धातुः: शल्
मूलधातुः: शल
धात्वर्थः: चलन-संवरणयोः
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: चलने अकर्मकः,संवरणे सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: आत्मनेपदी
रूपम्: शलते


धातुः: शल्
मूलधातुः: शल
धात्वर्थः: गतौ
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: शलति


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

शलँ शल (अर्थः)  चलन,संवरणयोः
( शलते शेले शलिता शलिष्यते शलताम् अशलत शलेत् ) आशिषि शलिषीष्ट अशलिष्ट अशलिष्ट शाशल्यते शशलीति शशल्ति ) लङि तिप्सिपोर्हलङ्यादिलोपः ( अशाशल् शालयति अशीशलत् शलित्वा शलितः शलभः) "कृगृसृशलिभ्यो भच्'' (शल्कम् ) "इणिकापाशल'' इति कन् शलाका "शलिपतिपटिभ्यो नित्'' इत्याकः (शालूकः) "शलिमण्डिभ्यामूकण्'' इत्यूकण् शललं, कलप्रत्ययश्चेत्यत्र प्रत्ययस्य पूर्वनिर्देशस्य घात्वन्तरादप्ययं भवतीति सूचनार्थत्वात् कुण्डलादिवत् कलः प्रत्ययः ( शलली) पिप्पल्यादित्वात् ङीष् जातिलक्षणो वा ( शलालुः ) पिप्पल्यादित्वात् ङीष् जातिलक्षणो वा ( शलालुः ) गन्धद्रव्यविशेषः, शलालुः पण्यं व्यवहार्यमस्य (शलालुकः) "शलालुनोन्यतरस्याम्'' इति प्रथमान्तादस्य पण्यमित्यर्ये ष्ठन्, षित्त्वात् स्त्रिर्या ( शलालुकी ) अन्यतरस्यांग्रहणात् "प्राग्वहतेष्ठक्'' इति ठकि "किति च'' इत्यादिवृद्धौ ( शालालुकः ) उभयोरपि ठशब्दयोरुकः परत्वात् "इसुसुक्तान्तात्कः'' इति कादेशः अत एव शलालुन इति निर्देशादालुप्रत्ययः शालेति शालतावुक्तम् अयं गत्यर्थे ज्वलादौ परस्मैपदी 486

शलँ शल 

मानकरूपान्तरम् - हुलँ
हुल 

मानकरूपान्तरम् - पतॢँ
पतॢँ  गतौ 
- शलति । शांल शलम् । शललम्  ।।846,847 ।।

शलँ शल  चलन,संवरणयोः 
- शलते । शेले । शालः । कॄशॄशलिकलिगदिभ्योऽभच् (उण्, 3/122) शलभः । शल्कम् । इण्भीकापाशल्यभिमर्चिभ्यः कन् (उण्, 3/43) शालूकम् । बहुलवचनादालुच् शलालु । वलाकादयश्च (उण्, 4/14) इत्याकः-शलाका । शलतीति गतौ वक्ष्यते ।। 489 ।।

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“शल गतौ”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ज्वलादिः। </li> <li>‘गतौ शलति संवृत्यां चलने शलते शलेः।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>तरङ्गिण्यां ‘शल गतौ’ इति पठित्वा इतः पूर्वं भ्वादौ ‘शल आशुगमने’ इति दृश्यते। </li> <li>‘शल आशुगमने इति ज्वलादौ क्षीरस्वामी’ इति पुरुषकारः। </li> <li>क्षीरतरङ्गिण्यां ज्वलादौ न दृश्यते। </li> <li>‘-- श्लाघायाम्’ इति कौशिकः’ इति हेमचन्द्रः। </li> <li>सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककलतिवत् <a href="#foot_krm04">4</a> ऊह्यानि।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१६९२)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-८४३। सक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १५४)</li> <li id="foot_krm04">04 => (१७४)</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“शल चलनसंवरणयोः”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘गतौ शलति संवृत्यां चलने शलते शलेः।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>शालकः-लिका, शालकः-लिका, शिशलिषकः-षिका, शाशलकः-लिका;</li> <li> शलिता-त्री, शालयिता-त्री, शिशलिषिता-त्री, शाशलिता-त्री;</li> <li> इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककलतिवत् <a href="#foot_krm04">4</a> ज्ञेयानि। </li> <li>शलः, शाला = गृहपर्यायः, <a href="#foot_krm05">5</a> शलभः, <a href="#foot_krm06">6</a> शल्यम्, शालिः-धान्यम्, णिनिप्रत्यये-शाली। </li> <li>इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः। </li> <li><a href="#foot_krm07">7</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१६९१)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-४९०। सक। सेट्। आत्म।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १५४)</li> <li id="foot_krm04">04 => (१७४)</li> <li id="foot_krm05">05 => [[२। औणादिके (द। उ। ७-१८) अभच्प्रत्यये रूपमेवम्। शलभः = पतङ्गः।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[३। औणादिके (द। उ। १०-१७) यक्प्रत्यये शल्यमिति रूपम्। शरीरान्तर्गतं शस्त्रमित्यर्थः।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [पृष्ठम्१२९०+ २४]</li></ul>

