| YouTube Channel

शद् (zad)

 
शब्दसागरः
English
शद्(औ, ऌ, )औ शदऌ r. 1st cl. (शीयते)
1. To perish gradually, to wither
or decay.
2. To fall.
3. To throw down.
4. To go, to move.
Capeller Eng
English
शद् only
I.
 शाशदु॑स् etc.,
pp.
 शा॑शदान distinguish
one's self, prevail.
†शद्
perf.
 शशाद,
pp.
 शन्न fall, decay. — व्यव fall
off or asunder. परि fall by the side.
Yates
English
शद् (ष, ऌ, ङ) शीयते 6.
d. To perish
gradually, to wither
fall, throw
down, go.
Apte
English
शद् [śad], I. 1
P.
 (but Ā. in conjugational tenses) (शीयते, शन्न)
To fall, perish, decay, wither.
To go.
Caus.
 (शादयति-ते)
To cause to go, impel.
(शातयति-ते) (a) To fell, throw down, cut down
किं भूभृत्कटकस्थितिव्यसनिना व्यर्थं खुराः शतिताः Subhāṣ.
Śi.*
 14. 8
15.24. (b) To kill, destroy. -II 1.
P.
 (शदति) To go (usually with आ).
Apte 1890
English
शद् {vI.v} {c1c} P. (but A. in conjugational tenses) शीयते, शन्न 1 To fall, perish, decay, wither.
2 To go.
Caus. शादयति-ते 1 To cause to go, impel.
2 शातयति-ते (a) To fell, throw down, cut down
किं भूभृत्कटकस्थितिव्यसनिना व्यर्थं खुराः शातिताः Subhāṣ.
Śi. 14. 80, 15. 24, (b) To kill, destroy. {vII.v} {c1c} P. ( शदति) To go (usually with आ).
Monier Williams Cologne
English
1. शद् (only occurring in the forms शाशदुः॑, शाशद्महे, शाशद्रे॑, and शा॑शदान), to distinguish one's self, be eminent or superior, prevail, triumph,
RV.
AV.
 [cf. Gk. καδ, κεκάσμεθα, κεκασμένος.],
2. शद्
cl.
 1. 6. Ā. (Dhātup. xx, 25
xxviii, 134) शीयते (cf.
Pāṇ.
 vii, 3, 78
P.
 in non-conjugational tenses, i, 3, 60
pf. शशद, शेदुः,
Br.
fut. शत्स्यति,
AV.
aor.
 अशदत्
Gr.
fut. शत्ता, ib.
inf.
 शत्तुम्, ib.),
to fall, fall off or out,
AV.
Br.
Bhaṭṭ.
 :
Caus.
 शादयति, to impel, drive on (cattle),
Pāṇ.
 vii, 3, 42
शात॑यति, °ते (cf. ib.), to cause to fall off or out or asunder, hew or cut off, knock out,
AV.
&c.
&c.
to fell, throw down, slay, kill,
MBh.
Hariv.
R.
to disperse, dispel, remove, destroy,
Gobh.
Śiś.
Suśr.
 :
Desid.
 शिशत्सति
Gr.
 :
Intens.
 शाशद्यते, शाशत्ति, ib.
शद् [cf. ,
accord.
 to some,
Lat.
 cedo.]
Monier Williams 1872
English
शद् शद्, cl. 1. or 6. A. (and P. in non-
conjugational tenses, see Pāṇ. I. 3, 60),
शीयते, शशाद (in Ṛg-veda I. 141, 9. there is a
form शाशद्रे = शातयति or तीक्ष्णी-क्रियन्ते
other forms शाशद्महे, शाशदुः), शत्स्यति, अश-
दत्, Cond. अशत्स्यत्, शत्तुम्, to fall, perish, perish
gradually, wither, decay
to go: Caus. शातयति,
-यितुम् (perhaps a kind of Nom., connected with
शात fr. rt. शो), to cause to fall, fell, throw down,
overthrow, destroy, slay, kill
शादयति, -यितुम्,
to cause to go, impel, drive on: Desid. शिशत्सति:
Intens. शाशद्यते, शाशत्ति, to slay, kill, injure, hurt
[cf. Lat. cad-o.]
