| YouTube Channel

शासनं (zAsanaM)

 
Apte 1890
English
शासनं [शास्-ल्युट्] 1 Instruction, teaching, discipline.
2 Rule, sway, government
अनन्यशासनामुर्वी R. 1. 30
so अप्रतिशासन.
3 An order, a command, direction
तरुभिरपि देवस्य शासनं प्रप्ताणीकृतं Ś. 6
R. 3. 69, 14. 83, 18. 28.
4 An edict, enactment, a decree.
5 A precept, rule.
6 A royal grant (of land &c.), charter
अहं त्वां शासनशतेन योज यिष्यामि Pt. 1
Y. 2. 240, 295.
7 A deed, writing, written agreement.
8 Control of passions.
9 A written book of authority. (At the end of comp. शासन often means ‘punisher, destroyer, killer’
as in स्मरशासनः, पाकशासनः).
Comp.
अतिवृत्तिः f. violation of commands, disobedience.
पत्रं {1} a plate (usually of copper) on which a grant of land &c. is inscribed. {2} a sheet of paper on which an order is written.
हरः a royal messenger.
हारिन् m. an envoy, a messenger
R. 3. 68.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शासनं,
क्ली,
 (शास + ल्युट् ।) आज्ञा । (यथा, मनौ । ९ । २६२ ।“कुर्व्वीत शासनं राजा सम्यक् सारापरा-धतः ॥
”)तत्पर्य्यायः । अववादः २ निर्द्देशः ३ निदेशः ४शिष्टिः ५ । इत्यमरः ॥
शास्तिः ६ । इतिभरतः ॥
आदेशः ७ आदेशनम् ८ । इतिशब्दरत्नावली ॥
शास्त्रम् ९ । इति जटाधरः ॥
राजदत्तभूमिः । लेखा । शास्त्रम् । शास्तिः ।इति मेदिनी ॥
(दानलिखितताम्रफलकादिः ।यथा, कथासरित्सागरे । १२४ । ६२-६३ ।“शासनं लेखयित्वा च तमेवं स समादिशत् ।ओँकारपीठमार्गेण भद्र गच्छोत्तरां दिशम् ॥
तत्रामुना शासनेन ग्रामं भुङ्क्ष्व मदर्पितम् ।नाम्ना तं खण्डवटकं पृच्छन् गच्छन्नवाप्स्यसि ॥
”यथाच मार्कण्डेये । ३६ । ८ ।“वाच्यं ते शासनं पट्टे क्षुद्राक्षरनिवेशितम् ॥
”स्त्रियां धर्म्मोपदेशकर्त्रो । यथा, ऋग्वेदे । १ ।३१ । ११ ।“इळामकृण्वन्मनुषस्य शासनीम् ॥
”)