| YouTube Channel

शाठ्यं (zAThyaM)

 
Apte 1890
English
शाठ्यं [शठस्य भावः ष्यञ्] (a) Dishonesty, perfidy, guile, trickery, fraud, villainy
आजन्मनः शाठ्यमशिक्षितो यः Ś. 5. 25
(b) Art, skill, cunning
देव्या निह्नोतुमिच्छोरिति सुरसरितं शाठ्यमव्याद्विभोर्वः Mu. 1. 1.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 चह्
मूलधातुः:
 चह
धात्वर्थः:
 परिकल्पने (दम्भः, शाठ्यं)
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 चहति
धातुः:
 चह्
मूलधातुः:
 चह
धात्वर्थः:
 परिकल्पने (दम्भः, शाठ्यं)
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 चहयति
अनुबन्धादिविशेषः:
 अदन्तः, ज्ञपादित्वात् मित्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शाठ्यं,
क्ली,
 (शठस्य भावः । शठ + ष्यञ् ।)शठता । (यथा । “शठे शाठ्यं समाचरेत् ॥
”)तत्पर्य्यायः । कपटः २ व्याजः ३ दम्भः ४उपधिः ५ छद्म ६ कैतवम् ७ कुसृतिः ८निकृतिः ९ । इत्यमरः ॥
नव अयथार्थ-व्यवहारे । शठ वधे क्लेशकैतवे तालव्यादिःअल् तस्य कर्म्म शाठ्यं ष्ण्यः । कपटादि-षट्कं छद्मनि कुसृत्यादित्रयं चित्तकौटिल्येइत्येके । कपटादिषट्कं वञ्चनमात्रफलम् ।कुसृत्यादित्रिकन्तु हिंसाफलमिति भेदः । इतिसर्व्वानन्दो मधुश्च । नवैवैकार्था इति वहवः ।इति भरतः ॥
अपि च ।“अस्त्रियां कपटो व्याज उपधिर्दम्भ एव च ।कूटं कल्कं छलं छद्म मिषकैरवकैतवम् ॥
अथ शाठ्यञ्च शठता कुसृतिर्निकृतिश्च सा ।हिंसाफले चतुष्कं स्यात् शाठ्यपर्य्याय ईरितः ॥
पूर्व्वः कपटपर्य्यायः फले वञ्चनमात्रके ।उभयोरेकपर्य्याय इति केचित् प्रचक्षते ॥
”इति शब्दरत्नावली ॥