| YouTube Channel

शालिः (zAliH)

 
Apte
English
शालिः [śāliḥ], 1 Rice
न शालेः स्तम्बकरिता वप्तुर्गुणमपेक्षते
Mu.*
 1.3
यवाः प्रकीर्णा न भवन्ति शालयः
Mk.*
 4.17.
The civet-cat.Comp. -ओदनः, -नम् boiled rice (of a superior kind).-कूटम् a heap of rice. -केदारः a rice field. -गोपी a female appointed to watch a rice field
इक्षुच्छाय- निषादिन्यः शालिगोप्यो जगुर्यशः
R.*
 4.2. -ग्रामः (s. v. शालग्रामः above)
शालिग्रामशिलानां च दानानां च निरूपणम् Brav.
P.
 ब्रह्मखण्ड 1.28. -चूर्णः, -र्णम् rice-flour. -पिष्टम् a crystal. -भवनम् a rice-field. -वाहः an ox used for carrying rice. -वाहनः
N.
 of a celebrated sovereign of India whose era commences with 78
A.
 D. -शूकः an awn or beard of rice.
होत्रः
N.
 of a writer on veterinary subjects.
a horse. (-त्रम्) Śālihotra's work on veterinary science. -होत्रिन्
m.
 a horse.
Apte 1890
English
शालिः 1 Rice
न शालेः स्तंबकरिता वप्तुर्गुणमपेक्षते Mu. 1. 3
यवाः प्रकीर्णा न भवंति शालयः Mk. 4. 17.
2 The civet-cat.
Comp.
ओदनः
नं boiled rice (of a superior kind).
गोपी a female appointed to watch a rice-field
इक्षुच्छायनिषदिन्यः शालिगोप्यो जगुर्यशः R. 4. 20.
चूर्णः
र्णं rice-flour.
पिष्ट्रं a crystal.
भवनं a rice-field.
वाहनः N. of a celebrated sovereign of India whose era commences with 78 A. D.
होत्रः {1} N. of a writer on veternary subjects. {2} a horse.
होत्रिन् m. a horse.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 शालियज्ञः, शालिः
noun
यज्ञानाम् एकः प्रकारः।
"शालियज्ञे धान्यस्य आहुतिः दीयते।"
Synonyms:
 धान्यम्, शालिः
noun
क्षुपविशेषः यस्मात् तण्डुलान् प्राप्स्यते।
"कृष्याः धान्यं विराजते।"
Tamil
Tamil
சா’லி: : அரிசி, சம்பா நெல், புனுகுப் பூனை.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शालिः,
पुं,
 (शृणातीति । शॄ + बालुलकात् इञ् ।रस्य लत्वम् ।) गन्धमार्ज्जारः । इति मेदिनी ॥
कलमादिधान्यम् । षष्टिकादिधान्यम् । इत्य-मरः ॥
तत्पर्य्यायः । मधुरः २ रुच्यः ३ व्रीहि-श्रेष्ठः ४ नृपप्रियः ५ धान्योत्तमः ६ कैदारः ७सुकुमारकः ८ । पुस्तकान्तरे मधुरस्थाने कलमइति पाठः । स तु दशविधः । यथा, --“राजान्नषष्टिकसितेतररक्तमण्ड-स्थूलाणुगन्धतिरियादिकशालिसंज्ञाः ।व्रीहिस्तथेति दशधा भुवि शालयः स्यु-स्तेषां क्रमेण गुणनामगणं ब्रवीमि ॥
”इति राजनिर्घण्टः ॥
अस्य गुणाः ।“शालयो मधुराः शीता लघुपाका बलावहाः ।पित्तघ्नाश्चानिलकफाः स्निग्धा बद्धाल्पवर्च्चसः ॥
”इति राजवल्लभः ॥
* ॥
अथ शालिधान्यलक्षणम् ।“कण्डनेन विना शुक्ला हैमन्ताः शालयः स्मृताः ॥
”शालीनां नामानि यथा, --“रक्तशालिः सकलमः पाण्डुकः शकुनादृतः ।सुगन्धकः कर्द्दमको महाशालिश्च दूषकः ॥
पुष्पाण्डकः पुण्डरीकस्तथा महिषमस्तकः ।दीर्घशूकः काञ्चनको हायनो लोध्रपुष्पकः ।इत्याद्याः शालयः सन्ति बहवो बहुदेशजाः ॥
”अथ तेषां गुणाः ।“शालयो मधुराः स्निग्धा बल्या बद्धाल्पवर्च्चसः ।कषाया लघवो रुच्या स्वर्य्या वृष्याश्च वृंहणाः ॥
अल्पानिलकफाः शीताः पित्तघ्ना मूत्रलास्तथा ।शालयो दग्धभूजाताः कषाया लघुपाकिनः ॥
सृष्टमूत्रपूरीषाश्च रूक्षाः श्लेष्मापकर्षणाः ।केदाराः वातपित्तघ्ना गुरवः कफशुक्रलाः ॥
कषाया अल्पवर्च्चस्का मधुराश्च बलावहाः ॥
”केदाराः कृष्टक्षेत्रजा उप्ताः ।“स्थलजाः स्वादवः पित्तकफघ्ना वातवह्निदाः ।किञ्चित्तिक्ताः कषायाश्च विपाके कटुका अपि ॥
”स्थलजा अकृष्टभूमिजाः स्वयंजाताः ।“वापिता मधुरा वृष्या बल्याः पित्तप्रणाशनाः ॥
श्लेष्मलाश्चाल्पवर्च्चस्काः कषाया गुरवो हिमाः ॥
”वापिताः कृष्णक्षेत्रे अकृष्णक्षेत्रे च ।“वापिकेभ्यो गुणैः किञ्चिद्धीनाः प्रोक्ता अवा-पिताः ॥
”कृष्णक्षेत्रे अकृष्टक्षेत्रे च ।“रोपितास्तु नवाः वृष्याः पुराणा लघवःस्मृताः ।रोपितारोपिता भूयः शीघ्रपाका गुणाधिकाः ॥
छिन्नरूढा हिमा रूक्षा बल्याः पित्तकफा-पहाः ।बद्धविट्काः कषायाश्च लघवश्चाल्पतिक्तकाः ॥
”अथ रक्तशालेर्गुणाः ॥
“रक्तशालिर्वरस्तेषु बल्यो वर्ण्यस्त्रिदोषजित् ।चक्षुष्यो मूत्रलः स्वर्य्यः शुक्रलस्तृड्ज्वरापहः ।विषव्रणश्वासकासदाहनुद्बह्निपुष्टिदः ।तस्मादल्पान्तरगुणाः शालयो महदादयः ॥
”रक्तशालिः दाउदखानी इति मगधदेशे प्रसिद्धः ।इति भावप्रकाशः ॥
(पक्षी । इत्युणादिवृत्तोउज्ज्वलः । ४ । १२७ ॥
)