| YouTube Channel

शलभः (zalabhaH)

 
Apte
English
शलभः [śalabhḥ], [शल्-अभच्
Uṇ.*
 3.122]
A grass-hopper, locust
पतति परिणतारुणप्रकाशः शलभसमूह इवाश्रमद्रुमेषु
Ś.*
 1.31.
A moth
कौरव्यवंशदावे$स्मिन् क एष शलभायते
Ve.*
 1.19
Śi.*
 2.117
Ku.*
 4.4.
N.
 of an Asura.
Apte 1890
English
शलभः [शल्-अभच् Uṇ. 3. 122] 1 A grass-hopper, locust
Ś. 1. 32.
2 A moth
कौरव्यवंशदावेऽस्मिन्क एष शलभायते Ve. 1. 19
Śi. 2. 117
Ku. 4. 40.
3 N. of an Asura.
Hindi
Hindi
तृण - भोजी टिड्डा (पु)
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 शलभः
noun
छप्पयछन्दोविशेषः।
"शलभे चत्वारिंशत् गुरुवर्णाः द्विसप्ततिः लघुवर्णाः च भवन्ति।"
Synonyms:
 शलभः, पतङ्गः, पत्राङ्गः
noun
कीटविशेषः आसनस्थितौ यः पतङ् इव दृश्यते
"दीपज्योत्याकृष्टः शलभः भस्मीभवति"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शर(ल)भः,
पुं,
 (शृणाति हिनस्तीति । शॄ हिंसा-याम् + “कॄशॄशलिकलिगर्दिभ्योऽभच् ।” उणा०३ । १२२ । इति अभच् ।) मृगेन्द्रविशेषः ।इत्यमरः ॥
तत्पर्य्यायः । महामृगः २ महा-स्कन्धी ३ महामनाः ४ अष्टपादः ५ महासिंहः६ मनस्वी ७ पर्व्वताश्रयः ८ । इति राज-निर्घण्टः ॥
अस्य लक्षणं यथा, --“अष्टपादूर्द्ध्वनयन ऊर्द्ध्वपादचतुष्टयः ।तं सिंहं हन्तुमागच्छन्मुनेस्तस्य निवेशनम् ॥
”इति महाभारतम् । १२ । ११७ । १२ ॥
करभः । (यथा, ऋतुसंहारे । १ । २३ ।“भ्रमति गवययूथः सर्व्वतस्तोयमिच्छन्शरभकुलमजिह्मं प्रोद्धरत्यम्बु कूपात् ॥
”)वानरविशेषः । इति मेदिनी ॥
उष्ट्रः । इतिजटाधरः ॥
(विष्णुः । यथा, महाभारते ।१३ । १४९ । ५२ ।“अतुलः शरभो भीमः समयज्ञो हविहरिः ॥
”दनुपुत्रविशेषः । यथा, तत्रैव्र । १ । ६५ । २६ ।“शरभः शलभश्चैव सूर्य्याचन्द्रमसौ तथा ।एते ख्याता दनोर्व्वंशे दानव्राः परिकीर्त्तिताः ॥
”नागविशेषः । यथा, तत्रैव । १ । ५७ । ११ ।“विहङ्गः शरभो मेदः प्रमोदः संहता-पनः ॥
”)
शलभः,
पुं,
 (शल + “कृशॄ शलिकलिगर्द्दिभ्यो-ऽभच् ।” उणा० ३ । १२२ । इति अभच् ।)कीटविशेषः । फडिं इति पङ्गपाल इति चभाषा । तत्पर्य्यायः । पतङ्गः २ । इत्यमरः ॥
पत्राङ्गः ३ पत्राङ्कः ४ । इति शब्दरत्नावली ॥
स तु ईतिविशेषः । यथा, --“अतिवृष्टिरनावृष्टिः शलभा मूषिकाः खगाः ।प्रत्यासन्नाश्च राजानः षडेते ईतयः स्मृताः ॥
”इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
(असुरविशेषः । यथा, हरिवंशे । ३ । ८८ ।“शरभः शलभश्चैव विप्रचित्तिश्च वीर्य्यवान् ॥
”)