शान्ति (zAnti)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 शान्ति f.
  (-न्तिः)
	 1. Quiet,  tranquillity,  stoicism,  the absence of passion, 
and indifference to objects of pleasure or pain
 it is especially
applied to the tranquillity of devotion,  or quietism,  by which the
mind is wholly fixed on the subject of its meditation or worship, 
and is utterly disregardless of external impressions.
	 2. Good-
fortune,  auspiciousness,  felicity.
	 3. Rest,  repose.
	 4. Expiatory or
propitiatory rites to avert any evil.
	 5. Preliminary ceremonies to
avert inauspicious accidents at any religious celebration. 
	 6.
Remission,  alleviation. 
	 m.
  (-न्तिः)
	 1. The sixteenth Jina or Jaina
deified sage of the present,  era.
	 2. One of the Jaina emperors of
the universe.
 E.
  शम् to be appeased,  aff.
   क्तिन् ।

Capeller Eng

English

 शा॑न्ति f.
  tranquillity,  peace of mind
 averting of an evil
omen,  expiation
 welfare,  bliss
 stopping,  ceasing,  extinction (of
fire),  destruction,  end,  death.

Yates

English

 शान्ति (न्तिः) 2.
f.
  Quiet,  tranquillity, 
stoicism
 rest
 felicity
 a pro-
pitiatory rite
 alleviation. 
m.
  A
Jaina.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	 peace  [ of mind ]
अयुद्ध 	-	 ayuddha 	-	 n.
  	-	 peace  [ polit. ]
शांतम् 	-	 zAMtam 	-	 adverb 	-	 peacefully
सन्धि 	-	  sandhi 	-	 m.
  	-	 peace  [ military ]
शम 	-	  zama 	-	 m.
  	-	 peace
सम 	-	  sama 	-	 m.
  	-	 peace
शि 	-	  zi 	-	 m.
  	-	 peace
क्षेम 	-	  kSema 	-	 m.
  n.
  	-	 peace
सन्धान 	-	  sandhAna 	-	 n.
  	-	 peace
सुम्न 	-	  sumna 	-	 n.
  	-	 peace
अभय 	-	  abhaya 	-	 n.
  	-	 peace
असपत्न 	-	  asapatna 	-	 n.
  	-	 peace
उपशान्त 	-	  upazAnta 	-	 n.
  	-	 peace
शामन 	-	  zAmana 	-	 n.
  	-	 peace
शाम्य 	-	  zAmya 	-	 n.
  	-	 peace
शान्त 	-	  zAnta 	-	 adj.
  	-	 peaceful
निरुपद्रव 	-	  nirupadrava 	-	 adj.
  	-	 peaceful
निरुपप्लव 	-	  nirupaplava 	-	 adj.
  	-	 peaceful
निष्कण्टक 	-	  niSkaNTaka 	-	 adj.
  	-	 peaceful
विग्रहहीन 	-	  vigrahahIna 	-	 adj.
  	-	 peaceful

शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	 peace  [ of mind ]
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 m.
  	-	 alleviation
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 m.
  	-	 calmnessofmind
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 m.
  	-	 rest
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  comfort
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  interruption
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  destruction
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  death
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  peace or calmness of mind
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  ease
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  breach
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  removal
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  any expiatory or propitiatory rite for averting evil or calamity
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  averting of pain
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  good fortune
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  pause
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  atonement for a sin
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  Tranquillity personified
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  bliss
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  indifference to objects of pleasure or pain
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  eternal rest
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  prosperity
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  extinction
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  tranquillity
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  happiness
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  cessation
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  end
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  welfare
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  abatement
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  tranquility
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  	-	  quiet
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 f.
  m.
  	-	  absence of passion
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 m.
  	-	  consolation
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 m.
  	-	  pacification
शान्ति 	-	 zAnti 	-	 m.
  	-	  name of an arhat and cakravartin
शान्ति-भङ्ग 	-	 zAnti-bhaGga 	-	 m.
  	-	  breach of peace

शान्ति 	-	 zAnti 	-	 m.
  	-	 alleviation
उपशम 	-	  upazama 	-	 m.
  	-	 alleviation
शम 	-	  zama 	-	 m.
  	-	 alleviation
निर्वापण 	-	  nirvApaNa 	-	 n.
  	-	 alleviation
यापन 	-	  yApana 	-	 n.
  	-	 alleviation
अङ्गमर्षप्रशमन 	-	  aGgamarSaprazamana 	-	 n.
  	-	 alleviation of rheumatism
रोगशान्ति 	-	  rogazAnti 	-	 f.
  	-	 alleviation or cure of disease
रोगोपशम 	-	  rogopazama 	-	 m.
  	-	 alleviation or cure of disease
शम 	-	  zama 	-	 m.
  	-	 alleviation or cure of disease
शान्तिकृत् 	-	  zAntikRt 	-	 adj.
  	-	  removing evil or causing alleviation by reciting texts

शान्ति 	-	 zAnti 	-	 m.
  	-	 calmnessofmind
शान्तता 	-	  zAntatA 	-	 f.
  	-	 calmness
उपशान्ति 	-	  upazAnti 	-	 f.
  	-	 calmness
निर्व्याकुलता 	-	  nirvyAkulatA 	-	 f.
  	-	 calmness
शम 	-	  zama 	-	 m.
  	-	 calmness
असंमोह 	-	  asaMmoha 	-	 m.
  	-	 calmness
उपशम 	-	  upazama 	-	 m.
  	-	 calmness
प्रसाद 	-	  prasAda 	-	 m.
  	-	 calmness
प्रशम 	-	  prazama 	-	 m.
  	-	 calmness
गाम्भीर्य 	-	  gAmbhIrya 	-	 n.
  	-	 calmness
धैर्य 	-	  dhairya 	-	 n.
  	-	 calmness
निराकुल 	-	  nirAkula 	-	 n.
  	-	 calmness
स्थैर्य 	-	  sthairya 	-	 n.
  	-	 calmness
हृतप्रसाद 	-	  hRtaprasAda 	-	 adj.
  	-	  deprived of calmness
शान्ति 	-	  zAnti 	-	 f.
  	-	  peace or calmness of mind
श्रद्धा 	-	  zraddhA 	-	 f.
  	-	 calmness or composure of mind
शान्तघोरविमूढत्व 	-	  zAntaghoravimUDhatva 	-	 n.
  	-	 calmness and vehemence and infatuation
उपभृतोपशम 	-	  upabhRtopazama 	-	 adj.
  	-	  one to whom calmness of mind is brought

शान्ति 	-	  zAnti 	-	 f.
  	-	 abatement
अपाक्रिया 	-	  apAkriyA 	-	 f.
  	-	 abatement
न्यूनता 	-	  nyUnatA 	-	 f.
  	-	 abatement
प्रशान्ति 	-	  prazAnti 	-	 f.
  	-	 abatement
विरामता 	-	  virAmatA 	-	 f.
  	-	 abatement
विश्रान्ति 	-	  vizrAnti 	-	 f.
  	-	 abatement
अपाकार 	-	  apAkAra 	-	 m.
  	-	 abatement
परिनिपात 	-	  parinipAta 	-	 m.
  	-	 abatement
प्रशम 	-	  prazama 	-	 m.
  	-	 abatement
विश्राम 	-	  vizrAma 	-	 m.
  	-	 abatement
भङ्ग 	-	  bhaGga 	-	 m.
  	-	 abatement
न्यूनीकरण 	-	  nyUnIkaraNa 	-	 n.
  	-	 abatement
अपाकरण 	-	  apAkaraNa 	-	 n.
  	-	 abatement
परिनिपातन 	-	  parinipAtana 	-	 n.
  	-	 abatement
अवासन 	-	  avAsana 	-	 n.
  	-	 abatement
अन्त-करण 	-	  anta-karaNa 	-	 n.
  	-	 abatement
उपशमन 	-	  upazamana 	-	 n.
  	-	 abatement

