शय्या (zayyA)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 शय्या f.
  (-य्या)
	 1. A bed,  a couch,  a sopha.
	 2. Tying in knots,  stringing.
E.
  शी to sleep,  क्यप् aff.
  ,  and अयङ् substituted for the vowel.

Capeller Eng

English

 शय्या f.
  couch,  bed
 rest,  sleep. 

Yates

English

 शय्या (य्या) 1.
f.
  A bed,  a couch
tying knots,  stringing.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

शय्या 	-	 zayyA 	-	 f.
  	-	 bed
मधुमक्षिका 	-	 madhumakSikA 	-	 f.
  	-	 bee
मञ्च 	-	 maJca 	-	 m.
  	-	 bed
पर्यङ्क 	-	 paryaGka 	-	 m.
  	-	 bed
मक्षिक 	-	 makSika 	-	 m.
  	-	 bee
पण 	-	 paNa 	-	 m.
  	-	 bet
शयन 	-	 zayana 	-	 n.
  	-	 bed
वक्र 	-	 vakra 	-	 adj.
  	-	 bent
वर 	-	 vara 	-	 adj.
  	-	 best
वरिष्ठ 	-	 variSTha 	-	 adj.
  	-	 best
वरेन्य 	-	 varenya 	-	 adj.
  	-	 best
श्रेष्ठ 	-	 zreSTha 	-	 adj.
  	-	 best
धरणी 	-	 dharaNI 	-	 f.
  	-	 beam
शिम्बी 	-	 zimbI 	-	 f.
  	-	 bean
घण्टा 	-	 ghaNTA 	-	 f.
  	-	 bell
खाण्डिका 	-	 khANDikA 	-	 f.
  	-	 bell
मणि 	-	 maNi 	-	 m.
  	-	 bead
आधारदण्ड 	-	 AdhAradaNDa 	-	 m.
  	-	 beam
किरण 	-	 kiraNa 	-	 m.
  	-	 beam
आघात 	-	 AghAta 	-	 m.
  	-	 beat

kSamyatAm 	-	 sent.
  	-	 Itwasnotonthecouch.Itwasinmypocketallalong.Sorry.
खट्वा 	-	  khaTvA 	-	 f.
  	-	  couch
शया 	-	  zayA 	-	 f.
  	-	  couch
निषद्या 	-	  niSadyA 	-	 f.
  	-	  couch
तल्पा 	-	  talpA 	-	 f.
  	-	  couch
तल्प 	-	  talpa 	-	 m.
  	-	  couch
विष्टर 	-	  viSTara 	-	 m.
  	-	  couch
आस्तर 	-	  Astara 	-	 m.
  	-	  couch
अन्तःकुटिल 	-	  antaHkuTila 	-	 m.
  	-	  couch
पल्यङ्क 	-	  palyaGka 	-	 m.
  	-	  couch
पर्यङ्क 	-	  paryaGka 	-	 m.
  	-	  couch
पेचक 	-	  pecaka 	-	 m.
  	-	  couch
प्रस्तरण 	-	  prastaraNa 	-	 m.
  	-	  couch
शय 	-	  zaya 	-	 m.
  	-	  couch
शिर 	-	  zira 	-	 m.
  	-	  couch
संस्तार 	-	  saMstAra 	-	 m.
  	-	  couch
स्तरिमन् 	-	  stariman 	-	 m.
  	-	  couch