Macdonell
English
शद् 1. ŚAD, only intv. śāśad (V.), distinguish 🞄oneself, prevail, triumph.
शद् 2. ŚAD, only pf. śaśāda, ft. śatsyanti, 🞄and pp. śanna, fall off or out. vi‿ava, 🞄fall to pieces (Br.). pari, pp. fallen off or 🞄at the side (S.).
Benfey
English
शद् शद् substitutes in the pres.,
imperf. , imperat., and potent. the pass.
of शी, viz. शीय
in the remaining forms,
Par. To fall, Bhaṭṭ. 17, 77 (शीय).
Caus.
I. शातय (probably a denomin. ,
perhaps from an anomal. ptcple. of the
pf. pass. शात for शत्त, cf. the substi-
tution of a vowel long by nature for
one long by position, and vice versā in
the Prākṛ. languages), To fell, to throw
down, Rām. 1, 66, 10. शातित, Cut off,
Rām. 1, 66, 12, Seramp.
II. शादय, To
drive, Pāṇ. vii. 3, 42. -- With the prep.
प्र प्र, Caus. शातय, To break off,
MBh. 1, 5561. -- With वि वि, Caus. शा-
तय, To break to pieces, MBh. 3, 11971.
-- With सम् सम्, Caus. शातय, The
same, MBh. 3, 865. -- Cf. Lat. cadere.
Apte Hindi
Hindi
शद्
"भ्वा* पर* , " - -
"पतन होना, नष्ट होना, मुर्झाना, कुम्हलाना"
शद्
"भ्वा* पर* , " - -
जाना
शद्
"भ्वा*उभ*, प्रेर* , " - -
"पहुँचाना, ठेलना"
शद्
"भ्वा*उभ*, प्रेर* , " - -
"गिराना, नीचे फेंक देना, काट डालना"
शद्
"भ्वा*उभ*, प्रेर* , " - -
"वध करना, नष्ट करना "
शद्
भ्वा* पर* - -
जाना
L R Vaidya
English
Sad {% (I) vi. 1P (but Atm. in conjugational tenses) (pp. शत्र
pres. शीयते
caus. शातयति-ते) %} To perish, to wither, to decay, to fall.
Sad {% (II) vi. 1P (pres. शदति) (generally with आ) %} To go.
Bopp
Latin
1. शद् 1. P. (गतौ
nonnisi cum आ occurrere dicitur) ire.
Caus. ducere, popellere. PAN. VII. 3. 42.: गाः शा-
दयति गोपालः. (Cf. पद्.)
2. शद् in tempp. spec. A. in ceteris P. (a grammaticis re-
fertur ad cl. 1. et 6., sequitur autem normam classis
4., ita tamen ut anomale conson. fin. ante syllabam य
abjiciatur et अ producatur in ई, quod ex आ ortum esse
censeo in analogiâ cum Passivis ut दोयते datur pro दा-
यते - v. gr. 494. - ita शीयते pro शायते. Quod attinet
ad omissam radicis litteram finalem, शीयते convenit
cum जायते nascitur pro जन्यते, gr. 332. Vera radicis
forma शत् esse videtur, unde Caus. शातयामि e gene-
rali reg. explicari posset
cf. etiam nomen abstractum
शातन apud Wils., quod non a शो sed a शत् deduxerim
ita शात quo radix शद् a Vôp. explicatur) cadere, perire.