शान्ति 	-	  zAnti 	-	 f.
  	-	 breach
वेध 	-	  vedha 	-	 m.
  	-	 breach
भेद 	-	  bheda 	-	 m.
  	-	 breach
कुड्यच्छेद्य 	-	  kuDyacchedya 	-	 n.
  	-	 breach
खानिक 	-	  khAnika 	-	 n.
  	-	 breach
खात्र 	-	  khAtra 	-	 n.
  	-	 breach
भेदन 	-	  bhedana 	-	 n.
  	-	 breach
विवर 	-	  vivara 	-	 n.
  	-	 breach
विधि-भङ्ग 	-	  vidhi-bhaGga 	-	 m.
  	-	 breach of law
भास्कर 	-	  bhAskara 	-	 n.
  	-	  kind of breach
शान्ति-भङ्ग 	-	  zAnti-bhaGga 	-	 m.
  	-	 breach of peace
विश्वासभङ्ग 	-	  vizvAsabhaGga 	-	 m.
  	-	 breach of faith
भङ्ग 	-	  bhaGga 	-	 m.
  	-	  break or breach
भनक्ति  { भञ्ज् } 	-	  bhanakti  { bhaJj } 	-	 verb 	-	  make a breach in  [ a fortress ]
विसंवादिता 	-	  visaMvAditA 	-	 f.
  	-	 breach of promise
मन्त्रभेद 	-	  mantrabheda 	-	 m.
  	-	 breach of counsel
संविद्व्यतिक्रम 	-	  saMvidvyatikrama 	-	 m.
  	-	 breach of promise
गृहच्छिद्र 	-	  gRhacchidra 	-	 n.
  	-	 breach in a house
प्रसंविदा-भङ्ग 	-	  prasaMvidA-bhaGga 	-	 m.
  	-	 breach of contract
विशेषाधिकार-भङ्ग 	-	  vizeSAdhikAra-bhaGga 	-	 m.
  	-	 breach of privilege
प्रतिज्ञाभङ्ग 	-	  pratijJAbhaGga 	-	 m.
  	-	 breach of a promise
चित्तविश्लेष 	-	  cittavizleSa 	-	 m.
  	-	 breach of friendship
प्रणयभङ्ग 	-	  praNayabhaGga 	-	 m.
  	-	 breach of confidence
सन्धिरन्ध्रका 	-	  sandhirandhrakA 	-	 f.
  	-	  hole or breach in a wall
मानभङ्ग 	-	  mAnabhaGga 	-	 m.
  	-	 breach or loss of honour
सन्धिच्छेद 	-	  sandhiccheda 	-	 m.
  	-	  making holes or breaches
वृतिभङ्ग 	-	  vRtibhaGga 	-	 m.
  	-	 breach or fissure in a hedge
सन्धिला 	-	  sandhilA 	-	 f.
  	-	 breach or hole made in a wall
अभ्युपेत्याशुश्रूषा 	-	  abhyupetyAzuzrUSA 	-	 f.
  	-	 breach of a contracted service
मदभङ्ग 	-	  madabhaGga 	-	 m.
  	-	 breach or humiliation of pride
नियमभङ्ग 	-	  niyamabhaGga 	-	 m.
  	-	 breach of a stipulation or contract
खात्रखनन 	-	  khAtrakhanana 	-	 n.
  	-	  digging holes in a wall or breaches
सन्धि 	-	  sandhi 	-	 m.
  	-	  wall or the hole or cavity or breach in a wall made by a housebreaker

Wilson

English

 शान्ति
f.
  (-न्तिः)
1 Quiet,  tranquillity,  stoicism,  the absence of passion,  and indifference to
objects of pleasure or pain
 it is especially applied to the tranquillity of
devotion,  or quietism,  by which the mind is wholly fixed on the subject of its
meditation or worship,  and is utterly disregardless of external impressions.
2 Good fortune,  auspiciousness,  felicity.
3 Rest,  repose.
4 Expiatory or propitiatory rites to avert any evil.
5 Preliminary ceremonies to avert inauspicious accidents at any religious
celebration. 
6 Remission,  alleviation. 
m.
  (-न्तिः)
1 The sixteenth Jina or Jaina deified sage of the present era.
2 One of the Jaina emperors of the universe.
E.
  शम to be appeased,  aff.
   क्तिन्.

Apte

English

शान्तिः [śāntiḥ],  f.
  [शम्-क्तिन्]

Pacification,  allayment,  alleviation,  removal
 अध्वरविघातशान्तये R.*
  11.1, 62.

Calmness,  tranquillity,  quiet,  ease,  rest,  repose
 स्मर संस्मृत्य न शान्तिरस्ति मे Ku.*
  4.17
 शान्तिः कुतस्तस्य भुजङ्गशत्रोः Māl.
 6.1
 यत् किंचिद् वस्तु संप्राप्य स्वल्पं वा यदि वा वहु । या तुष्टि- र्जायते चित्ते सा शान्तिः कथ्यते बुधैः ॥ Padma P.
 

Cessation of hostility
 सर्पस्य शान्तिः कुटिलस्य मैत्री विधातृसृष्टौ न हि दृष्टपूर्वा Bv.*
  1.125.

Cessation,  stop.

Absence of passion,  quietism,  complete indifference to all worldly enjoyments
 तदुपहितकुटुम्बः शांन्तिमार्गोत्सुको$भूत् R.*
  7.71.

Consolation,  solace.

Settlement of differences,  reconciliation. 

Satisfaction of hunger.

An expiatory rite,  a propitiatory rite for averting evil
 शान्तयश्चापि वर्धन्तां यथाकल्पं यथाविधि Rām.*
  1.8.16.

Good fortune,  felicity,  auspiciousness.

Exculpation or absolution from blame.

Preservation. 

N.
  of Durgā.

Destruction,  end,  death. Comp.
   -उदम्,  -उदकम्,  -जलम् soothing or propitiatory water
 अहमपि वैतानिकं शान्त्युदकमस्यै गौतमीहस्ते विसर्जयिष्यामि Ś.*
  3. -कर,  -कारिन् a.
  soothing,  pacifying. -कर्मन् any action of averting evil. -गृहम् a room for rest or retirement. -मार्गः the life peaceful and leading to मोक्ष
 तदुपहितकुटुम्बः शान्तिमार्गोत्सुको$भूत् R.*
  7.71. -वाचनम् reciting of a text for averting evil. -सलिलम् propitiatory water. -होमः a sacrifice or burnt offering to avert or remove an evil
 सावित्राञ्छान्तिहोमांश्च कुर्यात् पर्वसु नित्यशः Ms.*
  4.15.

Apte 1890

English

 शांतिः f. [शम्-क्तिन्] 1 Pacification,  allayment,  alleviation,  removal
 अध्वरविघातशांतये R. 11. 1,  62. 
2 Calmness,  tranquillity,  quiet,  ease,  rest,  repose
 स्मर संस्मृत्य न शांतिरस्ति मे Ku. 4. 17
 Māl. 6. 1. 
3 Cessation of hostility
 Bv. 1. 125. 
4 Cessation,  stop. 
5 Absence of passion,  quietism,  complete indifference to all worldly enjoyments
 तदुपहितकुटुंबः शांतिमार्गोत्सुकोऽभूत् R. 7. 71. 
6 Consolation,  solace. 
7 Settlement of differences,  reconciliation. 
8 Satisfaction of hunger. 
9 An expiatory rite,  a propitiatory rite for averting evil. 
10 Good fortune,  felicity,  auspiciousness. 
11 Exculpation or absolution from blame. 
12 Preservation. 
13 N. of Durgā. 
Comp. 
उदं,  
उदकं,  
जलं soothing or propitiatory water
 Ś. 3. 
कर,  
कारिन् a. soothing,  pacifying. 
गृहं a room for rest or retirement. 
होमः a sacrifice or burnt offering to avert or remove an evil
 Ms. 4. 150. 

Monier Williams Cologne

English

 शा॑न्ति f.
  tranquillity,  peace,  quiet,  peace or calmness of mind,  absence of passion,  averting of pain (शान्ति! शान्ति! शान्ति! may the three kinds of pain be averted!),  indifference to objects of pleasure or pain,  KaṭhUp.
   
 MBh.
   &c.
  

 alleviation (of evil or pain),  cessation,  abatement,  extinction (of fire &c.
  ),  AV.
   &c.
   &c.
  

 a pause,  breach,  interruption,  Hcat.
 

 any expiatory or propitiatory rite for averting evil or calamity,  Br.
  &c.
   (cf.   RTL.
   346)

 peace,  welfare,  prosperity,  good fortune,  ease,  comfort,  happiness,  bliss,  MBh.
  