शय्या 	-	 zayyA 	-	 f.
  	-	 bed
शय्या 	-	 zayyA 	-	 f.
  	-	 couch
शय्या 	-	 zayyA 	-	 f.
  	-	  refuge
शय्या 	-	 zayyA 	-	 f.
  	-	  sleeping
शय्या 	-	 zayyA 	-	 f.
  	-	  lying
शय्या 	-	 zayyA 	-	 f.
  	-	  rhetorical composition or a particular rhetorical figure
शय्या 	-	 zayyA 	-	 f.
  	-	  resort
शय्या 	-	 zayyA 	-	 f.
  	-	  lying down
शय्या 	-	 zayyA 	-	 f.
  	-	  stringing together
शय्या 	-	 zayyA 	-	 f.
  	-	  reposing
शय्या 	-	 zayyA 	-	 f.
  	-	  sleep
शय्या 	-	 zayyA 	-	 f.
  	-	  sofa
शय्या-भिषक् 	-	 zayyA-bhiSak 	-	 m.
  	-	  clinician
शय्या-प्रस्थ 	-	 zayyA-prastha 	-	 adj.
  	-	  bed-ridden

zayanasamayecAyapAnIyaMnapibAmi 	-	 sent.
  	-	 Sorry, Idonotdrinkteaatbedtime
पर्यस्तिका 	-	  paryastikA 	-	 f.
  	-	 bed
मन्दुरा 	-	  mandurA 	-	 f.
  	-	 bed
तल्प 	-	  talpa 	-	 m.
  	-	 bed
अवस्तार 	-	  avastAra 	-	 m.
  	-	 bed
जाहक 	-	  jAhaka 	-	 m.
  	-	 bed
पेचक 	-	  pecaka 	-	 m.
  	-	 bed
विस्तर 	-	  vistara 	-	 m.
  	-	 bed
शय 	-	  zaya 	-	 m.
  	-	 bed
शिर 	-	  zira 	-	 m.
  	-	 bed
संस्तार 	-	  saMstAra 	-	 m.
  	-	 bed

शय्या 	-	  zayyA 	-	 f.
  	-	 resort
संश्रय 	-	  saMzraya 	-	 m.
  	-	 resort
समाश्रितत्व 	-	  samAzritatva 	-	 n.
  	-	 resort to
समाश्रयण 	-	  samAzrayaNa 	-	 n.
  	-	 resorting
संश्रयति  { सम्- श्रि } 	-	  saMzrayati  { sam- zri } 	-	 verb 	-	 resort to
समाश्रयति / -ते  { समाश्रि } 	-	  samAzrayati / -te  { samAzri } 	-	 verb 	-	 resort to
प्रविशति / -ते  { प्रविश् } 	-	  pravizati / -te  { praviz } 	-	 verb 	-	 resort to
अपाश्रयति  { अपाश्रि } 	-	  apAzrayati  { apAzri } 	-	 verb 	-	 resort to
अभिप्रपद्यते  { अभिप्रपद् } 	-	  abhiprapadyate  { abhiprapad } 	-	 verb 	-	 resort to
अभिश्रयति  { अभिश्रि } 	-	  abhizrayati  { abhizri } 	-	 verb 	-	 resort to
अभिसंश्रयति  { अभिसंश्रि } 	-	  abhisaMzrayati  { abhisaMzri } 	-	 verb 	-	 resort to  [ for refuge ]
आश्रयते  { आश्रि } 	-	  Azrayate  { Azri } 	-	 verb 	-	 resort to
आतिष्ठते  { आस्था } 	-	  AtiSThate  { AsthA } 	-	 verb 	-	 resort to
नसते  { नस् } 	-	  nasate  { nas } 	-	 verb 	-	 resort to
निगच्छति  { निगम् } 	-	  nigacchati  { nigam } 	-	 verb 	-	 resort to
निविशते  { निविश् } 	-	  nivizate  { niviz } 	-	 verb 	-	 resort to
प्रक्रामति  { प्रक्रम् } 	-	  prakrAmati  { prakram } 	-	 verb 	-	 resort to
प्रक्रमते  { प्रक्रम् } 	-	  prakramate  { prakram } 	-	 verb 	-	 resort to
प्रत्युत्सीदति  { प्रत्युत्सद् } 	-	  pratyutsIdati  { pratyutsad } 	-	 verb 	-	 resort to
प्रविशते  { प्रविश् } 	-	  pravizate  { praviz } 	-	 verb 	-	 resort to

