rare)
confess (crime
C.)
🞄ps. śāsyate and śiṣyate
gd. śāsitvā, śiṣṭvā, 🞄-śāsya, -śiṣya: pp. śāsta, ruled (E., 🞄rare)
śāsita (E., C.), punished
controlled
🞄instructed, in (lc.)
śiṣṭá, ordered
taught
🞄instructed, cultivated, refined
excellent
🞄cs. śāsaya, P. recommend (rare). anu, direct, 🞄instruct, show the way to (V., C.)
give 🞄instructions to, order, command (an inferior, 🞄C.)
teach any one anything (2 ac.
C.)
🞄rule, govern (± rājyam
common mg., C.)
🞄punish (rare, C.)
ps. be taught or instructed 🞄(C.): pp. ánuśiṣṭa, instructed, ordered, by 🞄(in.
V., C.)
taught, imparted, (C.)
completed 🞄(C.). abhi, point out, assign (houses
🞄RV.)
rule (earth, E.). ā, Ā. ask, supplicate, 🞄wish, or hope for, expect (V., C.)
from 🞄(ab.), for any one (d., lc.)
desire (a blessing 🞄or blessings, āśiṣam, āśiṣaḥ): pp. āśāsita, 🞄wished for etc.
incorr. for āśvāsita. ud, direct 🞄or conduct upwards (to the gods
RV.). pra, 🞄V., C.: direct, instruct
C.: give instructions 🞄to, command
punish (rare)
rule, be lord of 🞄(ord. mg.): rājyam —, rule (int.). prati, 🞄pp. -śiṣṭa, despatched. sam, call upon, direct 🞄any one (Br., S.).
शास् 2. ŚĀS, v. शस् ŚAS.
शास् śā́s,
f.
 (RV.) command
ruler.
Benfey
English
शास् शास् (for शशस्, i. e. शंस्,
ii. 3)
the base of many formations is
शिष् for शिस् (or rather शिशस्, i. e. शंस्,
ii. 3, with इ in the reduplication), ii. 2,
Par. (in epic poetry also Ātm. , MBh.
1, 4993),
1. To teach, Bhag. 2, 7
pass. शिष्य, To learn, Pañc. 4, 20
94, 10.
2. To report, to proclaim,
Man. 11, 82.
3. To command, Ragh.
15, 79 (Calc.).
4. To govern, Man. 7,
18.
5. To punish, Man. 4, 175
8, 314.
Ptcple. of the pf. pass. शिष्ट।
1.
Disciplined.
2. Docile.
3. Good,
MBh. 1, 6845.
4. Learned, Man. 3,
39.
Comp.
अ-,
adj.
 wicked, MBh. 1,
6845. Ptcple. of the fut. pass. शिष्य,
m.
 A pupil, Vikr. 35, 1.
Comp.
अ-,
adj.
 indocile, Pañc. i. d. 433.
उप-,
m.
 a pupil of a pupil, Prab. 28, 3.
Caus. To punish, Hit. 65, 18 (शासित)।
शासित, Governed.
Comp.
मातृ-,
m.
a fool.
सु-,
adj.
 well-governed, Hit.
i. d. 21, M.M. -- With the prep. अनु
अनु,
1. To teach, Rājat. 5, 400
to
instruct, Śāk. 55, 18.
2. To speak to,
to address, MBh. 4, 98.
3. To order,
Man. 9, 233
Vikr. 70, 13
86, 19 (acc.
of the pers.).
4. To govern, MBh. 1,
4124.
5. To punish, Man. 11, 99. --
With समनु सम्-अनु, To govern,
Nal. 12, 49. -- With आ आ,
I. Par.
1.
To report, Bhaṭṭ. 6, 27.
2. To com-
mand, Bhaṭṭ. 6, 4.
II. Ātm. (in epic
poetry also Par., Arj. 5, 19).
1. To
pray for benefits to (dat.), Man. 3, 80.
2. To pray, Bhaṭṭ. 5, 16.
3. To wish,
Utt. Rāmac. 7, 15
MBh. 3, 12430.
4. To hope, Śāk. 112, 3. Ptcple. of
the fut. pass. आशास्य, Desirable.
n.
Wish, blessing, Ragh. 5, 34.
Comp.
अन्-,
adj.
 not to be desired, Ragh. 4,
44. -- With उप उप, see शिष्य above.