 R.
  &c.
  

 destruction,  end,  eternal rest,  death,  Kāv.
 
 Kathās.
 
 BhP.

 =
  शान्ति-कल्प,  BhP.
  

 Tranquillity &c.
   personified (as a daughter of Śraddhā,  as the wife of Atharvan,  as the daughter of Dakṣa and wife of Dharma),  Hariv.
 
 Prab.
 
 Pur.

 शा॑न्ति m.
  N.
  of a son of Indra,  MBh.
  

 of Indra in the tenth Manv-antara,  Pur.
 

 of a Tuṣita (son of Viṣṇu and Dakṣiṇā),  ib.

 of a son of Kṛṣṇa and Kālindī,  ib.

 of a Ṛṣi,  MBh.
  

 of a son of Aṅgiras,  ib.

 of a disciple of Bhūti,  MārkP.
  

 of a son of Nīla and father of Su-śānti,  VP.
  

 (with Jainas) of an Arhat and Cakra-vartin,  L.
 

 of a teacher (also called रत्नाकर-श्°),  Buddh.
 

Monier Williams 1872

English

 शान्ति,  इस्,  f. quiet,  quietness,  tranquillity,  calmness, 
peace,  ease,  quietism,  absence of passion,  indifference
to objects of pleasure or pain
 rest,  repose,  remission
appeasing,  pacification,  allayment,  alleviation,  conso-
lation,  solace,  satisfaction,  reconciliation,  settlement
of differences
 appeasing the stomach,  satisfying
hunger
 any expiatory or propitiatory rite for avert-
ing evil or calamity
 Expiation (personified as a
daughter of Dakṣa and wife of Dharma)
 ceasing, 
cessation
 causing to cease
 good fortune,  auspicious-
ness,  felicity
 preservation
 (इस्),  m.,  N. of the Indra
of the tenth Manv-antara
 of a pupil of Aṅgiras
of a king
 the sixteenth Jina or Jaina deified sage
of the present era
 one of the Jaina emperors of the
universe.
—शान्ति-कर,  अस्,  ई,  अम्,  causing tran-
quillity,  calming,  appeasing,  soothing,  consolatory.
—शान्ति-कर्तृ,  ता,  त्री,  तृ,  causing tranquillity, 
calming,  allaying
 (ता),  m. any divinity who averts
evil.
—शान्ति-कर्मन्,  अ,  n. any action leading to
tranquillity or for averting evil.
—शान्ति-काम,  अस्, 
m. desire of tranquillity
 (अस्,  आ,  अम्),  desirous of
tranquillity.
—शान्ति-गृह,  अम्,  n. a room for rest
or retirement near the place of sacrifice.
—शान्ति-
चन्द्रिका,  f.,  N. of a poem by Kavi-candra.
—शान्-
ति-जल,  अम्,  n. = शान्त्य्-उद.
—शान्ति-द,  अस्,  आ,  अम्, 
giving tranquillity,  tranquillizing.
—शान्ति-देवा,  f., 
N. of a daughter of Devaka.
—शान्ति-पर्वन्,  अ,  n.
‘Tranquillizing-section, ’ N. of the twelfth book of
the Mahā-bhārata,  (the longest in the whole poem
and consisting chiefly of stories,  discourses,  and epi-
sodes narrated for the tranquillizing of the troubled
spirit of Yudhi-ṣṭhira after the termination of the
war and the slaughter of his many relatives.)
—शान्ति-
पुराण,  अम्,  n.,  N. of a Jaina work by Aśaga.
—शान्ति-रत्न,  अम्,  n. ‘jewel of tranquillity, ’ N.
of a work.
—शान्ति-व्रत,  अम्,  n.,  N. of a particular
religious observance (kept on the fifth day of the
light half of the month Kārttika).
—शान्ति-शतक, 
अम्,  n. ‘a hundred verses on tranquillity, ’ N. of a
short poem by Śrī-śihlana.
—शान्ति-शील,  अस्,  m.
‘quiet-tempered, ’ a proper N.
—शान्ति-सर्वस्व, 
अम्,  n. ‘essence of quietism, ’ N. of a work.
—शान्ति-
सूक्त,  अम्,  n.,  N. of a hymn on quietism.
—शान्ति-
सूरि,  इस्,  m.,  N. of the author of a Jaina work.
—शान्ति-होम,  अस्,  m. a propitiatory oblation,  a
burnt offering to avert or remedy evil.
—शान्त्य्-
उद or शान्त्य्-उदक,  अम्,  n. propitiatory water, 
water offered at sacrifices for propitiation,  lustral
water.
—शान्त्युद-कुम्भ,  अस्,  m. a vessel holding
propitiatory water.

Macdonell

English

 शान्ति śā́n-ti,  f.
  [√ 2. śam] mental tranquility,  🞄peace of mind
 extinction (of fire)
 🞄abatement,  alleviation,  cessation,  removal
 🞄propitiatory rite for averting evil (rare)
 🞄peace,  good fortune,  prosperity
 destruction 🞄(rare)
 eternal rest,  decease,  death (rare).

Benfey

English

 शान्ति शान्ति,  i. e. शम् + ति,  f.
 
 1.
Quiet,  the absence of passion,  and in-
difference to objects of pleasure or
pain,  Hit. 78,  8,  M.M.
 iii. d. 4.
 2.
Felicity,  Lass. 96,  12.
 3. Rest,  repose, 
Mālat. 87,  6.
 4. Ceasing,  Hit. iii. d.
88.
 5. Causing to cease,  Mālat. 128, 
3
 remission,  alleviation,  soothing, 
Śṛṅgārat. 14
 Śāk. 31,  11
 Vikr. d. 24.
 6.
Appeasing (the stomach),  Bhartṛ. 2.
23.
 7. Expiatory rites to avert evil
Rām.  1,  11,  14.
 8. Preservation,  Pañc.
89,  5
 90,  4.

Apte Hindi

Hindi

शान्तिः
स्त्री*
  - शम् + क्तिन्
"प्रशमन,  निराकरण,  सान्तवना,  हटाव"

शान्तिः
स्त्री*
  - शम् + क्तिन्
"धैर्य,  प्रशान्तता,  नि:शब्दता,  अमन-चैन,  विश्राम"

शान्तिः
स्त्री*
  - शम् + क्तिन्
वैरनिरोध

शान्तिः
स्त्री*
  - शम् + क्तिन्
"विराम,  निवृत्ति"

शान्तिः
स्त्री*
  - शम् + क्तिन्
"आवेश का अभाव,  मौनभाव,  सभी सांसारिक भोगों के प्रति पूर्ण उदासीनता"

शान्तिः
स्त्री*
  - शम् + क्तिन्
"सान्तवना,  ढाढस"

शान्तिः
स्त्री*
  - शम् + क्तिन्
"सामञ्जस्यविधान,  विरोधोपशमन"

शान्तिः
स्त्री*
  - शम् + क्तिन्
भूख की तृप्ति

शान्तिः
स्त्री*
  - शम् + क्तिन्
"प्रायश्चित अनुष्ठान,  पाप को दूर करने के लिए तुष्टिप्रद अनुष्ठान"

शान्तिः
स्त्री*
  - शम् + क्तिन्
"सौभाग्य,  बधाई,  आशीर्वाद,  माङ्गलिकता"

शान्तिः
स्त्री*
  - शम् + क्तिन्
"दोषमार्जन,  कलंक से मुक्ति,  परिरक्षण "

शान्तिः
स्त्री*
  - शम्+क्तिन्
"विनाश, अन्त"

L R Vaidya

English

 SAMti {% f. %} 1. Tranquility,  calmness,  ease,  K.S.iv.17
absence of passion,  indifference to objects of enjoyment,  R.vii.71
allayment,  alleviation,  pacification
any expiatory rite for averting evil
rest,  repose
cessation
auspiciousness,  felicity
causing to cease,  averting,  R.xi.1,  62.

Bopp

Latin

 शान्ति f. (r. शम् s. ति) placatio,  tranquillitas. N. 26. 8.
DR. 7. 11. BH. 2. 66.

