| YouTube Channel

शयनं (zayanaM)

 
Apte 1890
English
शयनं [शी-ल्युट्] 1 Sleeping, sleep, lying down.
2 A bed, couch
शयनस्थो न भुंजीत Ms. 4. 74, R. 1. 95
V. 3. 10.
3 Copulation, sexual union.
Comp.
अ (आ) गारः
रं,
गृहं a bed-chamber, sleeping apartments.
एकादशी the eleventh day of the bright half of Āṣāḍha when Viṣṇu lies down to enjoy his four months’ repose.
सखी a bed-fellow.
स्थानं a sleeping apartment, bedchamber.
Hindi
Hindi
नीन्द
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शयनं,
क्ली,
 (शी + ल्युट् ।) निद्रा । शय्या ।इत्यमरः ॥
(यथा, महाभारते । १ । १४५ । १४ ।“आसनानि च दिव्यानि यानानि शयनानि च ।विधातव्यानि पाण्डूनां यथा तुष्येत वै पिता ॥
”)मैथुनम् । इति मेदिनी ॥
अथ सर्व्वदेवशयन-कालः ।पुलस्त्य उवाच ।“यदाषाढी समायाति व्रजते चोत्तरायणम् ।तदा स्वपिति देवेशो भोगिभोगे श्रियः पतिः ॥
प्रतिसुप्ते विभौ तस्मिन् देवगन्धर्व्वगुह्यकाः ।देवानां मातरश्चापि प्रसुप्ताश्चाप्यनुक्रमात् ॥
नारद उवाच ।कथयस्व सुरादीनां शयने विधिमुत्तमम् ।सर्व्वञ्चानुक्रमेणैव पुरस्कृत्य जनार्द्दनम् ॥
पुलस्त्य उवाच ।मिथुनाभिगते सूर्य्ये शुक्लपक्षे तपोधन ।एकादश्यां जगत्स्वामिशयनं परिकल्पयेत् ॥
शेषाहिभोगपर्य्यङ्कं कृत्वा संपूज्य केशवम् ।कृत्वोपवीतकञ्चैव सम्यक् संपूज्य च द्बिजान् ॥
अनुज्ञां ब्राह्मणेभ्यश्च द्बादश्यां प्रयतः शुचिः ।लब्ध्वा पीताम्बरधरं स्वस्तिनिद्रां समानयेत् ॥
त्रयोदश्यां ततः कामः स्वपते शयने शुभे ।कदम्बानां सुगन्धानां कुसुमैः परिकल्पिते ॥
चतुर्दश्यां ततो यक्षाः स्वपन्ति सुखशीतले ।सुवर्णपङ्कजकृते सुखास्तीर्णोपधानके ॥
पौर्णमास्यामुमानाथः स्वपते चर्म्मसंस्तरे ।वैयाघ्रे च जटाभारं समुद्ग्रथ्यान्यचर्म्मणा ॥
ततो दिवाकरो राशिं संप्रयाति च कर्कटम् ।ततोऽमराणां रजनी भवते दक्षिणायनम् ॥
ब्रह्मा प्रतिपदि तथा नीलोत्पलदलेऽनघ ।तल्पे स्वपिति देवानां दर्शयन् मार्गमुत्तमम् ॥
विश्वकर्म्मा द्वितीयायां तृतीयायां गिरेः सुता ।विनायकश्चतुर्थ्यान्तु पञ्चम्यामपि धर्म्मराट् ॥
षष्ठ्यां स्कन्दश्च स्वपिति सप्तम्यां भगवान् रविः ।कात्यायनी तथाष्टम्यां नवम्यां कमलालया ॥
दशम्यां भुजगेन्द्राश्च स्वपन्ति वायुभोजनाः ।एकादश्यान्तु कृष्णायां साध्या ब्रह्मन् स्वपन्तिहि ॥
एष क्रमस्ते गदितो निशायां शयने मुने ।स्वपत्सु तेषु देवेषु प्रावृट्कालः समाययौ ॥
कङ्काः समं वलाकाभिरारोहन्ति नगोत्तमान् ।वायसाश्चापि कुर्व्वन्ति नीडानि मुनिपुङ्गव ।वायस्यश्च स्वपन्त्येता ऋतौ गर्भभरालसाः ॥