-- With प्र प्र,
1. To command, MBh.
2, 2433.
2. To govern, Man. 9, 66.
3.
To punish. Chr. 16, 14.
Apte Hindi
Hindi
शास्
"अदा* पर* , " - -
"अध्यापन करना, शिक्षण प्रदान करना, प्रशिक्षित "
शास्
"अदा* पर* , " - -
"राज्य करना, शासन करना"
शास्
"अदा* पर* , " - -
"आज्ञा देना, समादिष्ट करना, निदेश देना, हुक्म देना"
शास्
"अदा* पर* , " - -
"कहना, सम्वाद देना, सूचित करना"
शास्
"अदा* पर* , " - -
उपदेश देना
शास्
"अदा* पर* , " - -
"आदेश देना, राजाज्ञा लागू करना"
शास्
"अदा* पर* , " - -
"दण्ड देना, सज़ा देना, निर्दोष बनाना"
शास्
"अदा* पर* , " - -
"सधाना, वशीभूत करना"
L R Vaidya
English
SAs {% vt. 2P (pp. शिष्ट
pres. शास्ति
caus. शासयति-ते) (This is one of those roots which take two accusatives, e.g. माणवकं धर्मं शास्ति.) %} 1. To teach, to instruct, to train, शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् Bg.ii.7, Bt.vi.10
2. to inform, to communicate, to report, तस्मिन्नायोधनं वृत्तं लक्ष्मणायाशिन्महत् Bt.vi.27
3. to rule, to govern, to command, to direct, अनन्यशासमामुर्वीं शशासैकपुरीमिव R.i.30, x.1
4. to punish, to correct, M.iv.175
5. to advise, K.S.vi.24.With अनु-, 1. to rule, to govern
2. to advise, to teach, K.S.v.5
3. to punish, to chastise.With आ-, 1. to order, to command, Bt.vi.4
2. (Atm.) to confer blessings on, ऋक्छंदसा आशास्ते Sak.iv.
3. (Atm.) to desire, to see, श्रियमाशासते लोलां तां हस्तेकृत्य मा श्वसीः Bt.v.16
4. to praise.With प्र-, 1. to rule, to govern, R.vi.76
2. to command
3. to teach, to instruct, Bt.xix.19
4. to chastise
5. (Atm.) to pray for, to solicit, इदं कविभ्यः पूर्वेभ्यो नमोवाकं प्रशास्महे Ut.i.
Bopp
Latin
1. शास् 2. P. (शिष् gr. 363. 420. 613. 632.
part. fut. pass.
शिष्य, etiam शास्य, part. pass. शिष्ट, gerund. शिष्ट्वा et
शासित्वा)
1) jubere. RAGH. 15. 79.: कुरु निःसंशयं
लोकम्…इत्य् अशात् (v. gr. 322.). Cum acc. pers.
MAH. 1. 97.: शशास शिष्यम्.
2) regere. N. 26. 38.:
पुनः शशास तद् राज्यम्
RAGH. 19. 57.: राज्ञो राज्यं
विधिवद् अशिषत्.
3) docere c. acc. pers. et rei. BH.
2. 7.: शाधि माम्
BHATT. 6. 10.: यत्र तापसान् धर्मं
सुतीक्ष्णः शास्ति.
4) punire. MAN. 4. 175.: शिष्यांश्च
(schol. अनुशासनीयान्) शिष्याद् धर्मेण
8. 191.:
ताव् उभौ चौरवच् छास्यौ
UR. 81. 2. infr.: एषो ऽप-
राधी शासनीयः.
5) A. in dial. Vêd. implorare. RIGV.
30. 10.: तन् त्वा वयम्…शास्महे. -- Caus. punire.
HIT. 65. 18.: कुट्टिनीच शासिता
MAN. 4. 175.: शास-
येत्. (Cf. शंस्.)
c. अनु
1) jubere. R. Schl. II. 15. 26. 36. 24. 81. 11.
MAH.
4. 169.: अन्वशासन् नकुलङ् कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
(अन्वशासत् pro अन्वशात्, cf. gr. 354. 355.).
2) re-
gere. MAH. 1. 4124.: स्वराज्यम् अन्वशात्
2. 179.: रा-
ष्ट्रन् तवा ऽनुशासन्ति मन्त्रिणः (pro °सति, v. gr. 363.).