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 शान्ति Āśval. Rice 218.
		--Kāty. H. 197.
		--Vāsiṣṭhī. Peters. 3,  389.
		--Śaunakī. Rice 218.
		--Mādhavī by Mādhava. H. 210.

 शान्ति Kāty. Peters. 4,  6.

Indian Epigraphical Glossary

English

 Śānti,  a priest in a temple
 cf. Tamil-Sanskrit Mel-śānti
also cf. Śāntikāra,  of which Śānti seems to be an abbreviation.

 śānti (EI 33),  a propitiatory rite
 cf. śānty-āgāra.

Lanman

English

 śā́nti,  f. a ceasing,  stopping
 esp. the
absence of the evil results of some word
or thing of evil omen. [√2śam,  ‘be quiet, ’
cf. 955a.]

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dge ma
शान्ति

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
एतस्यामवसर्पिण्यामृषभोऽजितशंभवौ ।
अभिनन्दनः सुमतिस्ततः पद्मप्रभाभिधः ॥ २६ ॥
सुपार्श्वश्चन्द्रप्रभश्च सुविधिश्चाथ शीतलः ।
श्रेयांसो वासुपूज्यश्च विमलोऽनन्ततीर्थकृत् ॥ २७ ॥
धर्मः शान्तिः कुंथुररो मल्लिश्च मुनिसुव्रतः ।
नमिर्नेमिः पार्श्वो वीरश्चतुर्विंशतिरर्हताम् ॥ २८ ॥
-wordlist-
 
ऋषभ (पुं),  अजित (पुं),  शम्भव (पुं),  अभिनन्दन (पुं),  सुमति (पुं),  पद्मप्रभ (पुं),  सुपार्श्व (पुं),  चन्द्रप्रभ (पुं),  सुविधि (पुं),  शीतल (पुं),  श्रेयांस (पुं),  वासुपूज्य (पुं),  विमल (पुं),  अनन्ततीर्थकृत् (पुं),  धर्म (पुं),  शान्ति (पुं),  कुन्थु (पुं),  अर (पुं),  मल्लि (पुं),  मुनिसुव्रत (पुं),  नमि (पुं),  नेमि (पुं),  पार्श्व (पुं),  वीर (पुं)

--source--
 
जुगुप्सा तु घृणाथ स्याद्विस्मयश्चित्रमद्भुतम् ॥ ३०३ ॥
चोद्याश्चर्ये शमः शान्तिः शमथोपशमावपि ।
तृष्णाक्षयः स्थायिनोऽमी रसानां कारणं क्रमात् ॥ ३०४ ॥
-wordlist-
 
जुगुप्सा (स्त्री),  घृणा (स्त्री),  विस्मय (पुं),  चित्र (क्ली),  अद्भुत (क्ली),  चोद्य (क्ली),  आश्चर्य (क्ली),  शम (पुं),  शान्ति (स्त्री),  शमथ (क्ली),  उपशम (क्ली),  तृष्णाक्षय (पुं)

--source--
 
मघवा वैजयिरथाश्वसेननृपनन्दनः ॥ ६९२ ॥
सनत्कुमारोऽथ शान्तिः कुन्थुररो जिना अपि ।
-wordlist-
 
मघवन् (पुं),  वैजयि (पुं),  अश्वसेननृपनन्दन (पुं),  सनत्कुमार (पुं),  शान्ति (पुं),  कुन्थु (पुं),  अर (पुं)

Mahabharata

English

Śānti^1,  an Indra. § 238 (Pañcendrop.): I,  197,  7304 (the fourth of the five Indras).

Śānti^2,  a ṛshi. § 717c (Uparicara): XII,  337,  12759 (ṛshiḥ,  among the sadasyas at king Vasu Uparicara's sacrifice).

Śānti^3,  son of Aṅgiras. § 747b (Suvarṇotpatti): XIII,  85,  4147 (the fourth son of Aṅgiras).

Śānti^4 = Vishṇu (1000 names).

पुराणम्

English

शान्ति १ / ŚĀNTI I. Daughter of dakṣa by his wife prasūti. prasūti delivered including śānti twentyfour children. (viṣṇu purāṇa,  Part 1,  Chapter 7).

शान्ति २ / ŚĀNTI II. A king born in the dynasty of bharata,  son of duṣyanta. He was the son of nīla,  grandson of ajamīḍha and father of suśānti. (bhāgavata,  9th skandha).

शान्ति ३ / ŚĀNTI III. Name of the indra of the fourth manvantara (Ādi Parva,  Chapter 196,  Verse 29).

शान्ति ४ / ŚĀNTI IV. A maharṣi. Son of aṅgiras,  he was called Ātmeyu also. He had participated in the yajña conducted by uparicaravasu. (śānti Parva,  Chapter 336,  Verse 8
 Ādi Parva,  Chapter 196,  Verse 20
 Anuśāsana Parva,  Chapter 85,  Verse 130).