kSamyatAm 	-	 sent.
  	-	 Itwasnotonthecouch.Itwasinmypocketallalong.Sorry.
खट्वा 	-	  khaTvA 	-	 f.
  	-	 couch
शया 	-	  zayA 	-	 f.
  	-	 couch
निषद्या 	-	  niSadyA 	-	 f.
  	-	 couch
तल्पा 	-	  talpA 	-	 f.
  	-	 couch
तल्प 	-	  talpa 	-	 m.
  	-	 couch
विष्टर 	-	  viSTara 	-	 m.
  	-	 couch
आस्तर 	-	  Astara 	-	 m.
  	-	 couch
अन्तःकुटिल 	-	  antaHkuTila 	-	 m.
  	-	 couch
पल्यङ्क 	-	  palyaGka 	-	 m.
  	-	 couch
पर्यङ्क 	-	  paryaGka 	-	 m.
  	-	 couch
पेचक 	-	  pecaka 	-	 m.
  	-	 couch
प्रस्तरण 	-	  prastaraNa 	-	 m.
  	-	 couch
शय 	-	  zaya 	-	 m.
  	-	 couch
शिर 	-	  zira 	-	 m.
  	-	 couch
संस्तार 	-	  saMstAra 	-	 m.
  	-	 couch
स्तरिमन् 	-	  stariman 	-	 m.
  	-	 couch

Wilson

English

 शय्या
f.
  (-य्या)
1 A bed,  a couch,  a sofa.
2 Tying in knots,  stringing.
E.
  शी to sleep,  क्यप् aff.
  ,  and अयङ् substituted for the vowel.

Apte

English

शय्या [śayyā],  [शी आधारे क्यप्]

A bed,  couch
 शय्या भूमि- तलम् Śānti.4.9
 मही रम्या शय्या Bh.*
  3.79
 R.*
  5.66.

Sleeping.

Tying,  stringing together. Comp.
   -अध्यक्षः,  -पालः the superintendent or guardian of a king's bed-chamber. -अन्तः a sleeping place
 शय्यान्ते कुलमलिनां क्षणं विलीनम् Ki.*
  7.31. -उत्थायम् ind.
  early in the morning. -उत्सङ्गः the side of a bed. -गत a.
 

lying in a bed.

confined to a bed. -गृहम् a bedchamber
 अथार्धरात्रे स्तिमितप्रदीपे शय्यागृहे सुप्तजने प्रबुद्धः R.*
  16.4.

Apte 1890

English

 शय्या [शी-आधारे क्यप्] 1 A bed,  couch
 शय्या भूमितलं Śānti. 4. 9
 मही रम्या शय्या Bh. 3. 79
 R. 5. 66. 
2 Sleeping. 
3 Tying,  stringing together. 
Comp. 
अध्यक्षः,  
पालः,  the superintendent or guardian of a king's bed-chamber. 
उत्संगः the side of a bed. 
गत a. {1} lying in a bed. {2} confined to a bed. 
गृहं a bed-chamber
 R. 16. 4. 

Monier Williams Cologne

English

 शय्या f.
  (ifc.  f(आ). ) a bed,  couch,  sofa (acc.   with सं-√ विश् or अधि-ष्ठा [√ स्था],  ‘to go to bed or to rest’
 with Caus.
  of आ-√ रुह्,  ‘to take [a woman] to bed,  have sexual intercourse with’ [acc.  ]
 शय्यायाम् आ-रूढ mfn.
   ‘gone to bed,  lying in bed’),  ṢaḍvBr.  &c.
   &c.
  

 lying,  reposing,  sleeping,  KātyŚr.
  
 Mn.
  
 MBh.
   &c.

 resort,  refuge (See comp. )

 stringing together (esp.   of words =
  गुम्फन or शब्दगुम्फ),  rhetorical composition or a partic.  rhetor. figure,  L.
  (‘couch’ and ‘rhetor. composition’,  Kād.
 ,  Introd.,  v,  8).