यस्यां तिथ्यां प्रस्वपिति विश्वकर्म्मा प्रजापतिः ।द्वितीया सा शुभा पुण्या सुपुण्या शयनोदिता ॥
तस्यां तिथावर्च्च्य हरिं श्रीवत्साङ्कं चतुर्भुजम् ।पर्य्यङ्कस्थं समं लक्ष्म्या गन्धपुष्पादिभिर्मुने ॥
ततो देवाय शय्यायां फलानि प्रक्षिपेत् क्रमात् ।सुरभीणि निवेद्येत्थं विज्ञाप्यो मधुसूदनः ॥
यथा हि लक्ष्म्या न वियुज्यसे त्वंत्रिविक्रमानन्त जगन्निवास ।तथास्त्वशून्यं शयनं सदैवत्वस्माकमेवेह तव प्रसादात् ॥
तदा त्वशून्यं तव देव तल्पंस्वयं हि लक्ष्म्या शयने सुरेश ।सत्येन तेनामितवीर्य्य विष्णोगार्हस्थ्यरागो मम चास्तु देव ॥
इत्युच्चार्य्य प्रणम्येशं प्रसाद्य च पुनः पुनः ।नक्तं भुञ्जीत देवर्षे तैलक्षारविवर्जितम् ॥
द्वितीयेऽह्नि द्बिजाग्र्याय फलं दद्याद्बिचक्षणः ।लक्ष्मीधर प्रीयतां मे इत्युच्चार्य्य निवेदयेत् ॥
अनेन तु विधानेन चातुर्मास्यव्रतं चरेत् ।यावद्वृश्चिकराशिस्थः प्रतिभाति दिवाकरः ।ततो विबुध्यन्ति सुराः क्रमशः क्रमशो मुने ॥
नभस्ये मासि च तथा या स्यात् कृष्णाष्टमीशुभा ।युक्ता मृगशिरेणैव सा तु कामाष्टमी स्मृता ॥
तस्यां सर्व्वेषु लिङ्गेषु तिथौ स्वपिति शङ्करः ।वसते सन्निधाने तु तत्र पूजाक्षया स्मृता ॥
”इति वामने १६ अध्यायः ॥
* ॥
अथ हरिशयनादिव्यवस्था । भविष्यनारदी-ययोः ।“मैत्राद्यपादे स्वपितीह विष्णु-र्व्वैष्णव्यमध्ये परिवर्त्तते च ।पौष्णावसाने च सुरारिहन्ताप्रबुध्यते मासचतुष्टयेन ॥
”मैत्रमनुराधा । वैष्णवं श्रवणा । पौष्णं रेवती ।भविष्ये ।“निशि स्वापो दिवोत्थानं सन्ध्यायां परिवर्त्तनम् ।अन्यत्र पादयोगे तु द्बादश्यामेव कारयेत् ॥
”इत्थञ्च नक्षत्रयोगप्राप्तौ फलातिशयः । एत-द्विधानं वामनपुराणे ।“एकादश्यां जगत्स्वामिशयनं परिकल्पयेत् ।शेषाहिभोगपर्य्यङ्कं कृत्वा संपूज्य केशवम् ॥
अनुज्ञां ब्राह्मणेभ्यश्च द्बादश्यां प्रयतः शुचिः ।लब्धा पीताम्बरधरं देवं निद्रां समानयेत् ॥
”अनुज्ञां लब्ध्वा इत्यन्वयः । एकादशीसमये दिवा-शयनीयकल्पनं रात्रौ द्वादशीक्षणे निद्रेति ।विष्णुधर्म्मोत्तरे ।“स्वास्तीर्णशयनं कृत्वा प्रीणयेद्भोगशायिनम् ।आषाडशुक्लद्बादश्यां विष्णुलोके महीयते ॥
”स्वास्तीर्णशयनं शोभनास्तरणयुक्तं खट्टादि ।वराहपुराणे श्रीभगवानुवाच ।“अन्यत्तु संप्रवक्ष्यामि कर्म्म संसारमोचनम् ।कदम्बकुटजश्चैव धवकोऽर्ज्जुनकस्तथा ॥
एभिरभ्यर्च्चनं कुर्य्याद्विधिदृष्टेन कर्म्मणा ।ततः संस्थापनं कृत्वा मम मन्त्रविधिः स्मृतः ।नमो नारायणायोक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥
पश्यन्तु मेघानपि मेघश्यामंह्युपागतं सिच्यमानं महीमिमाम् ।निद्रां भगवान् गृह्णातु लोकनाथवर्षास्विमं पश्यतु मेघवृन्दम् ॥
ज्ञात्वैव पश्यैव च लोकनाथ मासा-श्चत्वारि वैकुण्ठस्य च पश्य नाथ ।आषाढशुक्लद्वादश्यां सर्व्वशान्तिकरम् शिवम् ॥
य एतेन विधानेन भूमि ! मे कर्म्म कारयेत् ।स पुमान् न प्रणश्येत्तु संसारेषु युगे युगे ॥
शयने कुटजविधानात् विष्णुधर्म्मोत्तरीयनिषे-धोऽन्यत्र । धवकः कपित्थः । संस्थापनं समा-पनम् । भूमि इति पृथिव्याः सम्बोधनम् ।“एवमुक्तेन मन्त्रेण कृष्णं सुष्वापयेत्ततः ।सुप्ते त्वयि जगन्नाथ जगत् सुप्तं भवेदिदम् ।विबुद्धे त्वयि बुध्येत जगत् सर्व्वं चराचरम् ॥
”इति मन्त्रेण पूजयेत् ॥
* ॥
“प्राप्ते भाद्रपदे मासि एकादश्यां सितेऽहनि ।कटदानं भवेद्विष्णोर्महापूजा प्रवर्त्तते ॥
”कटदानं पार्श्वपरिवर्त्तः । कामरूपीयनिबन्धे ।“एवं संपूज्य विधिवत् भाद्रस्य द्बादशीदिने ।मन्त्रेणानेन देवेशं पार्श्वेन परिवर्त्तयेत् ॥
वासुदेव जगन्नाथ प्राप्तेयं द्वादशी तव ।पार्श्वेन परिवर्त्तस्व सुखं स्वपिहि माधव ॥
त्वयि सुप्ते जगन्नाथ जगत् सर्व्वं चराचरम् ॥
”ब्रह्मपुराणे ।“एकादश्यान्तु शुक्लायां कार्त्तिके मासि केशवम् ।प्रसुप्तं बोधयेद्रात्रौ श्रद्धाभक्तिसमन्वितः ॥
”रात्रौ प्रसुप्तमित्यन्वयः । बोधनन्तु दिवैव ॥
“कृत्वा वै मम कर्म्माणि द्वादश्यां मत्परो नरः ।ममैव बोधनार्थाय इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥
महेन्द्ररुद्रैरभिनूयमानोभवानृषिर्व्वन्दितवन्दनीयः ।प्राप्ता तवेयं किल कौमुदाख्याजागृष्व जागृष्व च लोकनाथ ॥
मेघा गता निर्म्मलपूर्णचन्द्रःशारद्यपुष्पाणि च लोकनाथ ।अहं ददानीति च पुण्यहेतो-र्जागृष्व जागृष्व च लोकनाथ ॥
एवं कर्म्माणि कुर्व्वीरन् द्बादश्यां ये यशस्विनि ।मम भक्ता नरश्रेष्ठास्ते यान्ति परमां गतिम् ॥
”अत्र मन्त्रद्बयपाठानन्तरम् ।“उत्तिष्ठोत्तिष्ठ गोविन्द त्यज निद्रां जगत्पते ।त्वया चोत्थीयमानेन उत्थितं भुवनत्रयम् ॥
”इति सम्प्रदायागतस्तृतीयः श्लोक इति वाच-स्पतिमिश्राः ॥
शयनोत्थानमन्त्रास्तु कल्पतरु-प्रभृतिग्रन्थसंवादाल्लिखिताः । तदेवं द्बादश्यांएकादश्यां वा रेवत्यन्तपादयोगवशाद्दिवोत्थानंनक्षत्रयोगाभावे तु द्बादश्यामेव कारयेदितिगुरुचरणाः । जीमूतवाहनस्तु भविष्ये ।“आ-भा-का-सितपक्षेषु मैत्रश्रवणरेवती ।आदिमध्यावसानेषु प्रस्वापावर्त्तबोधनम् ॥