शान्ति ५ / ŚĀNTI V. A maharṣi who was a disciple of the ṛṣi called Bhūti,  who did once go to participate in a yajña conducted by his brother Suvarccas,  leaving matters connected with his āśrama with śānti,  who discharged his duties quite well in the absence of his master. One day when agni became very scarce in the āśrama he praised Agnideva,  and noticing that the deva was pleased śānti requested him to bestow a son on the maharṣi. Accordingly a son was born to Bhūti,  who later on became famous as ‘Bhautyamanu.’ Bhūti,  who was pleased with the devout life of his disciple (śānti) taught him Sāṅgaveda. (mārkaṇḍeya purāṇa).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 शान्तिः,  स्त्री,
   (शम + क्तिन् ।) कामक्रोधादि-प्रशमः । चित्तोपशमः । इति भरतः ॥
 विषयेभ्यइन्द्रियोपरमः । इति चण्डीटीकायां नागोजी-भट्टः ॥
 तत्पर्य्यायः । शमथः २ शमः ३ । इत्य-मरः ॥
 प्रशमः ४ उपशमः ५ प्रशान्तिः ६ ।इति शब्दरत्नावली ॥
 तृष्णाक्षयः ७ । इतिहेमचन्द्रः ॥
 तल्लक्षणं यथा,  --“यत्किञ्चिद्वस्तु संप्राप्य स्वल्पं वा यदि वा बहु ।या तुष्टिर्जायते चित्ते शान्तिः सा गद्यते बुधैः ॥
”इति पद्मपुराणे क्रियायोगसारे १५ अध्यायः ॥
भद्रम् । इति हेमचन्द्रः ॥
 गोपीविशेषः । यथा, राधिकोवाच ।“शान्त्या गोप्या युतस्त्वञ्च दृष्टोऽहं रासमण्डले ।वसन्तपुष्पशय्यायां माल्यवान् चन्दनोक्षितः ॥
रत्नप्रदीपैर्युक्तश्च रत्ननिर्म्माणमन्दिरे ।रत्नभूषितभूषाढ्यो रत्नभूषितया सह ॥
तया दत्तञ्च ताम्बूलं भुक्तवांश्च पुरा विभो ।सद्यो मच्छब्दमात्रेण तिरोधानं कृतं तया ॥
शान्तिर्देहं परित्यज्य भयाद्दीना त्वयि प्रभो ।ततस्तस्याः शरीरञ्च गुणश्रेष्ठं बभूव ह ॥
संविभज्य त्वया दत्तं प्रेम्णा प्ररुदता पुरा ।विश्वे विषयिणे किञ्चित् सत्त्वरूपाय विष्णवे ॥
शुद्धसत्त्वस्वरूपायै महालक्ष्म्यै पुरा विभो ।त्वन्मन्त्रोपासकेभ्यश्च वैष्णवेभ्यश्च किञ्चन ।तपस्विभ्यश्च धर्म्माय धर्म्मिष्ठेभ्यश्च किञ्चन ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते प्रकृतिखण्डे ९ अध्यायः ॥
 * ॥
दुर्गा । यथा,  --“उत्पत्तिस्थितिनाशेषु रजादित्रिगुणा मता ।सर्व्वज्ञा सर्व्ववेत्तृत्वाच्छान्तित्वाच्छान्तिरुच्यते ॥
”इति देवीपुराणे देवीनिरुक्ताध्यायः ॥
 * ॥
धर्म्मद्बारा ग्रहदौःस्थ्यदुःस्वप्नादिसूचितैहिका-निष्टहेतुदुरितनिवृत्तिः । यथा,  --“यथा शस्त्रप्रहाराणां कवचं विनिवारकम् ।तथा दैवोपघातानां शान्तिर्भवति वारणम् ॥
”वालग्रहभूतग्रहनराधिपप्रबलतरशत्रुदुःसह-रोगाभिभवाद्भुतदुःस्वप्नग्रहदौःस्थ्यादिनिमित्तकंशान्तिकर्म्मापि मलमासे कर्त्तव्यम् । शुद्धकाल-प्रतीक्षायामसहत्वेनानन्यगतिकत्वात् । अत-एवात्मानं सततं गोपायीत इति श्रुतौ सतत-मत्युक्तम् । इति मलमासतत्त्वम् ॥
 * ॥
 उप-सर्गशान्तिगाथा यथा,  --“एषामिन्द्रो महावीर्य्यस्त्रैलोक्यस्येश्वरोऽभवत् ।शतं क्रतूनामाहृत्य सुशान्तिर्नाम नामतः ॥
तस्योपसर्गनाशाय नामाक्षरविभूषिता ।अद्यापि मानवैर्गाथा गीयतेऽत्र महीतले ॥
सशान्तिर्देवराट् शान्तः सुशान्तिं न प्रयच्छति ।सहितः शिवसत्याद्यैस्तथैव वशवर्त्तिभिः ॥
”इति मार्कण्डेयपुराणे उत्तममन्वन्तरसमाप्ता-ध्यायः ॥
 * ॥
अथाद्भुतशान्तिः । तत्राद्भुतनिरूपणम् । अद्-भुतसागरे आथर्व्वणाद्भुतवचनम् । प्रकृति-विरुद्धमद्भुतमापदः प्राक्प्रबोधाय देवाः सृज-न्तीति । तेनापज्ज्ञानाय भूम्यादीनां पूर्व्वंस्वभावप्रच्यवो देवकर्त्तृकोऽद्भुत इति । एवञ्चबुधोदयपर्व्वणि ग्रहादीनां गणितागणितत्वेनप्रकृतानामपि यदुत्पातत्वं तद्भाक्तम् । तत्कार-णञ्च गर्गसंहिताबार्हस्पत्ययोः ।“अतिलोभादसत्याद्वा नास्तिक्याद्वाप्यधर्म्मतः ।नरापचारान्नियतमुपसर्गः प्रवर्त्तते ॥
ततोऽपचारान्नियतमपवर्ज्जन्ति देवताः ।ताः सृजन्त्यद्भुतांस्तांस्तु दिव्यनाभसभूमिजान् ॥
त एव त्रिविधा लोके उत्पाता देवनिर्म्मिताः ।विचरन्ति विनाशाय रूपैः सम्बोधयन्ति च ॥
”तांश्च परं न दर्शयेदित्याह विष्णुः । नोत्पातंदर्शयेदिति । तत्र वेलानक्षत्रमण्डलनिरूपणम् ।यथा,  दीपिकायाम् ।“प्राग्द्वित्रिचतुर्भागैर्द्यूनिशोरद्भुतेषु सर्व्वेषु ।अनिलाग्निशक्रवरुणा मण्डलपतयः शुभा-शुभैश्च ॥
”वेलामण्डलः ।“अर्य्यम्णादिचतुष्कचन्द्रतुरगादित्येषु वायु-र्भवेत्देवेज्याजविशाखयाम्ययुगले पित्र्यद्बयेचानलः ।विश्वादित्रयधातृमैत्रयुगलेष्विन्द्रो भवेन्मण्डलःसर्पोपान्त्यशतान्त्यमूलयुगलेशानेष्वपामीश्वरः ॥
पवनदहनौ नेष्टौ योगस्तयोरतिदोषदः ।सुरपतिवरुणौ शस्तौ योगस्तयोरतिशोभनः ॥
सवरुणमरुन्मिश्रः शक्रस्तथाग्निसमायुतः ।फलविरहितः सेन्द्रो वायुस्तथाग्नियुतोऽम्बुपः ॥
यन्मण्डलेऽद्भुतं जातं शान्तिस्तद्देवताश्रया ।तथा शान्तिद्वयं कार्य्यं मण्डलद्वयजाद्भुते ॥
” * ॥
विष्णुधर्म्मोत्तरे ।“ग्रहर्क्षवैकृतं दिव्यं आन्तरीक्षं निबोध मे ।उल्कापातो दिशां दाहः परिवेशस्तथैव च ॥
गन्धर्व्वनगरञ्चैव वृष्टिश्च विकृता तथा ।एवमादीनि लोकेऽस्मिन् नाभसानि विनिर्द्दि-शेत् ॥
चरस्थिरभवं भौमं भूकम्पमपि भूमिजम् ।जलाशयानां वैकृत्यं भौमं तदपि कीर्त्तितम् ॥
भौमं चाल्पफलं ज्ञेयं चिरेण परिपच्यते ।नाभसं मध्यफलदं मध्यकालफलप्रदम् ।दिव्यं तीव्रफलं ज्ञेयं शीघ्रकारी तथैव च ॥
 * ॥
शीतोष्णताविपर्य्यासः ऋतूतां रिपुजं भयम् ।पुष्पे फले च विकृते राज्ञो मृत्युं तथा दिशेत् ॥
अकालप्रभवा नार्य्यः कालातीताः प्रजास्तथा ।विकृताः प्रसवाश्चैव युग्मप्रसवनं तथा ॥
हीनाङ्गाः अधिकाङ्गाश्च जायन्ते यदि वा त्रयः ।पशवः पक्षिणश्चैव तथैव च सरीसृपाः ॥
विनाशं तस्य देहस्य कुलस्य च विनिर्द्दिशेत् ॥
प्रदोषे कुक्कुटारावो हेमन्ते चापि कोकिलाः ।अर्कोदयेऽर्काभिमुखः श्वारावो नृभयं दिशेत् ॥
उलूको वसते यत्र निपतेद्वा तथा गृहे ।ज्ञेयो गृहपतेर्मृत्युर्धननाशस्तथैव च ॥
गृध्रः कङ्कः कपोतश्च उलूकः श्येन एव च ।चिल्लश्च चर्म्मचिल्लश्च भासः पाण्डर एव च ॥
गृहे यस्य पतन्त्येते गेहं तस्य विपद्यते ।पक्षान्मासात्तथा वर्षान्मृत्युः स्याद्गृहमेधिनः ।पत्न्याः पुत्त्रस्य वा मृत्युर्द्रव्यञ्चापि विनश्यति ॥
ब्राह्मणाय गृहं दत्त्वा दत्त्वा तन्मूल्यमेव वा ।गृह्णीयाद्यदि रोचेत शान्तिञ्चेमां प्रयोजयेत् ॥
”इमां वक्ष्यमाणाम् ॥
 * ॥
“मांसास्थीनि समादाय श्मशानाद्गृध्रवायसाः ।श्वा शृगालोऽथवा मध्ये पुरस्य प्रविशन्ति चेत् ॥
विकिरन्ति गृहादौ च श्मशानं सा मही भवेत् ।चौरेण हन्यते लोकः परचक्रसमागमः ॥
संग्रामश्च महाघोरो दुर्भिक्षं मरकं तथा ।अद्भुतानि प्रसूयन्ते तत्र देशस्य विद्रवः ॥
अकाले फलपुष्पाणि देशविद्रवकारणम् ॥
”मत्स्यपुराणे ।“अतिवृष्टिरनावृष्टिर्दुर्भिक्षादिभयं मतम् ।अनृतौ तु दिनादूर्द्ध्वं वृष्टिर्ज्ञेया भयाय च ॥
निरभ्रे वाथ रात्रौ वा श्वेतं यस्योत्तरेण तु ।इन्द्रायुधं ततो दृष्ट्वा उल्कापातं तथैव च ॥
दिग्दाहपरिवेशौ च गन्धर्व्वनगरं तथा ।परचक्रभयं विद्याद्देशोपद्रवमेव च ॥
”भासो वनकुक्कुटः ॥
 * ॥
 कंसनिधनसूचने हरि-वंशः ।“वक्रमङ्गारकश्चक्रे चित्रायां घोरदर्शनः ।चलत्यपर्व्वणि मही गिरीणां शिखराणि च ॥
”वाणोत्पाते स एव ।“दक्षिणां दिशमास्थाय धूमकेतुः स्थितोऽभवत् ।वक्रमङ्गारकश्चक्रे कृत्तिकासु भयङ्करः ॥
” * ॥
कृत्यचिन्तामणौ ।“त्यक्ताशौचविवेकतत्त्ववसुधा लोकाः क्षुधा-पीडिताःविप्रा वेदहतास्तथा प्रचलिता बह्वाशिनोदुःखिताः ।क्षौणीमन्दफला नृपाश्च विकलाः संग्रामघोरामहीप्रेताघातदुरन्तपीडिततरा देवेज्यराह्वोर्युतौ ॥
रक्ते शस्त्रोद्योगो मांसास्थिवशादिभिर्मरकः ।धान्यहिरण्यत्वक्फलकुसुमाद्ये वर्षिते भयंविद्यात् ।अङ्गारपांशुवर्षे विनाशमुपयाति तन्नगरम् ॥
उपलं विना जलधरैर्विकृता वा यदा प्राणिनोवृष्ट्या ।छिद्रं वाप्यतिवृष्टिं शस्यानामीतिसंजननम् ॥
”बुधकौशिकसंवादे ।“वल्ल्याः प्रपाते च फलं शरटस्य प्ररोहणे ।शीर्षे राजश्रियोऽवाप्तिर्भाले चैश्वर्य्यमेव च ॥
कर्णयोर्भूषणावाप्तिर्नेत्रयोर्व्वन्धुदर्शनम् ।नासिकायाञ्च सौगन्ध्यं वक्त्रे मिष्टान्नभोजनम् ॥
कण्ठे चैव श्रियोऽवाप्तिर्भुजयोर्विभवो भवेत् ।धनलाभो बाहुमूले करयोर्धनवृद्धिदः ॥
स्तनमूले च सौभाग्यं हृदि सौख्यविवर्द्धनम् ।पृष्ठे नित्यं महीलाभः पार्श्वयोर्बन्धुदर्शनम् ॥
कटिद्वये वस्त्रलाभो गुह्ये मृत्युसमागमः ।जङ्घे चार्थक्षयो नित्यं गुदे रोगभयं भवेत् ॥
उर्व्वोस्तु वाहनावाप्तिर्ज्जानुजङ्घेऽर्थसंक्षयः ।वामदक्षिणयोः पादे भ्रमणं नियतं भवेत् ॥
वल्ल्याः प्ररोहणे चैव पतने शरटस्य च ।व्यत्यासाच्च फलञ्चैव तद्वदेव प्रजायते ॥
वल्ल्याः प्ररोहणं रात्रौ शरटस्य प्रपातनम् ।निधनार्थाय भवति व्याधिपीडा विपर्य्यये ॥
पतनानन्तरं चैवारोहणं यदि जायते ।पतने फलमुत्कृष्टं रोहणेऽन्यत् फलं भवेत् ॥
आरोहणञ्चोर्द्ध्ववक्त्रे अधोवक्त्रे च पातनम् ॥
भवेदिष्टफलं तस्य तत्काले जायते ध्रुवम् ॥
 * ॥
स्पृष्टमात्रे तयोः सद्यः सचेलं जलमाविशेत् ।पञ्चगव्यप्राशनञ्च कुर्य्यादर्कावलोकनम् ॥
वल्लीरूपं सुवर्णस्य रक्तवस्त्रेण वेष्टयेत् ।पूजयेद्गन्धपुष्पाद्यैस्तदग्रे पूर्णकुम्भके ॥
पञ्चगव्यं पञ्चरत्नं पञ्चामृतं सपल्लवम् ।पञ्चवृक्षकषायञ्च निक्षिप्यावाहयेत्ततः ॥
