| YouTube Channel

शतं (zataM)

 
Apte 1890
English
शतं 1 A hundred
निःस्वो वष्टि शतं Śānti. 2. 6
शतमेकोपि संधत्ते प्राकारस्थो धनुर्धरः Pt. 1. 229
(शत is used in the singular with a plural noun of any gender
शतं नराः
शतं गावः
or शतं गृहाणि, in which case it is treated as a numeral adjective
but sometimes in dual and plural also
द्वे शते
दश शतानि &c. It is also used with a noun in the genitive
गवां शतं, वर्षाणां शतं ‘a century of cows, years’ &c At the end of comp., it may remain unchanged
भव भर्ता शरच्छतं, or may be changed into शती
as in आर्यासप्तशती a work of Govardhanāchārya.)
2 Any large number
as in शतपत्र q. v.
Comp.
अक्षी {1} night. {2} the goddess Durgā.
अंगः {1} a car, carriage
especially, a war-c hariot. {2} N. of a tree (तिनिश).
अनीकः an old man.
अब्दं a century.
अरं,
आरं the thunderbolt of Indra.
अरुस् n., अरुषी a leprous disease of the skin.
अवरः a fine of a hundred. (
री) {1} N of a plant. {2} N. of the wife or Indra.
आनकं a cemetery.
आनंदः {1} N. of Brahman. {2} of Viṣṇu or Kṛṣṇa. {3} of the car of Viṣṇu. {4} of a son of Gautama and Ahalyā, the familypriest of Janaka
U. 1. 16.
आयुस् a. lasting or living for a hundred years.
आवर्तः,
आवर्तिन् m. N. of Viṣṇu.
ईशः {1} the ruler of a hundred. {2} the ruler of a hundred villages, Ms. 7. 115.
कुंभः N. of a mountain (where gold is said to be found). (
भं) gold.
कृत्वस् ind. a hundred times
कोटि a. hundred-edged. (
टिः) Indra's thunderbolt. (
f.) a hundred crores.
क्रतुः an epithet of Indra
R. 3. 38.
खंडं gold.
गु a. possessed of a hundred cows.
गुण,
गुणित a. a hundredfold, increased a hundred times
V. 3. 22.
ग्रंथिः f. the Dūrvā grass.
घ्नः N. of Śiva.
घ्नी {1} a kind of weapon used as a missile (supposed by some to be a sort of rocket, but described by others as a huge stone studded with iron spikes and four tālas in length
शतघ्नी च चतुस्ताला लोहकंटकसंचिता
or अयःकंटकसंच्छन्ना शतघ्नी महती शिला)
R. 12. 95. {2} a female scorpion. {3} a disease of the throat. {4} N. of a plant (करंज).
छदः a kind of wood-pecker.
जिह्वः an epithet of Śiva.
तारका,
भिषज
भिषा f. N. of the 24th lunar mansion containing one hundred stars.
दला the white rose.
द्रुः f. {1} N. of a river in the Panjab now called Sutlej. {2} N. of the Ganges.
धामन् m. an epithet of Viṣṇu.
धार a. {1} flowing in a hundred streams. {2} having a hundred edges. (
रं) the thunderbolt of Indra.
धृतिः {1} an epithet of Indra. {2} of Brahman. {3} heaven or Svarga.
पत्रः {1} a peacock. {2} the (Indian) crane. {3} a wood-pecker. {4} a parrot or a species of it. (
त्रा) a woman. (
त्रं) a lotus
आवृत्तवृंतशतपत्रनिभं (आननं) वहंत्या Māl. 1. 22. °योनिः an epithet of Brahman
कंपेन मूर्ध्नः शतपत्रयोनिं (संभावयामास)
Ku. 7. 46.
पत्रकः the wood-pecker.
पत्री,
पत्रिका the white rose.
पथब्राह्मणं N. of a well-known Brāhmaṇa attached to the Śukla Yajurveda.
पद,
पाद् a. having a hundred feet.
पदी,
पाद् f. a centipede.
पद्मं {1} a lotus with a hundred petals. {2} the white lotus.
पर्वन् m. a bamboo. (f.) {1} the full-moon day in the month of Āśvina. {2} Dūrvā grass. {3} the plant Kaṭukā. {4} orris root. {5} the wife of Bhārgava or Śukra. °ईशः the planet Venus.
पर्बिका {1} Dūrvā grass. {2} orris root. {3} barley.
पादः,
पाद् m.,
पादां,
पादिका a centipede.
पुष्पः epithet of the poet Bhāravi.
प्रासः the Karavīra tree.
भिषज् see °तारका.
भीरुः f. the Arabian jasmine.
मखः,
मन्युः {1} epithets of Indra
Ki. 2. 23
Bk. 1. 5
Ku. 2. 64
R. 9. 13. {2} an owl.
मानः,
नं {1} a Pala of silver. {2} an Āḍhaka q. v.
पार्जः an armourer.
मुख a. {1} having a hundred ways. {2} having a hundred outlets, mouths, or openings
विवेकभ्रष्टानां भवति विनिपानः शतमुखः Bh. 2. 10 (where the word has sense 1. also). (
खं) a hundred ways or openings. (
खी) a brush, broom.
मूला the Dūrvā grass.
यज्वन् m. an epithet of Indra.
यष्टिकः a necklace of one hundred strings.
रूपा N. of a daughter of Brahman (who is supposed to be also his wife, from whose incestuous connection with her father is said to have sprung Manu Svāyambhuva).
लुपः,
लुपकः an epithet of the poet Bhāravi.
वर्ष a. {1} a century old. {2} lasting for a hundred years. (
र्षं) one hundred years, a century.
वीर्या {1} whiteflowering Dūrvā. {2} the plant Śatāvarī.
वेधिन m. a kind of sorrel.
शाख a. {1} various, multiform. {2} having hundred, i. e. many branches.
सहस्रं {1} a hundred thousand. {2} several hundreds, i. e. a large number.
साहस्र a. {1} consisting of or containing a hundred thousand {2} bought with a hundred thousand.
ह्रदा {1} lightning
Ku. 7. 39
Mk. 5. 48
V. 4. {2} the thunderbolt of Indra.
ह्रादा the thunderbolt.
Hindi
Hindi
एक सौ
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शतं,
क्ली,
 (दश दशतः परिमाणमस्येति ।“पंक्तिविंशतित्रिंशदिति ।” ५ । १ । ५९ । इतितः । दशाणां शभावश्च निपात्यते ।) दशगुणित-दशसङ्ख्या । एकशओ इति हिन्दीभाषा ।(यथा, शान्तिशतके ।“निःस्वो वष्टि शतं शती दशशतं लक्षं सहस्रा-धिपः ॥
”)तत्पर्य्यायः । दशतिः २ । इति पुराणम् ॥
तद्वाचकानि । धार्त्तराष्ट्रः १ शतभिषातारा २पुरुषायुषः ३ रावणाङ्गुलिः ४ पद्मदलम् ५इन्द्रयज्ञः ६ अब्धियोजनम् ७ । इति कवि-कल्पलता ॥
(बहु । इति निघण्टुः । ३ । १ ॥
यथा, ऋग्वेदे । ८ । १ । ५ । “वज्रिवो न शतायशतामघ ।” “शताय बहुनामैतत् अपरि-मिताय ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥
)