Monier Williams 1872

English

 शय्या,  f. a bed,  couch,  sofa
 tying,  stringing to-
gether,  winding.
—शय्या-गत,  अस्,  आ,  अम्,  gone to
bed,  lying in bed or on a couch,  confined to bed.
—शय्याच्छादन (°या-आच्°),  अम्,  n. a bed-cover-
ing,  counterpane,  sheet.
—शय्याध्यक्ष (°या-
अध्°),  अस्,  m. = शय्या-पाल.
—शय्या-पतित,  अस्,  आ, 
अम्,  = शय्या-गत.
—शय्या-पाल,  अस्,  m. the super-
intendent of beds or sleeping apartments at the court
of a Hindū prince,  guardian of a king's bed-chamber.
—शय्यापाल-त्व,  अम्,  n. the office of guarding a
king's bed-chamber.
—शय्योत्सङ्ग (°या-उत्°),  अस्, 
m. the side or edge of a bed
 (according to some)
the middle of a bed.

Macdonell

English

 शय्या śay-yā,  f.
  [√ śī: to be lain on] couch,  🞄bed (ord. mg.)
 lying,  resting,  sleeping: -gṛha,  n.
  bed-chamber
 -pālaka,  m.
  guardian 🞄of a(royal) bed: -tva,  n.
  office of guardian 🞄of the bed-chamber
 -āvāsa-veśman,  n.
 ,  🞄-veśman,  n.
  bed-chamber
 -āsana-bhoga,  🞄m.  pl.
  lying down,  sitting,  or eating
 -utthāyam,  ad. on rising from oneʼs couch,  early 🞄in the morning
 -utsaṅga,  m.
  surface of a 🞄couch.

Benfey

English

 शय्या शय्या,  i. e. शी + या,  f.
  A bed,  a
couch,  Pañc. 138,  11.
 -- Comp.
  अ-
धःशय्य,  i. e.
अधस्-, 
 I. adj.
  sleeping
on the ground,  Rām.  5,  66,  13.
 II. f.
 
या,  sleeping on a low bed,  Man.  2,  108.
गर्भ-,  f.
  the womb,  MBh. 12,  6758.
पृथक्-,  f.
  sleeping apart,  Hit. ii. d.
52.
भू-,  f.
  lying on the ground, 
Pañc. i. d. 301.
महा-,  f.
  a throne.
वीर-,  f.
  a certain posture,  Lass. 2. ed.
70,  55.

Hindi

(स्त्री) बिस्तर

Apte Hindi

Hindi

शय्या
स्त्री*
  - शी आधारे क्यप् + टाप्
"बिस्तरा,  बिछौना"

शय्या
स्त्री*
  - शी आधारे क्यप् + टाप्
"बाँधना,  नत्थी करना"

L R Vaidya

English

 SayyA {% f. %} 1. A bed,  a sofa,  शय्या पुष्पमयी Sak.iii.,  R.v.65,  66
 2. tying,  stringing together.

Bopp

Latin

 शय्या f. (r. शी s. या,  v. gr. 629.)
1) actio jacendi vel dor-
miendi. N. 2. 4. BH. 11. 42.
2) cubile,  lectus. HIT. 33. 11.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

तल्प
पुक्ली
तल्प,  अट्ट,  दाराः,  शय्या
अट्टे दारेषु शय्यायां तल्पशब्दोऽभिधीयते ।
verse 2.1.1.2
page 0008

शय्या
स्त्री
शय्या,  शयन,  पुस्तकसञ्चय
विज्ञेयं शयनं शय्या शय्या पुस्तकसञ्चयः ॥ ५२ ॥
verse 2.1.1.52
page 0011

Lanman

English

 śayyā,  f.
	—1. bed
	—2. a lying,  sleeping.
 [√śī,  1213d,  cf. 963^8b.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  मञ्चः,  शय्या,  पर्यङ्कः
noun
 