”आ-भा-का-सितपक्षेषु आषाढभाद्रकार्त्तिक-शुक्लपक्षेषु । एषाञ्च द्वादश्यां प्राप्तौ मुख्य-कल्पः । भविष्यपुराणम् ।“निशि स्वापो दिवोत्थानं सन्ध्यायां परिवर्त्तनम् ।अन्यत्र पादयोगे तु द्वादश्यामेव कारयेत् ॥
”विष्णुधर्म्मोत्तरे ।“विष्णुर्दिवा न स्वपिति न रात्रौ प्रतिबुध्यते ।द्वादश्यामृक्षसंयोगे पादयोगो न कारणम् ॥
अप्राप्ते द्बादशीमृक्षे उत्थानशयने हरेः ।पादयोगेन कर्त्तव्येनाहोरात्रं विचिन्तयेत् ॥
”वचनान्तरम् ।“रेवत्यन्तो यदा रात्रौ द्बादश्या च समन्विततदा विबुध्यते विष्णुर्दिनान्ते प्राप्य रेवतीम् ॥
दिनान्ते त्रिधा विभक्तदिनतृतीयभागे दिवोत्थान-मित्यनुरोधात् । अतएव ।“रात्रौ विबोधो विनिहन्ति पौरान्स्वापो दिवा राष्ट्रकुलं नृभर्त्तुः ।सन्ध्याद्बये स्वल्पफला धरित्रीभवेन्नराणामपि रोगदुःखम् ॥
”इति श्रुतिः ॥
वराहपुराणे ।“द्वादश्यां सन्धिसमये नक्षत्राणामसम्भवे ।आ-भा-का-सितपक्षेषु शयनावर्त्तनादिकम् ॥
”तदेवं शयनादौ कालचतुष्टयम् । द्वादश्यांनिशादौ नक्षत्रयोगः । तदभावेऽपि निशाद्य-नादरेण तिथ्यन्तरे पादयोगः । तस्याप्यभावे-ऽपि सन्ध्यायां नक्षत्रमात्रयोगः । तस्याप्यभावेद्वादश्यां सन्ध्यायामिति । विष्णुधर्म्मोत्तरे ।“किं तन्मैत्राद्यपादेन दशम्यंशेन यो दिवा ।पौष्णशेषेण किं तेन प्रतिपद्यध यो निशि ॥
”इति दशमीप्रतिपदोर्निषेधात् एकादश्यादिपौर्ण-मास्यन्तानां तिथीनामभ्यनुज्ञानम् ॥
* ॥
पद्मपुराणे सर्व्वदेवशयनादिकमुक्तं यथा, --“प्रतिपद्धनदस्योक्ता पवित्रारोहणे तिथिः ।श्रिया देव्या द्वितीया तु तिथीनामुत्तमा स्मृता ॥
तृतीया तु भवान्याश्च चतुर्थी तत्सुतस्य च ।पञ्चमी सोमराजस्य षष्ठी प्रोक्ता गुहस्य च ॥
सप्तमी भास्करस्योक्ता दुर्गायाश्चाष्टमी स्मृता ।मातॄणां नवमी प्रोक्ता दशमी वासुकेस्तथा ॥
एकादशी ऋषीणान्तु द्बादशी चक्रपाणिनः ।”चक्रपाणिन इति पणव्यवहार इत्यस्मात् ।“त्रयोदशी त्वनङ्गस्य शिवस्योक्ता चतुर्द्दशी ।मम चैव मुनिश्रेष्ठ पौर्णमासी तिथिः स्मृता ॥
यस्य यस्य तु देवस्य यन्नक्षत्रं तिथिश्च या ।तस्य देवस्य तस्मिंश्च शयनावर्त्तनादिकम् ॥
”अत्र हरिशयनाद्याषाढादिविधानात् तत्साह-चर्य्यादन्येषामपि तथा । ज्योतिषेऽपि ।“व्रजति यदा मिथुनं विहायकर्कं राजविवर्ज्जितां तिथिं सूर्य्यः ।भवति तदा नियतं द्बिराषाढःसुरशयनादिविधिर्द्वितीये मासि ॥
”राज्ञा चन्द्रेण विवर्ज्जितां अमावास्याम् । पूर्व्व-कृष्णपक्षे मिथुने संक्रान्ते इति शेषः । हरि-नाथोपाध्यायास्तु । यमः ।“क्षीराब्धौ शेषपर्य्यङ्के आषाढ्यां संविशेद्धरिः ।निद्रां त्यजति कार्त्तिक्यां तयोस्तं पूजयेत् सदा ॥