शल् (श꣡लँ꣡ गतौ - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = शलनम्
अनीयर् = शलनीयः - शलनीया
ण्वुल् = शालकः - शालिका
तुमुँन् = शलितुम्
तव्य = शलितव्यः - शलितव्या
तृच् = शलिता - शलित्री
क्त्वा = शलित्वा
ल्यप् = प्रशल्य
क्तवतुँ = शलितवान् - शलितवती
क्त = शलितः - शलिता
शतृँ = शलन् - शलन्ती

शल् (श꣡लँ॒ चलनसंवरणयोः - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = शलनम्
अनीयर् = शलनीयः - शलनीया
ण्वुल् = शालकः - शालिका
तुमुँन् = शलितुम्
तव्य = शलितव्यः - शलितव्या
तृच् = शलिता - शलित्री
क्त्वा = शलित्वा
ल्यप् = प्रशल्य
क्तवतुँ = शलितवान् - शलितवती
क्त = शलितः - शलिता
शानच् = शलमानः - शलमाना

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

शलँ शल

मानकरूपान्तरम् - हुलँ
हुल

मानकरूपान्तरम् - पतॢँ
पतॢँ गतौ
- शलति  शाला  शलः  शललं श्वाविल्लोम  श्ल्यकः  शल्यम् शल्मलिः  शलभः  शल्कः  शलाका  शालूकम् उत्पलादिकन्दः  शल चलनसंवरणयोः (1328) इत्यस्यैव ज्वलादिकार्यार्थः पाठः  होलति  पतति  लृदित्वात् लुङि अङ्, पतः पुम् (7419) अपप्तत्  उत्पातः  निपातः  पातो राहुः  पतः  नेर्गदनद (8417) इति णत्वम्-प्रणिपतति  सनीवन्तर्धभ्रस्ज (7249) इति वेट् सनि मीमाघु (7454)  इतीस्-अभ्यासलोपौ (द्र0 7458) पित्सति, पिपतिषति पतितः यस्य विभाषा (7815) इतीण्निषेधो नास्ति द्वितीयाश्रितातीतपतित (2124) इति लिङ्गात्  अलङ्कृञ् (32136) इतीष्णुच्-उत्पतिष्णुः  जुचङ्क्रम्य (32150) इति युच्-पतनः  लषपतपद (32154) इत्युकञ् प्रपातुकः  विशिपतिपदिस्कन्दाम् (3456) इति णमुल्  गेहानुप्रपातमास्ते  दाम्नी (32182)  इति ष्ट्रन्- पत्रम्  पतिचण्डिभ्यामालञ् (उ0 1116) पातालम्  पतेरङ्गच् पक्षिणि (उ0 1119) पतङ्गः  पतेरश्च लः (उ0 374) पत्सलः  अमिनक्षि (उ0 3105) इत्यत्रन्-पतत्रम्  वीपतिभ्यां ततन् (उ0 3150) पत्तनम्  पतस्थ च (उ0 412)  इतीनिः- पन्थाः  शलिपतिपदिभ्यो नित् (तु0 उ0 श्वेत0 415) पताका  स्पृहिगृहि (32158) इति सूत्रात् पतायालुः  813-815

शलँ शल

मानकरूपान्तरम् - श्वल्लँ
श्वल्ल  आशुगमने
- शलति अतो ल्रान्तस्य (722) इति वृद्धिः-अशालीत् उणादौ (द्र0 उ0 495) शुल्वं ताम्रं रज्जुश्च  शुल्कम्  538, 539

शलँ शल  चलन,संवरणयो,
-शलते  शलतीति- शल हुल पत्लृ गतौ (1580) तथा शल श्वल्ल आशुगमने (1367)  इण् भीकापा (उ0 343) इति शल्कः काष्ठत्वक्  शलिपटिपतिभ्यो नित् (दश0 उ0 333) शलाका  कॄशॄशलि (उ0 3122) इत्यभच् शलभ  शलिमण्डिभ्यामूकञ् (तु0 उ0 442) शालूकः  शललं शलञ्च श्वाविल्लोम  सानसिवर्णसिपर्णसितण्डुलाङ्कुशचषालेल्वलधिष्ण्यशल्या (उ0 4107) इति शल्यम्  शल्यकः श्वावित्  478

śalati, °te (Skt. Dhātup., shake, go), or śalayati (Pali sal°, shake), ppp. śalita, shaken, stirred up: pavanabala-°ta-salila-vega-vaśagayā nāvā Jm 〔89.23〕.


शलति (zalati)

Edgerton Buddhist Hybrid

धातुपाठः (Krishnacharya)