मानवनिर्मितं तद् वस्तु यस्योपरि जनाः स्वपन्ति।
 "सः गृहात् बहिः मञ्चे अस्वपीत्।"

Synonyms:
  रात्रिः,  निशा,  रजनी,  क्षणदा,  क्षपा,  शर्वरी,  निश्,  निद्,  त्रियामा,  यानिनी,  यामवती,  नक्तम्,  निशीथिनी,  तमस्विनी,  विभावरी,  तमी,  तमा,  तमिः,  ज्योतष्मती,  निरातपा,  निशीथ्या,  निशीथः,  शमनी,  वासुरा,  वाशुरा,  श्यामा,  शताक्षी,  शत्वरी,  शर्या,  यामिः,  यामी,  यामिका,  यामीरा,  याम्या,  दोषा,  घोरा,  वासतेयी,  तुङ्गी,  कलापिनी,  वायुरोषा,  निषद्वरी,  शय्या,  शार्वरी,  चक्रभेदिनी,  वसतिः,  काली,  तारकिणी,  भूषा,  तारा,  निट्
noun
 
दीपावच्छिन्न-सूर्यकिरणानवच्छिन्नकालः।
 "यदा दिक्षु च अष्टासु मेरोर् भूगोलकोद्भवा। छाया भवेत् तदा रात्रिः स्याच्च तद्विरहाद् दिनम्।"

Synonyms:
  शय्या
noun
 
तृणवस्त्रकर्पासादिभिः विनिर्मिताः उपस्तरणाः शयनार्थे आसनार्थे वा  उपयुज्यन्ते।
 "सा पर्यङ्के शय्यां प्रसारयति।"

Synonyms:
  पर्य्यङ्कः,  पल्यङ्कः,  शय्या,  शयनम्,  तल्पः,  खट्वा,  संस्तरः,  स्तरिमा,  शयनीयम्,  मञ्चः,  मञ्चकः,  प्रस्तरः,  आस्तरणम्
noun
 
काष्ठादिरचितशय्याधारः।
 "माता बालकं पर्यङ्के शाययति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

nyal ba
१) गत २) निपन्न ३) प्रतिद्येत ४) प्रपतित ५) विक्षान्त ६) ° शय ७) शयब ८) शयान ९) शयित १०) शय्या ११) शायिन् १२) सुप्त १३) स्वपिति १४) स्वप्न १५) स्वाप

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
तल्पं शय्या शयनीयं शयनं तलिनं च तत् ॥ ६८२ ॥
-wordlist-
 
तल्प (क्ली),  शय्या (स्त्री),  शयनीय (क्ली),  शयन (क्ली),  तलिन (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

पर्यङ्क
पर्यङ्क,  शयन,  शय्या,  तल्प,  तलिन
पर्यङ्कः शयनं शय्या तल्पं च तलिनं स्मृतम् ।
verse 2.1.1.307
page 0037

Tamil

ச’ய்யா : படுக்கை,  தூக்கம்,  கட்டுதல்,  கோர்த்தல்.