ब्रह्महत्यासमं पापं क्षिप्रमेव व्यपोहति ।हिंस्रात्मकैश्च किं तस्य यज्ञैः कार्य्यं महात्मनः ।प्रस्वापे च प्रबोधे च पूजितो येन केशवः ॥
”आषाढशुक्लैकादशीमारभ्य पौर्णमासीपर्य्यन्तंविष्णोर्निद्राग्रहणरूपशयनसमयः । अतएवएकादश्यां शयनमभिधाय तदादिदिनपञ्चकेकर्म्मकथनं ब्रह्मपुराणे । वराहपुराणीये तु ।एकादशीकालीनमन्त्रे निद्राग्रहणाभिधानम् ।यमस्मृतौ पौर्णमास्यां शयनाभिधानम् ।आषाढीपदस्यानुपाधेस्तत्रैव प्रवृत्तेः । एवञ्चब्रह्मपुराणे यद्यप्येकादश्यां प्रबोधसमयः । तेनवराहपुराणे द्वादश्यां प्रबोधाभिधानम् । यम-स्मृतौ कार्त्तिक्यां प्रबोधाभिधानम् सर्व्वसमञ्जस-मिति । एवमेव श्रीदत्तोपाध्यायाः । कल्पतरुस्तुएकादश्यामेव शयनं प्रबोधश्च । यमस्मृतावा-षाढी कार्त्तिकस्येयमिति वुत्पत्त्या न तत्प्रत्य-यानुपपत्तिः । अपवादविषयके क्वचिदुत्सर्ग-प्रवृत्तेरित्याह । श्रीभगवद्वाक्यम् ।“मच्छयने मदुत्थाने मत्पार्श्वपरिवर्त्तने ।फलमूलजलाहारी हृदि शल्यं ममार्पयेत् ॥
”फलाहारपदमनशनपरम् । तेन सर्व्वथा अन-शनपरत्वम् । इत्येकादशीतत्त्वम् ॥
* ॥
मर्त्त्यानां शयनविधिनिषेधौ यथा, --सूत उवाच ।“उपास्य पश्चिमां सन्ध्यां हुत्वाग्नींस्तानुपास्य च ।भृत्यैः परिवृतो भुक्त्वा नातितृप्तोऽथ संविशेत् ॥
शुचिं देशं विविक्तन्तु गोमयेन तु लेपयेत् ।प्रागुदक्प्रवणे चैव संस्वपेत सदा बुधः ॥
प्राक्शिराश्च स्वपेन्नित्यं तथा वै दक्षिणाशिराः ।स्वपेदुदक्शिरा नैव तथा प्रत्यक्शिरा न च ।न चान्तर्द्धानहीने तु न तिर्य्यक् च कदाचन ॥
शून्यालये श्मशाने तु एकवृक्षे चतुष्पथे ।महादेवगृहे चापि मातृवेश्मनि न स्वपेत् ॥
न यक्षनागायतने स्कन्दस्यायतने तथा ।गर्भेषु च विना दीक्षां न स्वपेच्च कथञ्चन ॥
धान्यगेहे च विप्राणां गुरूणाञ्च तथोपरि ।नाशुचौ पर्णकीर्णे तु नाशुचिर्नाशिखस्तथा ॥
दिने सन्धौ न नग्नश्च नोत्तरापरमस्तकः ।आकाशे पर्व्वते शून्ये न च चैत्यद्रुमे तथा ॥
न तु द्वारेऽम्भसाकीर्णे नार्द्रपादस्त्वधावितः ।पालाशे शयने नैव बहुदारकृते न च ॥
न दग्धे विद्युता चैव वह्निप्लुष्टे जले तथा ।न स्वपेत् सन्ध्ययोर्नित्यं न शिरस्यासने कटे ॥
एवं खपन् नरो नित्यं सुखस्येह परत्रभाक् ।व्यत्यये च भवेद्दुःखी मृतो नरकमश्नुते ॥
”इति वह्निपुराणे आह्निकतपोनामाध्यायः ॥
* ॥
अपि च । सति सूर्य्ये शय्या च न पातनीयासूर्य्योदयात् पूर्व्वमुत्तोलनीया । तथा च स्मृतिः ।“भास्करादृष्टशय्यानि नित्याग्निसलिलानि च ।सूर्य्यावलोककिदीपानि लक्ष्म्या वेश्मानि भाज-नम् ॥
आसनं वसनं शय्या जायापत्यं कमण्डलुः ।आत्मनः शुचिरेतानि न परेषां कदाचन ॥