पूजयेद्गन्धपुष्पाद्यैर्लोकपालांस्तथा ग्रहान् ।मृत्युञ्जयेन मन्त्रेण समिद्भिः खदिरैः शुभैः ।तिलैर्व्याहृतिभिर्होममष्टोत्तरसहस्रकम् ॥
”वल्ली गृहगोधिका । मृत्युञ्जयमन्त्रस्त्य्रम्बकमन्त्रःइति विद्याकरः ॥
 * ॥
 गर्गसंहिताबार्हस्पत्ययोः ।“ये तेषु शान्तिं कुर्व्वन्ति न ते यान्ति परा-भवम् ।ये तु न प्रतिकुर्व्वन्ति क्रियया श्रद्धयान्विताः ।दाम्भिक्याद्बा विमोहाद्वा विनश्यन्त्येव तेऽचि-रात् ॥
” * ॥
अत्र निमित्तनिश्चयवतोऽधिकारोऽन्यथा दोषइत्याह मत्स्यपुराणम् ।“भिन्नमण्डलवेलायां ये भवन्त्यद्भुताः क्वचित् ।तत्र शान्तिद्बयं कार्य्यं निमित्त सति नान्यथा ।निर्निमित्तकृता शान्तिर्निमित्तमुपपादयेत् ॥
”एतच्च तत्तद्विशेषविहितशान्तिविषयम् ।अन्यथा वेलामण्डलसन्देहे शान्तिर्न स्यात् ॥
 * ॥
अतएवोक्तं योगियाज्ञवल्क्येन ।“यत्र यत्र च संकीर्णमात्मानं मन्यते द्विजः ।तत्र तत्र तिलैर्होमो गायत्त्र्या समुदाहृतः ॥
गायत्त्र्या प्रयतः शुद्धः सर्व्वपापैः प्रमुच्यते ।शान्तिकामश्च जुहुयात् गायत्त्रीमक्षतैःशुचिः ॥
हन्तुकामश्च नृपतेर्घृतेन जुहुयात् शुचिः ।सावित्र्या शान्तिहोमांश्च कुर्य्यात् पर्व्वसुनित्यशः ॥
प्रणवव्याहृतिभ्याञ्च स्वाहान्तो होमकर्म्मणि ।प्रतिलोमा प्रयोक्तव्या फट्कारान्ताभिचारिके ॥
मार्कण्डेयपुराणम् ।“दिग्देशजनसामान्यं नृपसामान्यमात्मनि ।नक्षत्रग्रहसामान्यं नरो भुङ्क्ते शुभाशुभम् ।परस्पराभिरक्षा च ग्रहदोषेषु जायते ॥
”तथा ।“तस्माच्छान्तिपरः प्राज्ञो लोकवादरतस्तथा ।लोकवादांश्च शान्तीश्च ग्रहपोडासु कारयेत् ॥
भूदोहानुपवासांश्च शस्तं चैत्यादिवन्दनम् ।कुर्य्यात् होमं तथा दानं श्राद्धं क्रोधविवर्ज्ज-नम् ॥
अद्रोहं सर्व्वभूतेषु मैत्रीं कुर्व्वन्ति पण्डिताः ।वर्ज्जयेदुषतीं वाचमतिवादांस्तथैव च ॥
ग्रहपूजाञ्च कुर्व्वीत सर्व्वपीडासु मानवः ।एवं शाम्यन्त्यशेषाणि घोराणि द्बिजसत्तम ।प्रयतानां मनुष्याणां ग्रहर्क्षोत्थान्यनेकशः ॥
” * ॥
लोकवादाश्च तत्रैवोक्ता यथा,  --“आकाशाद्देवतानाञ्च देव्यादीनाञ्च सौहृदात् ।पृथिव्यां प्रतिलोके च लोकवादा इति स्मृताः ॥
”ते च सर्व्वभूतडाकिन्याद्यभिभवशान्त्यर्थं लौकि-कौषधमन्त्रादयः । विषहरीमङ्गलचण्डिका-गीतादयः । चैत्यवृक्षादौ क्षेत्रपालकुलदेवता-पूजा च ॥
 * ॥
 तथा चापस्तम्बः । स्त्रीभ्योऽवर-वर्णेभ्यो धर्म्मशेषान् प्रतीयादित्येक इति । धर्म्म-शेषात् श्रुतिस्मृतिसदाचारेष्वप्रसिद्धान् इतिनारायणोपाध्यायाः ॥
 भूदोहश्च पात्रं विनाभूमौ गोस्तनं निष्पीड्य दुग्धोत्सर्गः । चैत्यःपूज्यत्वेन ख्यातो ग्रामप्रधानवृक्षः । तथा चबाणोत्पाते हरिवंशः ।“अनेकशाखश्चैत्यश्च निपपात महीतले ।अर्च्चितः सर्व्वकन्याभिर्दानवानां महात्मनाम् ॥
”उषतीं अकल्याणीम् । अतिवादश्च पूज्यमति-क्रम्य भाषणम् ॥
 * ॥
 मत्स्यपुराणम् ।“काकस्यैकरवश्रावः प्रभाते दुःखदायकः ।काको मैथुनकासक्तः श्वेतो वा यदि दृश्यते ॥
उलूको वसते यत्र निपतेत् वा तथा गृहे ।ज्ञेयो गृहपतेर्मृत्युर्धननाशस्तथैव च ॥
” * ॥
वराहसंहितायाम् ।“क्रीडानुरक्तो रतिमांसलुब्धोभीतो रुजार्त्तः पतितो विहङ्गः ।नासौ गृहस्थस्य विनाशहेतु-र्दोषः समुत्पाद्यत आहुरार्य्याः ॥
गृहे पक्षिविकारेषु कुर्य्याच्चामरतर्पणम् ।देवाः कपोता इति वा जप्तव्यं सप्तभिर्द्विजैः ॥
गावश्च देया विविधा द्बिजानांसकाञ्चना वस्त्रयुगोत्तरीयाः ।एवं कृते पापमुपैति शान्तिंमृगैर्द्विजैर्वापि निवेदितं तत् ॥
”द्विजैः पक्षिभिः । अपिना अन्यैरपि ॥
 * ॥
भुजबलभीमे ।“एको वृषस्त्रयो गावः सप्ताश्वा नव दन्तिनः ।सिंहप्रसूतिकाश्चैव कथिताः स्वामिघातिकाः ॥
”सिंहप्रसूतिका गावः ॥
 * ॥
 मत्स्यपुराणे ।“अङ्गे दक्षिणभागे तु शस्तं विस्फुरणं भवेत् ।अप्रशस्तं तथा वामे पृष्ठस्य हृदयस्य च ॥
लाञ्छनं पिटकञ्चैव ज्ञेयं विस्फुर्ज्जितं तथा ।विपर्य्ययेण विहितं सर्व्वं स्त्रीणां फलं तथा ॥
”“अनिष्टचिह्नोपगमे द्बिजानां कार्य्यं सुवर्णेन चतर्पणं स्यात् ।” शङ्खः । दुःस्वप्नानिष्टदर्शनादौ घृतंहिरण्यञ्च दद्यादिति ॥
 * ॥
 मात्स्ये ।“नमस्ते सर्व्वलोकेश नमस्ते भृगुनन्दन ।कवे सर्व्वार्थसिद्ध्यर्थं गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु तेएवं शुक्रोदये कुर्व्वन् यात्रादिषु च भारत ।सर्व्वान् कामानवाप्नोति विष्णुलोके महीयतेनमस्तेऽङ्गिरसां नाथ वाक्पतेऽथ बृहस्पते ।क्रूरग्रहैः पीडितानाममृताय नमो नमः ॥
संक्रान्तावपि कौन्तेय यात्रास्वभ्युदयेषु च ।कुर्व्वन् बृहस्पतेः पूजां सर्व्वान् कामान् सम-श्नुते ॥
 * ॥
वैष्णवामृते व्यासः ।“ग्रहयज्ञैः शान्तिकैश्च किं क्लिश्यन्ति नराद्विज ।महाशान्तिकरः श्रीमान् तुलस्या पूजितो हरिःउत्पादान् दारुणान् पुंसां दुर्निमित्ताननेकशः ।तुलस्या पूजितो भक्त्या महाशान्तिकरोहरिः ॥
”अत्र ब्रह्मपुराणीयो मन्त्रः ।“नमस्ते बहुरूपाय विष्णवे परमात्मनेस्वाहेति ॥
 * ॥
”छन्दोगपरिशिष्टम् । अथातो रजस्वलाभिगमनेगोऽश्वभार्य्यासु गमने यमजजनने विजातीय-जनने वा काककङ्कगृध्रवकश्येनभासचिल्लकपोता-नां गृहप्रवेशे मानुषस्योपरिविश्रामणे एषा-मेव क्रियमाणे गृहद्वारारोहणे अन्येषु चाद्-भुतेषु कल्पदृष्टेन विधिनाग्निमुपसमाधाय प्राय-श्चित्ताज्याहुतीर्ज्जुहोति अद्भुताय अग्नये स्वाहासोमाय विष्णवे रुद्राय वांयवे सूर्य्याय मृत्यवेविश्वेभ्यो देवेभ्यः स्वाहेति स्थालीपाकावृतान्य-दिति ॥
 * ॥
 कपोतं विशेषयति शौनकः ।“रक्तपादः कपोताख्यो अरण्यौकाः शुकच्छविः ।स चेच्छालां विशेच्छालासमीपञ्च व्रजेद्यदि ।अन्येषु गृहमध्ये वा वल्मीकस्योद्गमादिषु ॥
”कल्पदृष्टेन विधिना गृह्योक्तेन प्रायश्चित्ताज्या-हुतीः अद्भुतदोषप्रशमनार्थाः सप्ताज्याहुतीःअद्भुतायाग्नये स्वाहा इत्यादिमन्त्रैः तत्स्थाली-पाकेति कर्त्तव्यतया पायसचरुभिरेतेभ्यो देवेभ्योजुहुयात् । छन्दोगपरिशिष्टम् । पश्चात् घृत-पायसेन ब्राह्मणान् भोजयित्वा गोवरं दत्त्वाशान्तिर्भवतीति । गोवरं गोश्रेष्ठम् । दक्षिणांतां गां कृत्वा दोषशान्तिर्भवतीति । तथाचोक्तम् ।“गोर्विशिष्टतमा लोके वेदेष्वपि निगद्यते ।न ततोऽन्यद्वरं यस्मात् तस्माद्गौर्वरमुच्यते ॥
”छन्दोगपरिशिष्टम् । यस्त्वेषामन्यतममापन्नः प्राय-श्चित्तं न कुर्य्यात्तस्य गृहपतेर्मरणं सर्व्वस्वनाशोवा भवति तस्मात् प्रायश्चित्तं कर्त्तव्यं कर्म्माप-वर्गे वामदेव्यगानं शान्तिः शान्तिरिति । अप-वर्गे समाप्तौ । वामदेव्यगानं शान्तिः कार्य्या ।आवृत्तिः प्रकरणसमाप्त्यर्था । बार्हस्पत्ये ।“शमयन्त्यासप्ताहात् कम्पादिकृतं निमित्त-माश्वेव ।अतिवर्षणोपवासव्रतदीक्षाजप्यहवनानि ॥
 * ॥
”वराहः ।“ये च न दोषं जनयन्त्युत्पातान् तानृतुस्वभाव-कृतान् ।ऋषिपुत्त्रकृतैः श्लोकैर्विद्यादेभिः समासोक्तैः ॥
”तथा च मत्स्यपुराणम् ।“वज्राशनिमहीकम्पसन्ध्यानिर्घातनिस्वनाः ।परिवेशरजोधूमरक्तार्कास्तमयोदयाः ॥
द्रुमेभ्योऽथ रसस्नेहमधुपुष्पफलोद्गमाः ।गोपक्षिमदवृद्धिश्च शिवाय मधुमाधवे ॥
 * ॥
तारोल्कापातकलुषं कपिलार्केन्दुमण्डलम् ।अनग्निज्वंलनं स्फोटं धूमरेणुनिराकुलम् ॥
रक्तपद्मारुणा सन्ध्या नभः क्षुब्धार्णवोपमम् ।सरिताञ्चाम्बुसंशोषं दृष्ट्वा ग्रीष्मे शुभं वदेत् ॥
 * ॥
शक्रायुधपरीवेशौ विद्युच्छुष्कविरोहणम् ।कम्पोद्वर्त्तनवैकृत्यं रसनं दरणं क्षितेः ॥
नद्युदपानसरसां वृष्ट्यृद्ध्या भवनप्लवाः ।पतनञ्चाद्रिगेहानां वर्षासु न भयावहम् ॥
”हरिवंशे वर्षावर्णनायाम् ।“क्वचित् कन्दरहासाढ्यं शिलीन्ध्राभरणंक्वचित् ।”इति दर्शनात् वर्षासु शिलीन्ध्रोद्गमो न भयावहः ॥
“दिव्यस्त्रीभूतगन्धर्व्वविमानाद्भुतदर्शनम् ।ग्रहनक्षत्रताराणां दर्शनञ्च दिवाम्बरे ॥
गीतवादित्रनिर्घोषो वनपर्व्वतसानुषु ।शस्यवृद्धी रसोत्पत्तिरपापाः शरदि स्मृताः ॥
 * ॥
शीतानिलतुषारत्वं नर्द्दनं मृगपक्षिणाम् ।रक्षोयक्षादिसत्त्वानां दर्शनं वागमानुषी ॥
दिशो धूमान्धकाराश्च शलभा वनपर्व्वताः ।उच्चैः सूर्य्योदयास्तत्वं हेमन्ते शोभना मताः ॥
 * ॥
हिमपातानिलोत्पपातविरूपाद्भुतदर्शनम् ।दृष्ट्वाञ्जनाभमाकाशं तारोल्कापातपिञ्जरम् ॥
चित्रा गर्भोद्भवाः स्त्रीषु गोऽजाश्वमृगपक्षिणाम् ।पत्राङ्कुरलतानाञ्च विकाराः शिशिरे शुभाः ॥
 *ऋतुस्वभावजा ह्येते दृष्टाः स्वर्त्तौ शुभावहाः ।ऋतावन्यत्र चोत्पाता दृष्टास्ते भृशदारुणाः ॥
 *उन्मत्तानाञ्च या गाथा शिशूनां चेष्टितञ्च यत् ।स्त्रियो यच्च प्रभाषन्ते तत्र नास्ति व्यतिक्रमः ॥
पूर्व्वञ्चरति देवेषु पश्चाद्गच्छति मानुषान् ।नादेशिता वाग्वदति सत्या ह्येषा सरस्वती ॥
”बृहस्पतिः ।“ज्योतिर्ज्ञानं तथोत्पातमविदित्वा तु ये नृणाम् ।श्रावयन्त्यर्थलोभेन विनेयास्तेऽपि यत्नतः ॥
”विनेया दण्डनीयाः । इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
 * ॥
भौमदिव्यान्तरीक्षोत्पातशान्तिर्मात्स्ये २०२अध्यायावधि २१२ अध्यायपर्य्यन्तं द्रष्टव्या ।तथा देवीपुराणे महाभ्युदयपादे सर्व्वदैवकी-सर्व्वोत्पातशान्तिसमाप्ताध्याये चण्डीशब्दे चद्रष्टव्या । तन्त्रोक्ता शान्तिः षट्कर्म्मशब्देद्रष्टव्या ॥
 * ॥
 अथ शान्तिकपौष्टिककर्म्मदिनम् ।तत्र वारा रविसोमबुधबृहस्पतिशुक्राणां तत्रनक्षत्राणि उत्तराषाढा उत्तरफल्गुणी उत्तर-भाद्रपत् रोहिणी चित्रा अनुराधा मृगशिरःरेवती पुष्या अश्विनी हस्ता । तत्र चन्द्रःशोभनः । लग्नं शोभनम् । इति ज्योतिषतत्त्वम् ॥

