| YouTube Channel

शय (zaya)

 
शब्दसागरः
English
शय
mfn.
 (-यः-या or यी-यं) Asleep, sleeping.
m.
 (-यः)
1. A hand.
2. A
snake, (Boa constrictor.)
3. Sleep, sleeping.
4. A bed, a couch.
5.
Abuse, imprecation.
E.
 शी to sleep,
aff.
 घ, टच् or अच् ।
Capeller Eng
English
शय
a.
 lying, sleeping, being in (—°).
m.
 sleep
couch, bed
(also शया॑
f.
 ).
Yates
English
शय (यः-या-यी-यं) 1.
m.
 Sleep
bed
a hand
snake (
Boa)
abuse.
a. Asleep, sleeping.
Wilson
English
शय
mfn.
 (-यः-या-यी-यं) Asleep, sleeping.
m.
 (-यः)
1 A hand.
2 A snake, (Boa constrictor.)
3 Sleep, sleeping.
4 A bed, a couch.
5 Abuse, imprecation.
E.
 शी to sleep,
aff.
 घ, or टच् or अच्.
Apte
English
शय [śaya],
a.
 (-या, -यी
f.
 ) [शी-अच्] Lying down, sleep ing (usually at the end of
comp.
 )
रात्रिजागरपरो दिवाशयः
R.*
 19.34
so उत्तानशय, पार्श्वशय, वृक्षेशय, विलेशय
&c.
यः Sleep.
A bed, couch
मायाशये शयाना मे नाद्यापि पुन- रुत्थिताः
Bhāg.*
 1.13.41.
A hand
सुन्दरीभिः शयाम्भोज- संवाहितपदं पुनः Śiva B.2.91
तदूरुकाण्डे सविलासमर्पितः शयः शयानेन सहानयामुना Rām. ch.2.49
also used as a measure of length.
A snake, especially the boa.
Abuse, imprecation, curse.
A stake.
Apte 1890
English
शय a. (या,
यी f.) [शी-अच्] Lying down, sleeping (usually at the end of comp.)
रात्रिजागरपरो दिवाशयः R. 19. 34
so उत्तानशय, पार्श्वशय, वृक्षेशय, बिलेशय &c.
यः 1 Sleep.
2 A bed, couch.
3 A hand.
4 A snake, especially the boa.
5 Abuse, imprecation, curse.
6 A stake.
Monier Williams Cologne
English
शय mf(आ)n. (fr. √ 1. शी) lying, sleeping, resting, abiding (ifc. after adv. or
subst.
 in
loc.
 case or sense
See अधः-श्°, कुशे-श्, गिरि-श्°
&c.
 )
शय
m.
 sleep, sleeping,
Dhātup.
 xxiv, 60 (cf. दिवा-श्°)
a bed, couch (See वीर-श्°)
a snake (accord. to some, the boa constrictor),
L.
a lizard, chameleon,
L.
the hand (= हस्त, also as a measure of length),
VarBṛS.
Naiṣ.
KātyŚr.
 , Sch.
=
 पण,
L.
abuse, imprecation,
L.
 (prob. w.r. for शप)
pl.
N.
 of a people,
MBh.
Monier Williams 1872
English
शय शय, अस्, आ or ई, अम् (fr. rt. 1. शी), ly-
ing down, asleep, sleeping
(अस्), m. sleep, sleeping
a bed, couch
a hand
a snake, the boa constrictor
abuse, imprecation
(according to Śabda-k.) = पण
(आ), f., Ved. a place of rest or repose, [cf. सय्या
cf. also Gr. ὀρέσ-κοιος.]
Macdonell
English
शय śay-a,
a.
 (—° with a word in lc. case of 🞄sense or sts. ad.) lying, sleeping, reposing
🞄dwelling, haunting
m.
 (rare) sleep
couch
🞄hand.
Benfey
English
शय शय, i. e. शी + अ,
I.
adj.
 Asleep,
sleeping.
II.
m.
1. Sleep.
2. A couch.
3. A snake, boa-constrictor.
--
Comp.
गुहा-,
I.
adj.
 1. reposing in the heart,
Bhāg. P. 3, 28, 19. 2. haunting caves,
Suśr. 1, 200, 7.
II.
m.
 1. a tiger. 2.
Viṣṇu.
दिवा-,
adj.
 sleeping by day,
Ragh. 19, 34.
नित्य-,
adj.
 sleeping
always, MBh. 3, 10415. -- Cf. ὀρέσ-κοιος.