”न कदाचन इत्यनुमतिं विना अन्यथातिथ्यानु-पपत्तेः । व्यासः ।“शुचौ देशे विविक्ते तु गोमयेनोपलिप्तके ।प्रागुदक्प्लवने चैव संविशेत्तु सदा बुधः ॥
माङ्गल्यं पूर्णकुम्भञ्च शिरःस्थाने निधापयेत् ।वैदिकैर्गारुडैर्म्मन्त्रै रक्षां कृत्वा स्वपेत्ततः ॥
”गर्गः ।“स्वगृहे प्राक्शिराः शेते आयुष्ये दक्षिणा-शिराः ।प्रत्यक्शिराः प्रवासे तु न कदाचिदुदक्शिराः ॥
”मार्कण्डेयपुराणे ।“प्राक्शिराः शयने विद्यात् धनमायुश्च दक्षिणे ।पश्चिमे प्रबलां चिन्तां हानिं मृत्युं तथोत्तरे ॥
”तथा ।“नमस्कृत्याव्ययं विष्णुं समाधिस्थः स्वपेन्निशि ।”मार्कण्डेयः ।“शून्यागारे श्मशाने च एकवृक्षे चतुष्पथे ।महादेवगृहे चापि शर्करालोष्ट्रपांशुषु ॥
धान्यगोविप्रदेवानां गुरूणाञ्च तथोपरि ।न चापि भग्नशयने नाशुचौ नाशुचिः स्वयम् ॥
नार्द्रवासा न नग्नश्च नोत्तरापरमस्तकः ।नाकाशे सर्व्वशून्ये च न च चैत्यद्रुमे तथा ॥
”न स्वपेदित्यर्थः । इत्याह्निकाचारतत्त्वम् ॥
* ॥
अन्यच्च ।“भुक्त्वा च विधिवन्मन्त्रैर्द्विजो भुक्तावशिष्टकम् ।ससुहृद्बान्धवजनः स्वपेत् शुष्कपदो निशि ॥
नोत्तराभिमुखः स्वप्यात् पश्चिमाभिमुखो नच ।न चाकाशे न नग्नो वा नाशुचिर्नासने क्वचित् ॥
न शीर्णायान्तु खट्वायां शून्यागारे न चैव हि ।नापि वंश्ये च पालाशे शयने वा कदाचन ॥
”इति कौर्म्मे उपविभागे १८ अध्यायः ॥
* ॥
अपि च ।“कृतपादादिशौचश्च भुक्त्वा सायं ततो गृही ।गच्छेत् शय्यां समन्त्राञ्च अथवा दारुनिर्म्मिताम् ॥
शाल्मलस्य कदम्बस्य नीपमन्दारकस्य च ।किंशुकस्य वटस्याथ तथा कुशमयस्य च ॥
आरोहणात भवेत् पापं तस्मात्तेषु न चस्वपेत् ।प्ररोहशय्यां सूत्रे वा अपर्णे परमेश्वरि ! ॥
न शुक्रे नापवित्रे च न तृणे न च भूतले ।तूलिकायां तथा वस्त्रे शय्याभावे स्वपेद्गृही ।स्वपेन्न पट्टवस्त्रे च कलङ्की कम्बलेषु च ॥
”इति मत्स्यसूक्ते ४४ पटलः ॥
* ॥
अपि च ।“सूर्य्येणाभ्युदितो यस्तु त्यक्तः सूर्य्येण यः स्वपन् ।अन्यत्रातुरभावाच्च प्रायश्चित्तीयते नरः ॥
”इति विष्णुपुराणे ३ अंशे ११ अध्यायः ॥
यस्मिन् सुप्ते सूर्य्य उदेति स सूर्य्येणाभ्युदितः ।यस्मिन् सुप्ते अस्तं याति स सूर्य्येण त्यक्तः ॥
सूर्य्योदयास्तसमययोः स्वपन् प्रायश्चित्तीयतेपातकी भवेदित्यर्थः । इति तस्य टीका च ॥
किञ्च ।“श्वासानष्टौ समुत्तानस्तान् द्वि १६ पार्श्वे चदक्षिणे ।ततस्तद्द्विगुणान् ३२ वामे पश्चात् स्वप्यात्यथासुखम् ॥
वामदिशायामनलो नाभेरूर्द्ध्वोऽस्ति जन्तू-नाम ।तस्मात्तु वामपार्श्वे शयीत भुक्तप्रपाकार्थम् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