 शान्तिः,  पुं,
   वृत्तार्हद्विशेषः । जिनचक्रवर्त्तिविशेषः ।इति हेमचन्द्रः ॥
 दशमन्वन्तरीयेन्द्रः । यथा,  --“धर्म्मपुत्त्रस्य पुत्त्रांस्तु दशमस्य मनोः शृणु ।सुक्षेत्रश्चोत्तमौजाश्च भूमिश्रेण्यश्च वीर्य्यवान् ॥
शतानीको निरमित्रो वृषसेनो जयद्रथः ।भूरिद्युम्नः सुवर्च्चाश्च शान्तिरिन्द्रः प्रतापवान् ॥
आपो मूर्त्तिर्हविष्मांश्च स्वकृतिश्चाव्ययस्तथा ।नाभागोऽप्रतिमश्चैव सौरभा ऋषयस्तथा ॥
प्राणाख्याः शतसंख्याश्च देवतानां गणास्तथा ।वालिशत्रुस्तं हरिश्च गदया धातयिष्यति ॥
”इति गारुडे ८७ अध्यायः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 शान्ति स्त्री शम--क्तिन् । १ कामक्रोधादिजये २ विषयेभ्योमनसो निवाइणे अमरः । ३ उपद्रवनिवारणे ४ निवारणेच “यत्किञ्चिद्वस्तु संप्राप्य स्वल्पं वा यदि वा बहु ।या तुष्टिर्जायते चित्ते सा शान्तिः कथ्यते बुधैः” पद्मपु० क्रियायो उक्ते ५ सन्तोषभेदे ६ दुर्गायाम् “सर्वज्ञा सर्ववेत्तृ-त्वात् शान्तित्वाच्छान्तिरुच्यते” देवीपु०  । ७ पूजाहोम-जपदानादिद्वारा गोचरविलग्नादिस्थग्रहदौःस्थ्यदुः-स्वप्नादिसूचितैहिकानिष्टहेतुपापनिवृत्तौ च “यथाशस्त्रप्रहाराणां कवचं विनिवारकम् । तथा दैवोपघा-तानां शान्तिर्भवति वारणम्” मलमासधृतवाक्यम् । साच मलमासेऽपि कार्य्या नैमित्तिकत्वात् “नैमित्तिकानिकाम्यानि निपतन्ति यथा यथा । तथा तथैव कार्य्याणिन कालस्तु विधीयते” इति मल० त० वाक्यात् । अद्भु-तादिशान्तिश्च हेमाद्रिशान्तिकाण्डे शान्तिमयूस्रादौ दृश्या ।

