| YouTube Channel

शपन्-न्ती (zapan-ntI)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“शप आक्रोशे”@} 2 ‘आक्रोशे शप्यते शप्येत्, शपते शपतीति च।
उपालम्भे शपेर्वाक्यात्तङि स्यात् शपते पदम्।।’ 3 इति देवः।
‘आक्रोशो-विरुद्धानुध्यानम्’ इति क्षीरस्वामी।
शापकः-पिका, शापकः-पिका, शिशप्सकः-प्सिका, शाशपकः-पिका
शप्ता-त्री, शापयिता-त्री, शिशप्सिता-त्री, शाशपिता-त्री
शपन्-न्ती, शापयन्-न्ती, शिशप्सन्-न्ती
-- -- शप्स्यन्-न्ती-ती, शापयिष्यन्-न्ती-ती
-- -- १। ‘दाधेट्सिशदसदो रुः’ 4 इति रुप्रत्ययः ताच्छीलिकः।
5 कृष्णाय 6 शपमानः, शापयमानः, शिशप्समानः, शाशप्यमानः
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकतपतिवत् 7 ऊह्यानि।
शपनम्, 8 शप्यम्, 9 शपथः, 10 शब्दः, शाब्दिकः, 11 शबलः, 12 शप्वः, इत्यादीनि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्ति।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१६८३)
02
=>
 (१-भ्वादिः-१०००। अक। अनि। उभ।)
03
=>
 (श्लो। १३२)
04
=>
 (३-२-१५९)
05
=>
 [पृष्ठम्१२८६+ २८]
06
=>
 [[१। धातोरुभयपदित्वेऽपि ‘शप उपलम्भने’ (वा। १-३-२१) इत्यकर्त्रंभिप्रायेऽपि तङेव। ‘श्लाघह्नुङ्स्थाशपां--’ (१-४-३४) इति ज्ञीप्स्यमानस्य सम्प्रदानता। तेन ‘कृष्णाय’ इत्यत्र चतुर्थी। वार्तिके ‘वाचा शरीरस्य स्पर्शनम् = उपलम्भनम्’ इति काशिका। अत्र हरदत्तः “-- ‘त्वत्पादौ स्पृशामि--नैतत् मया कृतम्’ इत्येतद्रूपः शपथविशेष उपलम्भः” इति। कैयटस्तु ‘उपलम्भनम् = प्रकाशनम्’ इत्याह। शाकटायनस्तु प्रकाशनार्थमङ्गीकृत्य, ‘स्वाभिप्रायस्य परत्र आविष्करणं तत्’ -- इत्यप्याह। “चन्द्रभोजकौमारास्तु ‘प्रोषितस्य देवदत्तस्य भावाभावयो- रुपलब्धव्ययोः किञ्चिदासेवनमुपलम्भनम्। ‘देवदत्ताय शपते--’ प्रोषितस्य देवदत्तस्य भावाभावयोरुपलब्धव्ययोः किञ्चिदासेवते इत्यर्थः--” इति धातु- वृत्तिः। विस्तरस्तु माधवीये द्रष्टव्यः।]]
07
=>
 (७०३)
08
=>
 [[२। ‘पोरदुपधात्’ (३-१-९८) इति ण्यदपवादो यत्प्रत्ययः।]]
09
=>
 [[३। ‘शीङ्शपि--’ (द। उ। ६-३८) इत्यथप्रत्ययः। शपथः = प्रतिज्ञा।]]
10
=>
 [[४। ‘शाशपिभ्यां--’ (द। उ। ६-४८) इति दन्प्रत्ययः। ‘शब्दवैर--’ (३-१-१७) इति निपातनात् पकारस्य दकारः।]]
11
=>
 [[५। ‘शपेर्बश्च’ (द। उ। ८-१०८) इति कलप्रत्ययः, पकारस्य बकारश्च।]]
12
=>
 [[६। ‘शपेर्वन्’ (द। उ। ८-१३१) इति वन्प्रत्ययः। शप्यते इति शप्वः = आक्रोशः।]]