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  शय्या
Root:  शय्या
Gender:  स्त्री
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ bed
⇒ sofa
⇒ sleep
⇒ couch
⇒ lying
⇒ resort
⇒ refuge
⇒ reposing
⇒ sleeping
⇒ lying down
⇒ stringing together
⇒ rhetorical composition or a particular rhetorical figure
Shloka(s): 
2|6|137|2 ► उपधानं तूपबर्हः शय्यायां शयनीयवत्॥ (मनुष्यवर्गः)
2|6|138|1 ► शयनं मञ्चपर्यङ्कपल्यङ्काः खट्वया समाः। (मनुष्यवर्गः)
3|3|131|1 ► तल्पं शय्याट्टदारेषु स्तम्बेऽपि विटपोऽस्त्रियाम्। (नानार्थवर्गः)
3|3|186|1 ► औशीरश्चामरे दण्डेऽप्यौशीरं शयनासने। (नानार्थवर्गः)
3|3|206|5 ► तूलिश्चित्रोपकरणशलाकातूलशय्ययोः। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|6|137|2 ⇢ शय्या (शय्या) (स्त्री) ⇒ bed, sofa, sleep, couch, lying, resort, refuge, reposing, sleeping, lying down, stringing together, rhetorical composition or a particular rhetorical figure
➠ 2|6|137|2 ⇢ शयनीयम् (शयनीय) (नपुं) ⇒ bed, couch, to be slept or lain on, fit or suitable for sleep or rest
➠ 2|6|138|1 ⇢ शयनम् (शयन) (नपुं) ⇒ bed, rest, sleep, couch, repose, resting, sleeping, copulation, lying down, sleeping-place, sexual intercourse, act of lying down or sleeping
➠ 3|3|131|1 ⇢ तल्पः (तल्प) (पुं) ⇒ bed, boat, raft, wife, sofa, couch, turret, marital bed, upper story, seat of a carriage, room on the top of a house
➠ 3|3|131|1 ⇢ तल्पम् (तल्प) (नपुं) ⇒ bed, boat, raft, wife, sofa, couch, turret, marital bed, upper story, seat of a carriage, room on the top of a house
➠ 3|3|186|1 ⇢ औशीरम् (औशीर) (नपुं) ⇒ bed, seat, chair, stool, chowri, unguent made of uzIra
➠ 3|3|206|5 ⇢ तूलिः (तूलि) (स्त्री)
Related word(s): 
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ गृहम्
परा_अपरासंबन्धः ➡ उपकरणम्
अन्यसंबन्धाः ➡ मनुष्यः
उपाधि ➡ गार्हिकोपकरणम्
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 शय्या,  स्त्री,
   (शी शयने + “संज्ञायां समजेति ।”३ । ३ । ९९ । इति क्यप् ।) गुम्फनम् । इतिमेदिनी ॥
 शीयते यत्र सा । तत्पर्य्यायः । शय-नीयम् २ शयनम् ३ । इत्यमरः ॥
 तल्पम् ४ ।इति जटाधरः ॥
 शयनीयकम् ५ । इति शब्द-रत्नावली ॥
 तस्या गुणाः ।“सुखशय्यासनं सेव्यं निद्रापुष्टिधृतिप्रदम् ।श्रमानिलहरं शस्तं विपरीतमतोऽन्यथा ॥
भूशय्यानिलपित्तघ्नी वृंहणी शुक्रवर्द्धिनी ।खट्वा तु वांतला प्रोक्ता पट्टो रूक्षोऽतिवा-तलः ॥
”इति राजवल्लभः ॥
 * ॥
अपि च ।“त्रिदोषशमनी खट्वा तूली वातकफापहा ।भूशय्या वृंहणी वृष्या काष्ठपट्टी तु वातला ॥
”अन्यत् पुनराह ।“भूशय्या वातलातीव रूक्षा पित्तास्रनाशिनी ।सुशय्याशयनं हृद्यं पुष्टिनिद्राधृतिप्रदम् ।श्रमानिलहरं वृष्यं विपरीतमतोऽन्यथा ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
 * ॥