Apte Hindi
Hindi
शय
वि* - शी + अच्
"लेटने वाला, सोने वाला"
शय:
पुं*
 - -
नींद
शय:
पुं*
 - -
"बिस्तरा, शय्या"
शय:
पुं*
 - -
हाथ
शय:
पुं*
 - -
साँप विशेषत: अजगर
शय:
पुं*
 - -
"दुर्वचन, कोसना, अभिशाप"
L R Vaidya
English
Saya {% (I) a. (f. या or यी) (generally at the end of a compound) %} Lying down, sleeping, e.g. उत्तानशय, दिवाशय.
Saya {% (II) m. %} 1. Sleep
2. a snake
3. a bed, a couch
4. abuse, imprecation
5. a hand.
Bopp
Latin
शय (r. शी s. अ) jacens, dormiens, in fine compp. V. ज-
लेशय, हृच्छय.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
śaya (or śayā), m.c. for (Skt.) śayyā, 〔§ 2.89〕, bed: śayāto, abl., LV 〔230.11〕 (vs
śayyāto would be unmetr.).
Indian Epigraphical Glossary
English
śaya (IE 3-4), derived from a Chinese word
paper.
Lanman
English
śaya, a. lying, sleeping, at end of cpds.
[√śī, 1148. 1a.]
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
प्रगण्डः कूर्परांसान्तः पञ्चशाखः शयः शमः ।
हस्तः पाणिः करस्यादौ मणिबन्धो मणिश्च सः ॥ ५९१ ॥
-wordlist-
प्रगण्ड (पुं), पञ्चशाख (पुं), शय (पुं), शम (पुं), हस्त (पुं), पाणि (पुं), कर (पुं), मणिबन्ध (पुं), मणि (पुंस्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
पाणि
पाणि, शय, पञ्चशाख, कर, हस्त
अंह्रिः पादश्चरणः पाणिः शयपञ्चशाखकरहस्ताः ।
verse 2.1.1.511
page 0058
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
शी, शय, हिंसन
शा तु शान्ते च सास्नायां शीः शये हिंसनेऽपि च ॥ ४२ ॥
verse 1.1.1.42
page 0122
Mahabharata
English
Śaya = Sūrya: III, 154 (so B., C. has Jayaḥ).
Śaya, pl. (ºāḥ), a people. § 587 (Bhīshmavadhap.): VI, 119, 5649 (so C., differently B., v. Śālva, pl.).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शयः,
पुं,
 (शेते सर्व्वमस्मिन्निति प्रायो वस्तुनः करा-धीनत्वात् । शी + पुंसीति घः ।) हस्तः । इत्य-मरः ॥
शय्या । सर्पः । इति मेदिनी ॥
निद्रा ।पणः । इति विश्वः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
शय
पु०
 शी--अच् । १ हस्ते अमरः । २ सर्पे ३ शय्यायां मेदि० ४ निद्रायां ५ पणे च विश्वः ।
Capeller
German
शय liegend, befindlich in (—°)
m.
 Schlaf,
Lagerstätte (auch शया॑
f.
 ).
Grassman
German
(śaya), a., liegend [v. śī], enthalten in proṣṭhe-, vahye-śayá.
Burnouf
French
शय शय a. (शी
sfx. अ) couché
gisant
dormant.
-- S.
m.
 le fait d'être couché, gisant
sommeil.
Lit, couche.
Outrage, imprécation.
Main.
Le serpent boa.
शयण्ड a. (sfx. अण्ड) endormi.
शयते vd. pour शेते।
शयथ a. (sfx. अथ) endormi. -- S.
m.
 sommeil
mort.
Serpent boa.
शयन
n.
 lit, couche.
Union des sexes.
शयनीय a. (sfx. अनीय) sur quoi on peut se coucher.
-- S.
n.
 lit, couche.
शयनीयक
n.
 lit, couche.
शयान ppr. de शी।
शयानक
m.
 (sfx. क) serpent
caméléon.
शयालु a. (sfx. आलु) enclin au sommeil
lourd,
stupide. -- S.
m.
 chien
serpent boa.
शयित pp. de शी। -- S.
m.
 cordia myxa, bot. -- S.
n.
sommeil.
शयितवत् a. (sfx. वत्) endormi.
शयु et शयुन
m.
 serpent boa.
Stchoupak
French
शय-
a. ifc. gisant, dormant, couché
se tenant, habitant.