शाल्मल (zAlmala)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishSpoken Sanskrit
English शाल्मल zAlmala silk-cotton tree
शाल्मल zAlmala gum or resin of the cotton tree
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishशाल्मलः [śālmalḥ], [शाल्-मलच्]
The silk-cotton tree.
One of the seven great divisions of the earth.
The gum of the cotton-tree.
of a ṛiṣi
V.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishApte Hindi
Hindiशाल्मल:
- शाल् + मलच्
सेमल का पेड़
शाल्मल:
- शाल् + मलच्
भू-मण्डल के सात बड़े खण्डों में से एक
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritशाल्मलः, शाल्मलीवृक्षः । इति शब्दरत्ना-वली ॥
(यथा, महाभारते । ३ । ६४ । ३ ।“अर्ज्जनारिष्टसञ्छन्नं स्यन्दनैश्च सशाल्मलैः ॥
”)द्वीपविशेषः । इति शब्दमाला ॥
तद्बिवरणंयथा, --“अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि शाल्मलस्य निबोधत ।शाल्मलो द्बिगुणो द्वीपः क्रौञ्चद्वीपस्य विस्तरात् ॥
परिवार्य्य समुद्रन्तु दधिमण्डोदकं स्थितः ।तत्र पुण्या जनपदाश्चिराच्च म्रियते जनः ॥
कुत एव सुदुर्भिक्षं क्षमातेजोयुता हि ते ।प्रथमः सूर्य्यसङ्काशः सुमना नाम पर्व्वतः ॥
पीतस्तु मध्यमस्तत्र शातकौम्भमयो गिरिः ।नाम्ना सर्व्वसुखो नाम दिव्यौषधिसमन्वितः ॥
तृतीयश्चैव सौवर्णो भृङ्गपत्रनिभो गिरिः ।स नाम्ना रोहितो नाम दिव्यो गिरिवरोमहान् ॥
सुमनाः कुशलो देशः सुखोदर्कः सुखोदयः ।रोहितस्तु तृतीयस्तु रोहिणी नाम विश्रुतः ॥
तत्र रत्नान्यनेकानि स्वयं रक्षति वासवः ।प्रजापतिमुपादाय प्रसन्नो विधिवत् स्वयम् ॥
न तत्र नद्यो वर्षं वा शीतोष्णञ्चैव तद्विधम् ।वर्णाश्रमाणां वार्त्ता वा त्रिषु द्वीपेषु विद्यते ॥
न गृहं न च दण्डोऽस्ति ईर्ष्यासूया भयं तथा ।उद्भिदान्युदकान्यत्र गिरिप्रस्रवणानि च ॥
भोजनं षड्रसं तत्र तेषां स्वयमुपस्थितम् ।अधमोत्तमो न तेष्वस्ति न लोभो न परिग्रहः ॥
अरोगा बलवन्तश्च एकान्तसुखिताः प्रजाः ।त्रिंशद्बर्षसहस्राणि मानसीं सिद्धिमास्थिताः ॥
स्वस्वमायुःस्वरूपञ्च धर्म्मैश्वर्य्यं तथैव च ।शाल्मलाद्येषु विज्ञेयं द्वीपेषु त्रिषु सर्व्वशः ॥
व्याख्यातः शाल्मलाद्यानां द्वीपानान्तु विधिःशुभः ।परिमण्डलस्तु स द्वीपश्चक्रवत् परिवेष्टितः ।सुरोदेन समुद्रेण द्विगुणेन समन्वितः ॥
”इति मत्स्यपुराणे भुवनकोषे सप्तद्वीपनिवेशनंनाम १०० अध्यायः ॥
* ॥
अपि च ।“प्लक्षद्बीपप्रमाणात्तु द्विगुणेन समन्ततः ।संवेष्ट्येक्षुरसाम्भोधिं शाल्मलिः संव्यवस्थितः ॥
सप्त वर्षाणि तत्रैव तत्रैव कुलपर्व्वताः ।ऋज्वायताः सुपर्व्वाणः सप्त नद्यश्च सुव्रताः ॥
कुमुदश्चोन्नतश्चैव तृतीयश्च बलाहकः ।द्रोणः कर्णस्तु महिषः ककुद्वान् सप्त पर्व्वताः ॥
योनितोषा विभृष्टा च चन्द्रा शुक्ला विमोचनी ।निवृत्तिश्चेति ता नद्यः स्मृताः पापहराःशिवाः ॥
न तेषु विद्यते लोभः क्रोधो वा द्विजसत्तमाः ।न चैवास्ति युगावस्था जना जीवन्त्यनामयाः ॥
यजन्ति सततं तत्र वर्णा वायुं सनातनम् ।तेषां तस्याथ सायुज्यं स्वारूप्यञ्च सलोकताम् ॥
कपिला ब्राह्मणाः प्रोक्ता राजानश्चारुणास्तथा ।पीता वैश्यास्तथा कृष्णा द्बीपेऽस्मिन् वृषलाद्विजाः ॥
”इति कौर्म्मे भुवनविन्यासे ४६ अध्यायः ॥
* ॥
मोचरसः । इति रत्नमाला ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritशाल्मल शाल--मलच् । (शिमुल) १ वृक्षे शब्दर० २ तच्चि-ह्नितद्वीपभेदे च विष्णुपु० “शाल्मस्येश्वरोधीरो वपुष्माँस्तत्सुतान् शृणु । तेषान्तुनामसञ्चारैः सप्त वर्षाणि तानि वै । श्वेतोऽत्र हरित-श्चैव जीमूतो लोहितस्तथा । वैद्युतो मानसश्चैव सुप्र-भश्च महामुने! । शाल्मलेन समुद्रोऽसौ द्वीपे-नेक्षुरसोदकः । विस्तरोद्विगुणेनायं सर्वतः संवृतः स्थितः ।तत्रापि पर्वताः सप्त विज्ञेया रत्नयोनयः । रसाभिव्यञ्ज-कास्ते तु तथा सप्तैव निम्नगाः । कुमुदश्चोन्नतश्चैवतृतीयश्च बलाहकः । द्रोणो यत्र महौषध्यः स चतुर्थोमहीधरः । कङ्कस्तु पञ्चमः षष्ठो महिषः सप्तमस्तथा ।कुमुद्वान् पर्वतवरः सरिन्नामानि मे शृणु । योनितोया वितृष्णा च चन्द्रा शुक्ला विमोचनी । निवृत्तिः सप्त-मी तासां स्मृतास्ताः पापशान्तिदाः । श्वेतञ्च लोहित-ञ्चैव जीमूत हरितं तथा । वैद्युतं मानसञ्चैव सु-प्रभं नाम सप्तभम् । सप्तैतानि तु वर्षाणि चातुवर्ण्ययु-तानि वै । शाल्मलेऽपि च ये वर्णा वसन्त्येते महामुने! ।कपिलाश्चारुणाः पीताः कृष्णाश्चैव पृथक् पृथक् । ब्रा-ह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव यजन्ति तम । भगवन्तंसमस्तस्य विष्णुमात्मानमव्ययम् । वायुभूत मखश्रेष्ठै-र्यज्विनो यज्ञसंस्थितिम् । देवानामत्र सान्निध्यमत्रैवसुमनोरमे । शाल्मलिश्च महावृक्षो नाम निर्वृतिका-रकः । एष द्वीपः समुद्रेण सुरोदेन समावृतः” ।
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.