तद्गमनविधानं यथा,  --“कृतपादावशौचश्च भुक्त्वा सायं ततो गृही ।गच्छेत् शय्यामस्फुटितामेव दारुमयीं नृप ॥
नाविशालां न वै भग्नां नासमां मलिनां न च ।न च जन्तुमयीं शय्यामधिगच्छेदनास्तृताम् ॥
”इति विष्णुपुराणे ३ अंशे ११ अध्यायः ॥
 * ॥
तद्दानफलं यथा । याज्ञवल्क्यः ।“गृहधान्याभयोपानच्छत्रमाल्यानुलेपनम् ।यानं वृक्षं प्रियं शय्यां दत्त्वात्यन्तं सुखी भवेत् ॥
”प्रियं यद्यस्य हर्म्म्यादि । प्रतिग्रहसमर्थेनशय्या न प्रत्याख्येया । यथा याज्ञवल्क्यः ।“कुशाः शाकं पयो मत्स्या गन्धाः पुष्पं दधिक्षितिः ।मांसशय्यासनं धानाः प्रत्याख्येयं न वारि च ॥
”मृतोद्देश्यकदत्तशय्याग्रहणे दोषो यथा । ब्रह्म-पुराणम् ।“शय्यालङ्कारवस्त्रादि प्रतिगृह्य मृतस्य च ।नरकान्न निवर्त्तन्ते धेनुं तिलमयीं तथा ॥
” * ॥
सा च औत्तानाङ्गिरोदेवताका । यथा,  --“छत्रं कृष्णाजिनं शय्यां रथमासनमेव च ।उपानहौ तथा यानं तथा यत् प्राणवर्ज्जितम् ।औत्तानाङ्गिरसन्त्वेतत् प्रतिगृह्णीत मानवः ॥
”इति शुद्धितत्त्वम् ॥
 * ॥
पुष्पाभिषेके शय्यापट्टकं यथा,  --“सर्व्वरत्नमलङ्कारं पट्टं कार्य्यं द्बिहस्तकम् ।हस्तविस्तार उच्छ्राये दशाङ्गुल्यः सुशोभनम् ॥
स्नानाख्यं सार्द्धहस्तन्तु पट्टं वृत्तासनान्वितम् ।शय्याख्यं द्विगुणा दैर्घ्याद्धनुर्मानं सपीठकम् ॥
”इति देवीपुराणे त्रैलोक्याभ्युदयपादे पुष्पाभि-षेकनामाध्यायः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 शय्या स्त्री शी--आधारे क्यष् । १ खट्वायाम् अमरः । भावेक्यप् । २ शयने ३ गुम्फने मेदि० । “त्रिदोषशमनी खद्वा तूलौवातकफापहा । भूशय्या वृंहणी वृष्या काष्ठपट्टी तुवातला” । “भूशय्या वातलातीव रूक्षा पित्तास्वनाशिनी ।सुशय्याशयनं हृद्यं पुष्टिनिद्राधृतिप्रदम् । श्रमानिलहरंवृष्यं विपरीत मतोऽन्यथा” भावप्र० । तद्वमनविधानंयथा “कृतपादावशौचश्च भुक्त्वा सायं ततो गृही ।गच्छेत् शय्यामस्फुटितामेव दारुमयीं नृप! । नावि-शालां न वै भग्नां नासमां मलिनां न च । न चजन्तुमयीं शय्यामधिगच्छेदनास्तृताम्” । विष्णुपु० ३ अशे ११ अ० ।

Capeller

German

 शय्या f.
  Lager,  Ruhebett
 das Liegen, 
Ruhen.  शय्यार्थम् zum Lager.

Burnouf

French

 शय्या शय्या f.
  (शी
 sfx. य) le fait d'être
couché,  de dormir.
		 Lit,  couche.
		 Action de nouer,  d'attacher.

Stchoupak

French

 शय्या-
 f.
  lit,  couche,  sofa 
 fait d'être étendu,  repos,  sommeil 
sorte de figure de rhétorique.
°गृह- nt. chambre à coucher.
°पाल- -क- m.
  gardien du lit (du roi) 
 -त्व- nt. office de gardien
du lit (du roi).
°प्रान्त-विवर्तन- nt. fait de se retourner d'un bord à l'autre du
lit.
°वेश्मन्- शय्यावास-वेश्मन्- nt. = °गृह-।
शय्यासन- nt. du. un lit et un siège 
 °स्थ- ag. qui est couché
ou assis.
शय्योत्थायम् abs. à l'heure du lever,  tôt dans la matinée.
शय्योत्सङ्ग- m.
  intérieur ou milieu du lit.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.