| YouTube Channel

शाल्मलः (zAlmalaH)

 
Apte
English
शाल्मलः [śālmalḥ], [शाल्-मलच्]
The silk-cotton tree.
One of the seven great divisions of the earth.
The gum of the cotton-tree.
N.
 of a ṛiṣi
V.
P.
Apte 1890
English
शाल्मलः [शाल्-मलच्] 1 The silk-cotton tree.
2 One of the seven great divisions of the earth.
3 The gum of the cotton-tree.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 शाल्मली, पिच्छिला, पूरणी, मोचा, स्थिरायुः, शाल्मलः, शाल्मलिनी, तुलिनी, कुक्कुटी, रक्तपुष्पा, कण्टकारी, मोचिनी, चिरजीवी, पिच्छिलः, रक्तपुष्पकः, तूलवृक्षः, मोचाख्यः, कण्टकद्रुमः, रक्तोत्पलः, रम्यपुष्पः, बहुवीर्यः, यमद्रुमः, दीर्घद्रुमः, स्थूलफलः, दीर्घायुः, कण्टकाष्ठः
noun
एकः बृहत् वृक्षः यस्मिन् रक्तपुष्पाणि भवन्ति।
"शाल्मल्याः फलस्य अधोभागे कार्पासः भवति।"
Synonyms:
 शाल्मलः
noun
शाल्मलीवृक्षनिर्यासः।
"शाल्मल्याः त्वचः शाल्मलः निर्गच्छति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शाल्मलः,
पुं,
 शाल्मलीवृक्षः । इति शब्दरत्ना-वली ॥
(यथा, महाभारते । ३ । ६४ । ३ ।“अर्ज्जनारिष्टसञ्छन्नं स्यन्दनैश्च सशाल्मलैः ॥
”)द्वीपविशेषः । इति शब्दमाला ॥
तद्बिवरणंयथा, --“अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि शाल्मलस्य निबोधत ।शाल्मलो द्बिगुणो द्वीपः क्रौञ्चद्वीपस्य विस्तरात् ॥
परिवार्य्य समुद्रन्तु दधिमण्डोदकं स्थितः ।तत्र पुण्या जनपदाश्चिराच्च म्रियते जनः ॥
कुत एव सुदुर्भिक्षं क्षमातेजोयुता हि ते ।प्रथमः सूर्य्यसङ्काशः सुमना नाम पर्व्वतः ॥
पीतस्तु मध्यमस्तत्र शातकौम्भमयो गिरिः ।नाम्ना सर्व्वसुखो नाम दिव्यौषधिसमन्वितः ॥
तृतीयश्चैव सौवर्णो भृङ्गपत्रनिभो गिरिः ।स नाम्ना रोहितो नाम दिव्यो गिरिवरोमहान् ॥
सुमनाः कुशलो देशः सुखोदर्कः सुखोदयः ।रोहितस्तु तृतीयस्तु रोहिणी नाम विश्रुतः ॥
तत्र रत्नान्यनेकानि स्वयं रक्षति वासवः ।प्रजापतिमुपादाय प्रसन्नो विधिवत् स्वयम् ॥
न तत्र नद्यो वर्षं वा शीतोष्णञ्चैव तद्विधम् ।वर्णाश्रमाणां वार्त्ता वा त्रिषु द्वीपेषु विद्यते ॥
न गृहं न च दण्डोऽस्ति ईर्ष्यासूया भयं तथा ।उद्भिदान्युदकान्यत्र गिरिप्रस्रवणानि च ॥
भोजनं षड्रसं तत्र तेषां स्वयमुपस्थितम् ।अधमोत्तमो न तेष्वस्ति न लोभो न परिग्रहः ॥
अरोगा बलवन्तश्च एकान्तसुखिताः प्रजाः ।त्रिंशद्बर्षसहस्राणि मानसीं सिद्धिमास्थिताः ॥
स्वस्वमायुःस्वरूपञ्च धर्म्मैश्वर्य्यं तथैव च ।शाल्मलाद्येषु विज्ञेयं द्वीपेषु त्रिषु सर्व्वशः ॥
व्याख्यातः शाल्मलाद्यानां द्वीपानान्तु विधिःशुभः ।परिमण्डलस्तु स द्वीपश्चक्रवत् परिवेष्टितः ।सुरोदेन समुद्रेण द्विगुणेन समन्वितः ॥
”इति मत्स्यपुराणे भुवनकोषे सप्तद्वीपनिवेशनंनाम १०० अध्यायः ॥
* ॥
अपि च ।“प्लक्षद्बीपप्रमाणात्तु द्विगुणेन समन्ततः ।संवेष्ट्येक्षुरसाम्भोधिं शाल्मलिः संव्यवस्थितः ॥
सप्त वर्षाणि तत्रैव तत्रैव कुलपर्व्वताः ।ऋज्वायताः सुपर्व्वाणः सप्त नद्यश्च सुव्रताः ॥
कुमुदश्चोन्नतश्चैव तृतीयश्च बलाहकः ।द्रोणः कर्णस्तु महिषः ककुद्वान् सप्त पर्व्वताः ॥
योनितोषा विभृष्टा च चन्द्रा शुक्ला विमोचनी ।निवृत्तिश्चेति ता नद्यः स्मृताः पापहराःशिवाः ॥
न तेषु विद्यते लोभः क्रोधो वा द्विजसत्तमाः ।न चैवास्ति युगावस्था जना जीवन्त्यनामयाः ॥
यजन्ति सततं तत्र वर्णा वायुं सनातनम् ।तेषां तस्याथ सायुज्यं स्वारूप्यञ्च सलोकताम् ॥
कपिला ब्राह्मणाः प्रोक्ता राजानश्चारुणास्तथा ।पीता वैश्यास्तथा कृष्णा द्बीपेऽस्मिन् वृषलाद्विजाः ॥
”इति कौर्म्मे भुवनविन्यासे ४६ अध्यायः ॥
* ॥
मोचरसः । इति रत्नमाला ॥