3) docere. A. 1. 9.: पिते ऽव पुत्रान् अनुशिष्यचै ऽतान्
MAN. 6. 86.
4) dicere, alloqui. MAH. 1. 3884.: पुत्रम्…
अन्वशात्
4. 98.: नचा ऽनुशिष्याद् राजानम् अपृ-
च्छन्तम्.
5) punire. MAN. 11. 99.
c. अनु praef. सम् regere. N. 12. 49.
c. आ
1) jubere. BHATT. 6. 4.: रक्षांसि रक्षितुम् सीताम्
आशिषत्.
2) dicere, narrare. BHATT. 6. 27.: आयोधं
वृत्तं लक्ष्मणाया "शिषन् महत्. -- Vid. 2. शास् praef.
आ.
c. प्र
1) jubere. MAH. 2. 2433.: राजन् किङ् करवामस्
ते प्रशाध्य् अस्मान् त्वम् ईश्वरः
R. Schl. I. 20. 18.
2) regere. N. 12. 94. Etiam cl. 1. MAH. 3. 1368.: महीम्
प्रशासेत्
2024.: कृत्स्नाम् प्रशासेम वसुन्धराम्
10283:
पृथिवीङ् कृत्स्नाम् प्रशासेत्.
2. शास् 2. A. c. आ fausta precari alicui. MAN. 3. 80.: ऋष-
यः पितरो देवाः…आशासते कुटुम्बिभ्यस् तेभ्यः.
Precari, optare alicui aliquid. MAH. 3. 12430.: मातरञ्चै
ऽव शोचामि…या ऽस्माकन् नित्यम् आशास्ते मह-
त्त्वम्
R. Schl. II. 6. 3.: आशास्या "त्मनः प्रियम्.
Etiam PAR. A. 5. 19.: शिवम् आशास्त मे. -- Vid. आ-
शिस् et 2. शंस् praef. आ.
Lanman
English
√śās or śiṣ (Vedic, śā́sti, śā́ste [639]
Vedic and Epic, śā́sati
śaśā́sa
áśiṣat
[854^3]
śāsiṣyáti, -te
śāsitá, śāstá,
śiṣṭá [954e]
śā́situm, śā́stum
śāsitvā́
-śā́sya, -śíṣya).
—1. chasten, correct
—2. instruct, teach
direct
—3. (like
Eng. direct) give order to, rule, govern.
[perhaps reduplicated form of śaṃs, 675:
for the weak form śiṣ, cf. 639.]
+ ā, mid. wish or pray for, cf. āśis and
√śaṃs+ ā
make supplication, 73^11.
+ pra, instruct
direct
command, cf.
simple verb, and praśis.
Kridanta Forms
Sanskrit
शास् (शासुँ॒ इच्छायाम् - अदादिः - सेट्)
ल्युट् = आशासनम्
अनीयर् = आशासनीयः - आशासनीया
ण्वुल् = आशासकः - आशासिका
तुमुँन् = आशासितुम्
तव्य = आशासितव्यः - आशासितव्या
तृच् = आशासिता - आशासित्री
क्त्वा = आशास्य
ल्यप् = प्राशास्य
क्तवतुँ = आशास्तवान् - आशास्तवती
क्त = आशास्तः - आशास्ता
शानच् = आशासानः - आशासाना
शास् (शा꣡सुँ꣡ अनुशिष्टौ - अदादिः - सेट्)
ल्युट् = शासनम्
अनीयर् = शासनीयः - शासनीया
ण्वुल् = शासकः - शासिका
तुमुँन् = शासितुम्
तव्य = शासितव्यः - शासितव्या
तृच् = शासिता - शासित्री
क्त्वा = शासित्वा / शिष्ट्वा
ल्यप् = प्रशिष्य
क्तवतुँ = शिष्टवान् - शिष्टवती
क्त = शिष्टः - शिष्टा
शतृँ = शासत् / शासद् - शासती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 शास्
मूलधातुः:
 शासु
धात्वर्थः:
 अनुशिष्टौ
गणः:
 अदादिः
कर्मकत्वं:
 द्विकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 शास्ति
धातुः:
 शास्
मूलधातुः:
 शासु
धात्वर्थः:
 इच्छायाम्
गणः:
 अदादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 आशास्ते
अनुबन्धादिविशेषः:
 नित्यं आङ् पूर्वः
धातुः:
 शास्
मूलधातुः:
 शासु
धात्वर्थः:
 इच्छायाम्
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 आशासते