Capeller

German

 शान्ति f.
  das Ruhigwerden,  Erlöschen, 
Aufhören,  Ruhe,  bes. Gemüts- o. Seelenruhe
Beruhigung,  Abwendung eines
Unheils,  Sühnung (r.)
 Friede,  Heil, 
Heimgang,  Tod.

Burnouf

French

 शान्ति शान्ति f.
  (शम्
 sfx. ति) paix,  calme,  repos
quiétude.
		 Prospérité,  bonheur.
		 Cérémonie propitiatoire qui
précède un sacrifice.
शान्तिकाम m.
  désir du repos,  de la quiétude.
शान्तिगृह n.
  salle où s'accomplit la cérémonie
propitiatoire.

Stchoupak

French

 शान्ति-
 f.
  tranquillité,  paix (de l'âme),  absence de passions 
soulagement (d'une souffrance),  cessation,  extinction 
 fait d'écarter une
calamité,  rite expiatoire ou propitiatoire en vue d'écarter une calamité 
paix,  bien-être,  prospérité,  aise 
 bénédiction 
 destruction,  fin,  repos
éternel,  mort 
 n.
  d'un ouvrage 
 Tranquillité personnifiée 
 m.
  fils de
Viṣṇu et de Dakṣiṇā 
 fils de Kṛṣṇa et de Kālindī 
 fils de Nīla.
°कर- m.
  n.
  d'un homme.
°कृत्- ag. qui écarte une calamité ou apporte un soulagement (en
prononçant des formules,  etc.).
°देवा- f.
  fille de Devaka et femme de Vasudeva.
°पर्वन्- nt. n.
  d'un Parvan du MhBh.
°युक्त- a. v. relatif au bien-être ou à la prospérité,  de bon
augure.
°शील- m.
  n.
  d'un homme.
°सलिल- nt. eau propitiatoire.
°सोम- m.
  n.
  d'un homme.
°होम- m.
  oblation propitiatoire.
शान्त्य्-उद- -क- nt. = °सलिल-।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.