BHATT. 17. 77.: अशीयत नृमांसादाम् बलं सुग्रीववा-
धितम् (schol. ǴAY. अवसन्नम्, BHAR. अवसादम्
प्राप्तम्). -- Caus. शातयामि (gr. 524.) facere ut alq.
cadat, caedere. R. Schl. I. 66. 10.: वराङ्गानि महार्हाणि
धनुषा शातयामि वः
II. 43. 16. 96. 52. N. 20. 13.: शा-
तयित्वा विभीतकम्
14.: शातयिष्ये विभीतकम्
23.: शातयामास तन् द्रुमम्. (Cf. पद्, पत्, lat. cado.)
c. प्र Caus. facere ut alq. cadat. MAH. 1. 5561.: आनाम्य
फलितां शाखाम् पक्वम् पक्वम् प्रशातयेत्.
c. वि Caus. discutere, disjicere. MAH. 3. 11971.
c. सम् Caus. facere ut alq. cadat. MAH. 3. 865.: वज्रम्
उद्यम्य तान् सर्वान् पर्वतान् समशातयम्.
Lanman
English
√śad (śācáda, śāśadé [786]). distinguish
one's self
get the upper hand, prevail
Vedic only. [cf. κεκασμένος, Doric κε-καδ-
μένος, ‘distinguished.’]
Kridanta Forms
Sanskrit
शद् (श॒दॢँ꣡ शातने - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = शदनम्
अनीयर् = शदनीयः - शदनीया
ण्वुल् = शादकः - शादिका
तुमुँन् = शत्तुम्
तव्य = शत्तव्यः - शत्तव्या
तृच् = शत्ता - शत्त्री
क्त्वा = शत्त्वा
ल्यप् = प्रशद्य
क्तवतुँ = शन्नवान् - शन्नवती
क्त = शन्नः - शन्ना
शतृँ = शीयन् - शीयन्ती
शद् (श॒दॢँ꣡ शातने - तुदादिः - अनिट्)
ल्युट् = शदनम्
अनीयर् = शदनीयः - शदनीया
ण्वुल् = शादकः - शादिका
तुमुँन् = शत्तुम्
तव्य = शत्तव्यः - शत्तव्या
तृच् = शत्ता - शत्त्री
क्त्वा = शत्त्वा
ल्यप् = प्रशद्य
क्तवतुँ = शन्नवान् - शन्नवती
क्त = शन्नः - शन्ना
शतृँ = शीयन् - शीयन्ती / शीयती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 शद्
मूलधातुः:
 शद्लृ
धात्वर्थः:
 शातने (नाशने)
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 अनिट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 शीयते
धातुः:
 शद्
मूलधातुः:
 शद्लृ
धात्वर्थः:
 शातने (नाशने)
गणः:
 तुदादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 अनिट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 शीयते
अनुबन्धादिविशेषः:
 स्वरे विशेषः
Capeller
German
1. शद्, Intens. Partic. शा॑शदान hervorragend,
glänzend.
2. शद्, Perf. शशाद, p. p. शन्न abfallen,
ausfallen.
Grassman
German
√śad [Fi. unter 2. kad], 1〉 prangen mit, sich auszeichnen durch [I.]
2〉 vertrauen, sich verlassen auf [I.]
3〉 herrlich, glücklich, siegreich sein, triumphiren.
Perf. śāśad:
-dús 3〉 yásmin purā́ vāvṛdhús 〰 ca {211, 4}.
-dmahe 2〉 tváyā vayám 〰 ráṇeṣu {946, 5}.
-dré [3. p. me.] 2〉 tváyā hí agne váruṇas mitrás 〰 aryamā́ {141, 9}.
Part. Perf. śā́śadāna:
-as 3〉 índras {33, 13}.
-ā [du.] 3〉 vīḍupátmabhis āśuhémabhis vā devā́nam vā jūtíbhis 〰 {116, 2}.
-ān 2〉 tā́n bāhúbhis 〰 {614, 4}.
-ā [f.] 1〉 kaníā‿iva tanúā 〰 {123, 10}
arepásā tanúā 〰 {124, 6} (uṣā́s).
-ām 2〉 māyáyā {620, 24} (stríyam).
Burnouf
French
*शद् शद्। शिये 4 [1 et 6]
p. शशाद
f1.
शत्तास्मि
f2. शत्स्यामि
a2. अशदम्। Tomber
périr.
Lat. cadere
cf. शातयामि।