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
1. शास् mit समनु zur Belehrung sagen, Jātakam. 3.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 विनी, अनुशास्, शास्, शिक्षय
verb
विशिष्टया प्रक्रियया अध्यापनानुकूलः व्यापारः।
"इमं श्वानम् आरक्षिणः विनयन्ति।"
Synonyms:
 अध्यापय, पाठय, शिक्षय, उपदेशय, शास्
verb
विद्यादानानुकूलः व्यापारः।
"रामानुजः विद्यालये गणितम् अध्यापयति। / शिष्यः ते अहं शाधि माम्। "
Synonyms:
 सम्बोधय, संबोधय, शास्, भाष्, आभाष्, अभिभाष्, सम्भाष्, परिभाष्, व्याभाष्, संविभाष्, समाभाष्, समालप्, आलप्, अभिमन्त्र्, सम्मन्त्र्, संमन्त्र्, अनुभाष्, अभिधा, समभिधा, अनुशास्, अभिजल्प्, अनुब्रू, आवच्, वद्, आवद्, उपवद्
verb
सभादिषु जमसामान्यान् उद्दिश्य चोदनानुकूलः व्यापारः।
"अद्य प्रधानमन्त्री बहुविशालां जनसभाम् समबोधयत्।"
Capeller
German
1. शास्, शा॑स्ति, शा॑स्ते (शासति, °ते)
Pass.
herrschen, regieren, beherrschen, befehlen,
jemd. (Acc.). anweisen, unterrichten,
belehren
berichten, verkünden.
p. p. शास्त beherrscht. शासित gestraft.
angeweisen, belehrt in (Loc.). शिष्ट॑
angwiesen, befohlen
gelehrt, unterrichten.
gesittet
ausgezeichnet, vorzuglich.
अनु unterrichten, belehren, jemd.
etw. lehren o. anbefehlen. (2 Acc)
herrschen, beherrschen, befehlen. p. p. अनुशास्त u. अनुशासित belehrt
अनुशिष्ट
dass., angewiesen, iussus (Pers.),
gelehrt, mitgeteilt. समनु regieren. आ
Med. erwünschen, erhoffen, begehren,
erflehen (आशिषम्) einen Wunsch)
Act.
anweisen, befehlen. प्र unterweisen, bestrafen
beherrschen, lenken, regieren
(auch mit एआज्यम्)। सम् anweisen, auffordern.
2. शा॑स्
f.
 Gebot o. Gebieter.
Grassman
German
√śās, √śis [aus śas = śaṃs durch Reduplikation entsprossen, daher im Partic. des Stammes stets ohne n], 1〉 belehren, unterweisen [A.]
2〉 zurechtweisen, tadeln, strafen [A.]
3〉 weisen, zeigen [A.]
4〉 gebieten
5〉 preisen [A.].
Mit ánu 1〉 anweisen, unterweisen [A.]
vgl. anuśā́saṇa
2〉 den Weg weisen, mit áñjasā den Weg geradeaus weisen.
abhí etwas [A.] zuweisen, anweisen.
ā́ 1〉 erflehen, wünschen [A.]
vgl. āśís
2〉 anflehen [A.]
3〉 anweisen, mit Anweisungen versehen [A.]
4〉 flehen
5〉 jemandem [D.] Gebet [A.] aussprechen
6〉 jemandem [D.] etwas [A] zuweisen
7〉 jemand [Page1392] [A.] wohin [L.] weisen, führen.
úd den Gebeten [A.] den Weg nach oben (zu den Göttern) weisen, sie dahin führen.
ní zuweisen, zurüsten [A.].
nís verscheuchen [A.] von [Ab.].
prá 1〉 belehren, unterweisen [A.]
2〉 gebieten
vgl. praśā́sana, praśís.
Stamm I. śā́s:
-ssi prá 1〉 pā́kam {31, 14}.
-sas 2〉 mártiam ayajyúm {131, 4}
avratám SV. 〔1, 4, 1, 1, 6〕.
śās:
-dhi [Iv., Pāṇ. 〔6, 4, 35〕] ā́ 7〉 {219, 9} (ā́ nas jīvā́n varuṇa tā́su śādhi).
