| YouTube Channel

शङ्खक (zaGkhaka)

 
शब्दसागरः
English
शङ्खक
n.
 (-कं) A bracelet, (often made of the conch-shell.)
mn. (-कः-कं)
1. The conch-shell.
2. Pain and heat with a puffiness in the tem-
ples and forehead.
3. The temples.
E.
 कन् or वुन् added to the last.
Yates
English
शङ्खक (कः) 1.
n.
 A bracelet.
m.
n.
Conch shell
pain in the head
temples.
Spoken Sanskrit
English
शङ्खक - zaGkhaka -
m.
 - disease of the head
शङ्खक - zaGkhaka -
m.
 - forehead
शङ्खक - zaGkhaka -
m.
 - one of the 9 treasures
शङ्खक - zaGkhaka -
m.
 - temporal bone
शङ्खक - zaGkhaka -
m.
n.
 - conch-shell
शङ्खक - zaGkhaka -
n.
 - bracelet
Wilson
English
शङ्खक
n.
 (-कं) A bracelet, (often made of the conch shell.)
mn. (-कः-कं)
1 The conch shell.
2 Pain, and heat with a puffiness in the temples and forehead.
3 The temples.
E.
 कन् added to the last.
Apte
English
शङ्खकः [śaṅkhakḥ] कम् [kam], कम् A conch-shell.
कः A disease of the head.
The temporal bone. -कम् A bracelet (made of conch-shell)
प्रचलत्कलापिकलशङ्खकस्वना
Śi.*
 13.41. शङ्खनकः, (-खः) A small conch or shell.
Apte 1890
English
शंखकः
कं A conch-shell.
कः 1 A disease of the head.
2 The temporal bone.
कं A bracelet (made of conch-shell)
Śi. 13. 41.
Monier Williams Cologne
English
शङ्खक mn. the conch-shell (also worn as a bracelet),
MBh.
शङ्खक
m.
 the temporal bone, forehead,
Yājñ.
disease of the head (pain in the forehead with heat and puffiness of the temples),
Suśr.
ŚārṅgS.
(with Jainas) one of the 9 treasures,
L.
शङ्खक
n.
 a bracelet (cf. above),
W.
Monier Williams 1872
English
शङ्खक, अस्, अम्, m. n. the conch-shell
(अस्),
m. a disease of the head (described as a pain in the
forehead and heat with a puffiness in the temples)
the temporal bone or temple
(अम्), n. a bracelet
(often made of conch-shell).
Benfey
English
शङ्खक शङ्ख + क,
I.
m.
 and
n.
1. The conch-shell.
2. The temples,
Yājñ. 3, 93.
3. Pain in the temples
and forehead.
II.
n.
 A bracelet.
Apte Hindi
Hindi
शङ्खक:
पुं*
 - शंख + कन्
शंख
शङ्खक:
पुं*
 - शंख + कन्
कनपटी की हड्डी
शङ्खकम्
नपुं*
 - शंख + कन्
शंख
शङ्खकम्
नपुं*
 - शंख + कन्
कनपटी की हड्डी
शङ्खक:
पुं*
 - -
(शङ्ख का बना) कड़ा
L R Vaidya
English
SaMKaka {% (I) m.n. %} A conch-shell.
SaMKaka {% (II) m. %} A bracelet made of conch-shell.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
शङ्खकं,
क्ली,
 बलयः । इति मेदिनी ॥
शङ्खकः,
पुं,
क्ली,
 (शङ्ख + स्वार्थे कन् ।) कम्बुः ।शिरोरोगे, पुं । इति मेदिनी ॥
तस्य लक्षणादियथा, --शङ्खकमाह ।“पित्तरक्तानिला दुष्टाः शङ्खदेशे विमूर्च्छिताः ।तीव्ररुद्गाहरागं हि शोथं कुर्व्वन्ति दारुणम् ॥
स शिरो विषवद्बेगान्निरुध्याशु गलं तथा ।त्रिरात्राज्जीवितं हन्ति शङ्खको नाम नामतः ।त्र्यहाज्जीवति भैषज्यं प्रत्याख्येयस्य कारयेत् ॥
”पित्तरक्तानिलाः अत्र कफोऽपि योज्यः ।कृतानुतापः कफपित्तरक्तैरिति सुश्रुतवचनात् ।विमूर्च्छिताः प्रवृद्धाः । त्रिरात्रात् त्रिरात्रमध्येमारयति । इति भावप्रकाशः ॥
अस्य चिकित्साशिरोरोगशब्दे द्रष्टव्या ॥
(ललाटास्थि । यथा, याज्ञवल्क्यः । ३ । ९० ।“द्बौ शङ्खकौ कपालानि चत्रारि शिरसस्तथा ।ऊरः सप्तदशास्थीनि पुरुषस्थास्थिसंग्रहः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
शङ्खक
न०
 शङ्गस्य विकारः वुन् । १ शङ्खजाते वलयाकारेपदार्थे मेदिनि० २ शिरोरोगे
पु०
 तस्य लक्षणादि यथा“पित्तरक्तानिलादुष्टाः शङ्खदेशे विमूर्च्छिताः । तीव्ररुग्दाहरोगं हि शोथं कुर्वन्ति दारुणम् । सशिरो-विषवद्वेगान्निरुध्याशु गलं तथा । त्रिरात्राज्जी-वितं हन्ति शङ्खको नाम नामतः । त्र्यहाज्जोवि-तभैषज्यं प्रत्याख्येयस्य कारयेत्” । पित्तरक्तानिलाइत्यत्र कफोऽपि योज्यः “कृतानुतापः कफपित्तरक्तै-रिति” सुश्रुतवचनात् । विमूर्च्छिताः प्रवृद्धाः त्रिरात्रात्त्रिरात्रमध्ये मारयति” भावप्र० ।