-stána 1〉 mā {878, 1}.
-ste [3. s. me.] ā́ 1〉 tád {24, 11} (yájamānas). — 6〉 dāśúṣe vā́riāṇi {163, 13}.
-smahe ā́ 2〉 tvā {30, 10}.
-sate [3. p.] ā́ 3〉 dūtám ná {811, 5}. — 4〉 {165, 4}.
Impf. áśās [tonlos {814, 4}]:
-sam 1〉 tvā {921, 11}.
-sata [3. p. me.] 1〉 mātáras vedhā́m 〰 śriyé {814, 4} (SV. hat ā́śāsata).
Stamm II. śā́sa:
-ati anu 2〉 {495, 1}. — abhi gṛhā́n {495, 2}.
-an 2〉 oder 3〉 vahatúm ná dhenávas {858, 4}.
Perf. śaśās:
-sá [2. pl.] 1〉 yád mā {220, 5} (pitā́‿iva kitavám).
-sus 1〉 kavím {298, 12}
vidáthā kavīnā́m {235, 2}.
-s [2. s. Co.] nís áhim pṛthivyā́s {80, 1}.
-dhi úd bráhmāṇi {517, 20}. _{517, 25}.
Aor. śíṣa (tonlos {644, 1}):
-at ni mandrám {298, 7}.
-āmahi ā́ 5〉 bráhma índrāya {644, 1} (SV. liest -āmahe).
Part. śā́sat:
-at [N. s. m.] 1〉 duhitúr naptíam {265, 1}. — 2〉 avratā́n {51, 8}
{130, 8}. — pra 2〉 {95, 3} (ṛtū́n ví dadhau).
-atā [N. du.] 3〉 {139, 4} (áñjasā). — anu 2〉 {139, 4}.
-atas [G.] 4〉 amúṣya 〰 {654, 1}.
Part. Aor. śiṣát:
-ántas prá 1〉 tritám naśanta 〰 iṣṭáye {941, 4}.
Part. II. śiṣṭa [vgl. devá-śiṣṭa, siehe auch śiṣ]:
-as ánu 1〉 téna‿ahám {356, 8}
{858, 6}
sá kṣetravídā {858, 7}.
Part. IV. śā́sia [vgl. a-śāsiá]:
-as 5〉 mánave 〰 bhūs {189, 7}.
Verbale śís, śā́s
-in ā-, pra-śís und im folgenden.
śā́s, f., Gebot.
-āsā́ durdhárītum (agním) {846, 2}.
Burnouf
French
*शास् शास्। शास्मि 2, [3p. du. शिष्टस्]
imp.
2p. शाधि
o. शिस्याम्
impf. अशाम्, अशास्, अशात्
p.
शशास
f2. शासिष्यामि
a2. अशिषम्
gér.
शासित्वा et शिष्ट्वा
pf. शिष्य
pp. शिष्ट।
Ordonner, régir: दण्डः शास्ति प्रजास् le châtiment régit
le peuple
राज्ञी राज्यम् अशिषत् la reine gouverna le
royaume.
Ordonner, commander: इत्य् अशात् tel est l'ordre qu'il
donna.
Punir: शिष्यान् शिष्याद् धर्मेण qu'il punisse
justement les élèves.
Eduquer, instruire
enseigner qqc. à qqn. ,
2 ac. -- Au moy. शासे, Vd. implorer, demander qqc. à qqn. , 2
ac. तं त्वां वयं शास्महे nous te le demandons.
Stchoupak
French
शास्-
शास्ति (शिष्यात् अशात्) शास्ते (शासीत
शासान-) {%śāsati -te
%} शशास (शशासुः)
{%aśiṣat
%}
{%śāsiṣyati -te
śāsyate śiṣyate
śiṣṭa- %} (शस्त-) शासित- शास्तुम्
शासितुम् शासित्वा °शिष्य °शास्य -- punir, châtier
tenir en son
pouvoir, régir
gouverner, régner sur (aussi avec राज्यम्)
ordonner,
commander (à qq'un, acc., de faire qqch., inf. ou discours direct suivi
d'इति)
prescrire
enseigner, instruire (de qqch., loc.)
= शंस्-
louer
annoncer, proclamer
pass. être puni, etc.